Arnoldus Koren - Sideversjonshistorikk

Marianne Wiig: lenke

2020-03-17T12:21:07Z

lenke

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 17. mar. 2020 kl. 12:21
Linje 2:		Linje 2:
	'''[[Arnoldus Koren\|Arnoldus von Westen Sylow Koren]]''' (fødd i [[Bergen]] [[22. juli]] [[1764]], død i [[Ullensvang herad\|Ullensvang]] [[8. oktober]] [[1854]]) var jurist, [[eidsvollsmann]] og stortingsmann. Lengste embetstenesta si hadde han som sorenskrivar i [[Hardanger og Voss sorenskriveri\|Hardanger og Voss]]. Han var også kjend som ein føregangsmann i landbruket, ikkje minst kva gjeld fruktdyrkinga i [[Hardanger]].		'''[[Arnoldus Koren\|Arnoldus von Westen Sylow Koren]]''' (fødd i [[Bergen]] [[22. juli]] [[1764]], død i [[Ullensvang herad\|Ullensvang]] [[8. oktober]] [[1854]]) var jurist, [[eidsvollsmann]] og stortingsmann. Lengste embetstenesta si hadde han som sorenskrivar i [[Hardanger og Voss sorenskriveri\|Hardanger og Voss]]. Han var også kjend som ein føregangsmann i landbruket, ikkje minst kva gjeld fruktdyrkinga i [[Hardanger]].

	I [[Riksforsamlinga på Eidsvoll]] var han ein konsekvent [[Sjølvstendepartiet\|sjølvstendemann]], og han vidareførde denne linja på omframstortinget hausten 1814. Av politiske motstandarar vart han framstilt nærmast som ein overivrig våsekopp, og også hans eigne vener kunne finne han meir enn nødvendig taletrengd. Dette har nok verka til å setje i skuggen Korens fortenester som politikar, embetsmann og gardbrukar. Og det har svekt ettertidas syn for hans heilskaplege samfunnsideal, prega framfor alt av moderne liberale og demokratiske haldningar. Han var kanskje den på Eidsvoll som tydelegast målbar tanken om eit konsekvent brot med det gamle samfunn, for å realisere den franske revolusjonens ideal om fridom, likskap og brorskap.</onlyinclude>		I [[Riksforsamlinga på Eidsvoll]] var han ein konsekvent [[Sjølvstendepartiet\|sjølvstendemann]], og han vidareførde denne linja på omframstortinget hausten 1814. Av politiske motstandarar vart han framstilt nærmast som ein overivrig våsekopp, og også hans eigne vener kunne finne han meir enn nødvendig taletrengd. Dette har nok verka til å setje i skuggen Korens fortenester som politikar, embetsmann og gardbrukar. Og det har svekt ettertidas syn for hans heilskaplege samfunnsideal, prega framfor alt av moderne liberale og demokratiske haldningar. Han var kanskje den på Eidsvoll som tydelegast målbar tanken om eit konsekvent brot med [[det gamle samfunn]], for å realisere den franske revolusjonens ideal om fridom, likskap og brorskap.</onlyinclude>

	== Bakgrunn og familie ==		== Bakgrunn og familie ==
Linje 36:		Linje 36:

	== Referansar ==		== Referansar ==
	<references/>		<references />

	== Kjelder og litteratur ==		== Kjelder og litteratur ==

Cnyborg: Teksterstatting – «[[Kategori:Ullensvang herad» til «[[Kategori:Ullensvang kommune»

2020-01-17T09:20:36Z

Teksterstatting – «[[Kategori:Ullensvang herad» til «[[Kategori:Ullensvang kommune»

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 17. jan. 2020 kl. 09:20
Linje 55:		Linje 55:
	[[Kategori:Sorenskrivere]]		[[Kategori:Sorenskrivere]]
	[[Kategori:Eidsvollsmenn]]		[[Kategori:Eidsvollsmenn]]
	[[Kategori:Ullensvang ~~herad~~]]		[[Kategori:Ullensvang kommune]]
	[[Kategori:Evje og Hornnes kommune]]		[[Kategori:Evje og Hornnes kommune]]
	[[Kategori:Bergen kommune]]		[[Kategori:Bergen kommune]]

Andreas Mar-Nor: Kategori:Predikat

2017-04-10T06:01:23Z

Kategori:Predikat

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 10. apr. 2017 kl. 06:01
Linje 52:		Linje 52:
	{{DEFAULTSORT:Koren, Arnoldus}}		{{DEFAULTSORT:Koren, Arnoldus}}
	[[Kategori:Personer]]		[[Kategori:Personer]]
			[[Kategori:Predikat]]
	[[Kategori:Sorenskrivere]]		[[Kategori:Sorenskrivere]]
	[[Kategori:Eidsvollsmenn]]		[[Kategori:Eidsvollsmenn]]

Cnyborg på 27. jan. 2016 kl. 15:03

2016-01-27T15:03:40Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 27. jan. 2016 kl. 15:03
Linje 45:		Linje 45:
	*Riksforsamlingens forhandlinger, del 1, bilag til hovedprotokollen nr. 17.		*Riksforsamlingens forhandlinger, del 1, bilag til hovedprotokollen nr. 17.
	*Storsveen, Odd Arvid: Artikkel om Koren i [http://nbl.snl.no/Arnoldus_Koren Norsk biografisk leksikon, digital utgåve]		*Storsveen, Odd Arvid: Artikkel om Koren i [http://nbl.snl.no/Arnoldus_Koren Norsk biografisk leksikon, digital utgåve]

			==Eksterne lenkjer==

			* {{hbr1-1\|pf01058377000003\|Arnoldus Koren}}.

	{{DEFAULTSORT:Koren, Arnoldus}}		{{DEFAULTSORT:Koren, Arnoldus}}
Linje 56:		Linje 60:
	[[Kategori:Dødsfall i 1854]]		[[Kategori:Dødsfall i 1854]]
	{{f2}}		{{f2}}
			{{nn}}

Kallrustad: to lenkjer

2015-09-21T13:36:05Z

to lenkjer

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 21. sep. 2015 kl. 13:36
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb høyre\|Koren, Arnoldus 1764-1854.jpg\|Arnoldus Koren, 85 år gammal. Etter målarstykke av Anna Nerdrum.\|}}		<onlyinclude>{{thumb høyre\|Koren, Arnoldus 1764-1854.jpg\|Arnoldus Koren, 85 år gammal. Etter målarstykke av Anna Nerdrum.\|}}
	'''[[Arnoldus Koren\|Arnoldus von Westen Sylow Koren]]''' (fødd i [[Bergen]] [[22. juli]] [[1764]], død i [[Ullensvang herad\|Ullensvang]] [[8. oktober]] [[1854]]) var jurist, [[eidsvollsmann]] og stortingsmann. Lengste embetstenesta si hadde han som sorenskrivar i [[Hardanger og Voss sorenskriveri\|Hardanger og Voss]]. Han var også kjend som ein føregangsmann i landbruket, ikkje minst kva gjeld fruktdyrkinga i Hardanger.		'''[[Arnoldus Koren\|Arnoldus von Westen Sylow Koren]]''' (fødd i [[Bergen]] [[22. juli]] [[1764]], død i [[Ullensvang herad\|Ullensvang]] [[8. oktober]] [[1854]]) var jurist, [[eidsvollsmann]] og stortingsmann. Lengste embetstenesta si hadde han som sorenskrivar i [[Hardanger og Voss sorenskriveri\|Hardanger og Voss]]. Han var også kjend som ein føregangsmann i landbruket, ikkje minst kva gjeld fruktdyrkinga i [[Hardanger]].

	I Riksforsamlinga på Eidsvoll var han ein konsekvent [[Sjølvstendepartiet\|sjølvstendemann]], og han vidareførde denne linja på omframstortinget hausten 1814. Av politiske motstandarar vart han framstilt nærmast som ein overivrig våsekopp, og også hans eigne vener kunne finne han meir enn nødvendig taletrengd. Dette har nok verka til å setje i skuggen Korens fortenester som politikar, embetsmann og gardbrukar. Og det har svekt ettertidas syn for hans heilskaplege samfunnsideal, prega framfor alt av moderne liberale og demokratiske haldningar. Han var kanskje den på Eidsvoll som tydelegast målbar tanken om eit konsekvent brot med det gamle samfunn, for å realisere den franske revolusjonens ideal om fridom, likskap og brorskap.</onlyinclude>		I [[Riksforsamlinga på Eidsvoll]] var han ein konsekvent [[Sjølvstendepartiet\|sjølvstendemann]], og han vidareførde denne linja på omframstortinget hausten 1814. Av politiske motstandarar vart han framstilt nærmast som ein overivrig våsekopp, og også hans eigne vener kunne finne han meir enn nødvendig taletrengd. Dette har nok verka til å setje i skuggen Korens fortenester som politikar, embetsmann og gardbrukar. Og det har svekt ettertidas syn for hans heilskaplege samfunnsideal, prega framfor alt av moderne liberale og demokratiske haldningar. Han var kanskje den på Eidsvoll som tydelegast målbar tanken om eit konsekvent brot med det gamle samfunn, for å realisere den franske revolusjonens ideal om fridom, likskap og brorskap.</onlyinclude>

	== Bakgrunn og familie ==		== Bakgrunn og familie ==

Hans P. Hosar: Korrektur

2015-05-18T09:22:54Z

Korrektur

Olve Utne på 16. apr. 2015 kl. 11:14

2015-04-16T11:14:12Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 16. apr. 2015 kl. 11:14
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb høyre\|Koren, Arnoldus 1764-1854.jpg\|Arnoldus Koren, 85 år gammal. Etter målarstykke av Anna Nerdrum.\|}}'''[[Arnoldus Koren\|Arnoldus von Westen Sylow Koren]]''' (fødd i [[Bergen]] [[22. juli]] [[1764]], død i [[Ullensvang ~~kommune~~\|Ullensvang]] [[8. oktober]] [[1854]]) var jurist, [[eidsvollsmann]] og stortingsmann. Lengste embetstenesta si hadde han som sorenskrivar i [[Hardanger og Voss sorenskriveri\|Hardanger og Voss]]. Han var også kjend som ein føregangsmann i landbruket, ikkje minst kva gjeld fruktdyrkinga i Hardanger.		<onlyinclude>{{thumb høyre\|Koren, Arnoldus 1764-1854.jpg\|Arnoldus Koren, 85 år gammal. Etter målarstykke av Anna Nerdrum.\|}}
			'''[[Arnoldus Koren\|Arnoldus von Westen Sylow Koren]]''' (fødd i [[Bergen]] [[22. juli]] [[1764]], død i [[Ullensvang herad\|Ullensvang]] [[8. oktober]] [[1854]]) var jurist, [[eidsvollsmann]] og stortingsmann. Lengste embetstenesta si hadde han som sorenskrivar i [[Hardanger og Voss sorenskriveri\|Hardanger og Voss]]. Han var også kjend som ein føregangsmann i landbruket, ikkje minst kva gjeld fruktdyrkinga i Hardanger.

	I Riksforsamlinga på Eidsvoll var han ein konsekvent [[Sjølvstendepartiet\|sjølvstendemann]], og han vidareførde denne linja på omframstortinget hausten 1814. Av politiske motstandarar vart han framstilt nærmast som ein overivrig våsekopp, og også hans eigne vener kunne finne han meir enn nødvendig taletrengd. Dette har nok verka til å setje i skuggen Korens fortenester som politikar, embetsmann og gardbrukar. Og det har svekt ettertidas syn for hans heilskaplege samfunnsideal, prega framfor alt av moderne liberale og demokratiske haldningar. Han var kanskje den på Eidsvoll som tydelegast målbar tanken om eit konsekvent brot med det gamle samfunn, for å realisere den franske revolusjonens ideal om fridom, likskap og brorskap.</onlyinclude>		I Riksforsamlinga på Eidsvoll var han ein konsekvent [[Sjølvstendepartiet\|sjølvstendemann]], og han vidareførde denne linja på omframstortinget hausten 1814. Av politiske motstandarar vart han framstilt nærmast som ein overivrig våsekopp, og også hans eigne vener kunne finne han meir enn nødvendig taletrengd. Dette har nok verka til å setje i skuggen Korens fortenester som politikar, embetsmann og gardbrukar. Og det har svekt ettertidas syn for hans heilskaplege samfunnsideal, prega framfor alt av moderne liberale og demokratiske haldningar. Han var kanskje den på Eidsvoll som tydelegast målbar tanken om eit konsekvent brot med det gamle samfunn, for å realisere den franske revolusjonens ideal om fridom, likskap og brorskap.</onlyinclude>
Linje 51:		Linje 52:
	[[Kategori:Sorenskrivere]]		[[Kategori:Sorenskrivere]]
	[[Kategori:Eidsvollsmenn]]		[[Kategori:Eidsvollsmenn]]
	[[Kategori:Ullensvang ~~kommune~~]]		[[Kategori:Ullensvang herad]]
	[[Kategori:Evje og Hornnes kommune]]		[[Kategori:Evje og Hornnes kommune]]
	[[Kategori:Bergen kommune]]		[[Kategori:Bergen kommune]]
	[[Kategori:Fødsler i 1764]]		[[Kategori:Fødsler i 1764]]
	[[Kategori:Dødsfall i 1854]]		[[Kategori:Dødsfall i 1854]]
			{{f2}}

Hans P. Hosar på 14. mar. 2014 kl. 13:34

2014-03-14T13:34:34Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 14. mar. 2014 kl. 13:34
Linje 1:		Linje 1:
	{{thumb høyre\|Koren, Arnoldus 1764-1854.jpg\|Arnoldus Koren, 85 år gammal. Etter målarstykke av Anna Nerdrum.\|}}'''[[Arnoldus Koren\|Arnoldus von Westen Sylow Koren]]''' (fødd i [[Bergen]] [[22. juli]] [[1764]], død i [[Ullensvang kommune\|Ullensvang]] [[8. oktober]] [[1854]]) var jurist, [[eidsvollsmann]] og stortingsmann. Lengste embetstenesta si hadde han som sorenskrivar i [[Hardanger og Voss sorenskriveri\|Hardanger og Voss]]. Han var også kjend som ein føregangsmann i landbruket, ikkje minst kva gjeld fruktdyrkinga i Hardanger.		<onlyinclude>{{thumb høyre\|Koren, Arnoldus 1764-1854.jpg\|Arnoldus Koren, 85 år gammal. Etter målarstykke av Anna Nerdrum.\|}}'''[[Arnoldus Koren\|Arnoldus von Westen Sylow Koren]]''' (fødd i [[Bergen]] [[22. juli]] [[1764]], død i [[Ullensvang kommune\|Ullensvang]] [[8. oktober]] [[1854]]) var jurist, [[eidsvollsmann]] og stortingsmann. Lengste embetstenesta si hadde han som sorenskrivar i [[Hardanger og Voss sorenskriveri\|Hardanger og Voss]]. Han var også kjend som ein føregangsmann i landbruket, ikkje minst kva gjeld fruktdyrkinga i Hardanger.

	I Riksforsamlinga på Eidsvoll var han ein konsekvent [[Sjølvstendepartiet\|sjølvstendemann]], og han vidareførde denne linja på omframstortinget hausten 1814. Av politiske motstandarar vart han framstilt nærmast som ein overivrig våsekopp, og også hans eigne vener kunne finne han meir enn nødvendig taletrengd. Dette har nok verka til å setje i skuggen Korens fortenester som politikar, embetsmann og gardbrukar. Og det har svekt ettertidas syn for hans heilskaplege samfunnsideal, prega framfor alt av moderne liberale og demokratiske haldningar. Han var kanskje den på Eidsvoll som tydelegast målbar tanken om eit konsekvent brot med det gamle samfunn, for å realisere den franske revolusjonens ideal om fridom, likskap og brorskap.		I Riksforsamlinga på Eidsvoll var han ein konsekvent [[Sjølvstendepartiet\|sjølvstendemann]], og han vidareførde denne linja på omframstortinget hausten 1814. Av politiske motstandarar vart han framstilt nærmast som ein overivrig våsekopp, og også hans eigne vener kunne finne han meir enn nødvendig taletrengd. Dette har nok verka til å setje i skuggen Korens fortenester som politikar, embetsmann og gardbrukar. Og det har svekt ettertidas syn for hans heilskaplege samfunnsideal, prega framfor alt av moderne liberale og demokratiske haldningar. Han var kanskje den på Eidsvoll som tydelegast målbar tanken om eit konsekvent brot med det gamle samfunn, for å realisere den franske revolusjonens ideal om fridom, likskap og brorskap.</onlyinclude>

	== Bakgrunn og familie ==		== Bakgrunn og familie ==
Linje 30:		Linje 30:
	Koren var også representant for amtet på omframstortinget hausten 1814, og Koht meiner han hadde større reelll innverknad her enn på Eidsvoll. Han var den som skarpast hevda at Noreg ikkje måtte få noko anna enn kongen felles med Sverige. Han argumenterte for å tilleggje Stortinget, ikkje kongen, makt til utnemne regjeringsmedlemmer, han var motstandar av statthaldarembetet og han gjekk inn for eit eige norsk konsulatvesen og eit eige norsk flagg. Alt dette var spørsmål som skulle stå særs sentralt i den unionsstridane i det meste av århundret.		Koren var også representant for amtet på omframstortinget hausten 1814, og Koht meiner han hadde større reelll innverknad her enn på Eidsvoll. Han var den som skarpast hevda at Noreg ikkje måtte få noko anna enn kongen felles med Sverige. Han argumenterte for å tilleggje Stortinget, ikkje kongen, makt til utnemne regjeringsmedlemmer, han var motstandar av statthaldarembetet og han gjekk inn for eit eige norsk konsulatvesen og eit eige norsk flagg. Alt dette var spørsmål som skulle stå særs sentralt i den unionsstridane i det meste av århundret.

	Koren vart også vald til det fyrste ordinære stortinget i 1818. Der var han medlem i 11 komitear, mellom ~~anna~~ Adelslovkomiteen.		Koren vart også vald til det fyrste ordinære stortinget i 1818. Der var han medlem i 12 komitear, mellom dei unionskomiteen, Adelslovkomiteen og komiteen for nasjonalfargar. I sistnemnde var han også formann tilliks med i tre andre av komiteane. I debatten på dette tinget om dei lærde skulane, gav Koren ei utførleg utgreiing om kvifor han gjekk inn for studiet av moderne språk og naturvitskap. Også i dette foregreip han standpunkt som fyrst skulle få fullt gjennomslag mykje seinare i århundret.

			Koren var ein liberalar ikkje berre kva gjeld ststsborgarlege rettar, men også i den økonomiske politikken. I 1817 skreiv han til dømes ei utgreiing om kor nyttig frihandelen ville vere for utviklinga av jordbruket.


Linje 40:		Linje 42:
	*Koht, Halvdan: Artkkel om Koren i Norsk biografisk leksikon (1936)		*Koht, Halvdan: Artkkel om Koren i Norsk biografisk leksikon (1936)
	*Kolltveit, Olav: ''Odda, Ullensvang og Kinsarvik i gamal og ny tid. Bygdesoga'', bd. 2 og 4:2, Odda 1962 og 1971.		*Kolltveit, Olav: ''Odda, Ullensvang og Kinsarvik i gamal og ny tid. Bygdesoga'', bd. 2 og 4:2, Odda 1962 og 1971.
			*''Halvorsens forfatterleksikon'', bd. 3.
			*Koren, Arnoldus: hans brev frå Eidsvoll, trykte i Nielsen, Yngvar: ''Bidrag til Norges Historie i 1814, bd. 1'', Christiania 1882.
			*Riksforsamlingens forhandlinger, del 1, bilag til hovedprotokollen nr. 17.
	*Storsveen, Odd Arvid: Artikkel om Koren i [http://nbl.snl.no/Arnoldus_Koren Norsk biografisk leksikon, digital utgåve]		*Storsveen, Odd Arvid: Artikkel om Koren i [http://nbl.snl.no/Arnoldus_Koren Norsk biografisk leksikon, digital utgåve]

Hans P. Hosar: Mellomlagring

2014-03-14T13:22:13Z

Mellomlagring

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 14. mar. 2014 kl. 13:22
Linje 6:		Linje 6:
	Han var fødd inn i det bergenske handelsborgarskapet. Foreldra var skippar, seinare kjøpmann [[Niels Koren]] (1718–1784) og hustru [[Christine Theting]] (1727–7179).		Han var fødd inn i det bergenske handelsborgarskapet. Foreldra var skippar, seinare kjøpmann [[Niels Koren]] (1718–1784) og hustru [[Christine Theting]] (1727–7179).

	Arnoldus Koren gifta seg i [[Sogndal]] (?) 24. februar 1796 med [[Magdalene Margrethe Christie]] (fødd 22. mai 1767, død 24. mars 1842). Ho var syskenbarn til Arnoldus, dotter til sokneprest i Sogndal og prost [[David Werner Christie]] (1730–1805) og [[Sara Cornelia Koren]] (1738–1807).		Arnoldus Koren gifta seg i [[Sogndal]] (?) 24. februar 1796 med [[Magdalene Margrethe Christie]] (fødd på [[Stord]] 22. mai 1767, død 24. mars 1842). Ho var syskenbarn til Arnoldus, dotter til sokneprest i Sogndal og prost [[David Werner Christie]] (1730–1805) og [[Sara Cornelia Koren]] (1738–1807).
	Arnoldus og Magdalene fekk åtte born fødde i tidsrommet 1796-1809.		Arnoldus og Magdalene fekk åtte born fødde i tidsrommet 1796-1809.

Linje 23:		Linje 23:
	Koren heldt ikkje den sosiale fråstanden til allmugen som elles var vanleg for embetsmennene. [[Ivar Aasen]] var ein av dei som la særleg merke til det da han besøkte bygda i 1844. I dagboka si skriv han: «De konditionerede lever paa en mer fortrolig maade [med folket] end tilfældet er i mange andre distrikter.»<ref>Her sitert etter Kolltveit, O. 1962:217.</ref> Aasen gav mykje av æra for dette til familien Koren.		Koren heldt ikkje den sosiale fråstanden til allmugen som elles var vanleg for embetsmennene. [[Ivar Aasen]] var ein av dei som la særleg merke til det da han besøkte bygda i 1844. I dagboka si skriv han: «De konditionerede lever paa en mer fortrolig maade [med folket] end tilfældet er i mange andre distrikter.»<ref>Her sitert etter Kolltveit, O. 1962:217.</ref> Aasen gav mykje av æra for dette til familien Koren.

	== ~~1814~~ ==		== Eidsvollsmann og stortingsmann ==
	På Eidsvoll deltok Koren med iver i forhandlingane, med basis i eit program som han formulerte i sine «Strøetanker som Materialer til vor Statsbygning» oversendt konstitusjonskomiteen den 15. april. Ei hovudsak for han var dei amerikanske og franske revolusjonanes grunnprinsipp om at alle menneske er fødde like, rett nok med eit visst unntak for monarken. Men «...alle øvrige ere ifølge Fødselen lige - Ministrenes, Rigs Raadens og Grevens Søn, bør intet medfød Fortrin nyde i Staten, fremfor den ringeste Daglønners, eller endog Stats Slaves og Forbryders Søn [...] [og Kongen bør] ligesaasnart vælge Daglønnerens som ministerens Søn til sin øverste Embeds Mand, naar han finder ham dertil duelig - altsaa, aldeles ingen Stænder - ingen arvelig Adel - ingen Forretter ifølge Fødsel eller ifølge Rigdoms og Godsers Besiddelse eller noget saadant - Ikun Dyd og Duelighed bør give Adgang til høye Værdigheder ...»		På Eidsvoll deltok Koren med iver i forhandlingane, med basis i eit program som han formulerte i sine «Strøetanker som Materialer til vor Statsbygning» oversendt konstitusjonskomiteen den 15. april. Ei hovudsak for han var dei amerikanske og franske revolusjonanes grunnprinsipp om at alle menneske er fødde like, rett nok med eit visst unntak for monarken. Men «...alle øvrige ere ifølge Fødselen lige - Ministrenes, Rigs Raadens og Grevens Søn, bør intet medfød Fortrin nyde i Staten, fremfor den ringeste Daglønners, eller endog Stats Slaves og Forbryders Søn [...] [og Kongen bør] ligesaasnart vælge Daglønnerens som ministerens Søn til sin øverste Embeds Mand, naar han finder ham dertil duelig - altsaa, aldeles ingen Stænder - ingen arvelig Adel - ingen Forretter ifølge Fødsel eller ifølge Rigdoms og Godsers Besiddelse eller noget saadant - Ikun Dyd og Duelighed bør give Adgang til høye Værdigheder ...»

	Koren gjekk inn for full relgionsfridom: «Statens Grundlove bør tilstaae alle Religioner, uden undtagelse, fri Religions Øvelse og Borger Ret i vort Land, endog den blinde Hedning [...]» Og ytringsfridom følgde naturleg med: «Tryke-Frihed og Meeningernes offentlige Meddeelelse, bør staae enhver frit for, under fornuftige Loves Tømme, og ikun meget faa Indskrænkninger.»<ref>Alle sitata henta frå Riksforsamlingens forhandlinger, del 1, bilag til hovedprotokollen nr. 17.</ref>		Koren gjekk inn for full relgionsfridom: «Statens Grundlove bør tilstaae alle Religioner, uden undtagelse, fri Religions Øvelse og Borger Ret i vort Land, endog den blinde Hedning [...]» Og ytringsfridom følgde naturleg med: «Tryke-Frihed og Meeningernes offentlige Meddeelelse, bør staae enhver frit for, under fornuftige Loves Tømme, og ikun meget faa Indskrænkninger.»<ref>Alle sitata henta frå Riksforsamlingens forhandlinger, del 1, bilag til hovedprotokollen nr. 17.</ref>

			Koren var også representant for amtet på omframstortinget hausten 1814, og Koht meiner han hadde større reelll innverknad her enn på Eidsvoll. Han var den som skarpast hevda at Noreg ikkje måtte få noko anna enn kongen felles med Sverige. Han argumenterte for å tilleggje Stortinget, ikkje kongen, makt til utnemne regjeringsmedlemmer, han var motstandar av statthaldarembetet og han gjekk inn for eit eige norsk konsulatvesen og eit eige norsk flagg. Alt dette var spørsmål som skulle stå særs sentralt i den unionsstridane i det meste av århundret.

			Koren vart også vald til det fyrste ordinære stortinget i 1818. Der var han medlem i 11 komitear, mellom anna Adelslovkomiteen.



	== Referansar ==		== Referansar ==

Hans P. Hosar: Utbygging, mellomlagring...

2014-03-14T13:00:36Z

Utbygging, mellomlagring...

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 14. mar. 2014 kl. 13:00
Linje 10:		Linje 10:

	== Utdanning og embetsgjerning ==		== Utdanning og embetsgjerning ==
	Etter gjennomført latinskule i Bergen 1784 byrja han på teologistudiet i København. Snart skifta han fag og tok juridisk embetseksamen i 1789. Fyrste praksis han fekk etter endt utdanning, var kontorarbeid i den dansk-norske sentraladministrasjonen i København (volontør i Danske kanselli~~, kanskje også tilsett i Rentekammeret~~.) Han var ein ivrig medlem av Det Norske Selskab, og som det er sagt «ihuga norsk separatist, oppglødd for ideane frå den franske revolusjon og sterkt påverka av Voltaire».<ref>Kolltveit, O. 1962:216.</ref>		Etter gjennomført latinskule i Bergen 1784 byrja han på teologistudiet i København. Snart skifta han fag og tok juridisk embetseksamen i 1789. Fyrste praksis han fekk etter endt utdanning, var kontorarbeid i den dansk-norske sentraladministrasjonen i København (volontør i Danske kanselli). Han var ein ivrig medlem av Det Norske Selskab, og som det er sagt «ihuga norsk separatist, oppglødd for ideane frå den franske revolusjon og sterkt påverka av Voltaire».<ref>Kolltveit, O. 1962:216.</ref>

	Korens embetsgjerning byrja tok til da han vart sorenskrivar i [[Vestre Råbyggelaget sorenskriveri\|Vestre Råbyggelaget]] ([[Setesdalen]]) i 1795. Da budde han i [[Evje kommune\|Evje]], der han med ein gong kjøpte og dreiv garden Klepp.		Korens embetsgjerning byrja tok til da han vart sorenskrivar i [[Vestre Råbyggelaget sorenskriveri\|Vestre Råbyggelaget]] ([[Setesdalen]]) i 1795. Da budde han i [[Evje kommune\|Evje]], der han med ein gong kjøpte og dreiv garden Klepp.

	I 1799 fekk han embetet som sorenskrivar i Hardanger og Voss medfølgjande dommarembete for ~~dei~~ utskilde ~~jurisdiksjonane~~ ([[Leksikon:Birk\|birkene]]) [[Lysekloster gods]] og [[Rosendal baroni]]. ~~Dette embetet sat han med formelt i 45 år, til an~~ søkte avskil i ~~1844~~, 80 år gammal. ~~Men dei~~ siste ti åra hadde han sterkt svekka syn, og embetsoppgåvene vart da bestyrt av fullmektigen hans.		I 1799 fekk han embetet som sorenskrivar i Hardanger og Voss medfølgjande dommarembete for den utskilde jurisdiksjonen ([[Leksikon:Birk\|birkene]]) [[Lysekloster gods]] og frå 1818 også birkedommarembetet for [[Rosendal baroni]]. Han søkte avskil i 1840, 76 år gammal. Dei siste ti åra hadde han sterkt svekka syn, og embetsoppgåvene vart da bestyrt av fullmektigen hans.

	Dei siste åra vart Koren heilt blind og enkjemann, og han budde da hjå sonen Nils som var sokneprest i Ullensvang.		Dei siste åra vart Koren heilt blind og enkjemann, og han budde da hjå sonen Nils som var sokneprest i Ullensvang.
Linje 21:		Linje 21:
	Framtidsretta landbruk var blant hovudinteressene til sorenskrivaren. I Ullensvang kjøpte «Skrivargarden» av forgjengaren i embetet. Det var eit bruk under garden Helleland. Koren fekk arrondert ein del av jorda på denne teigblanda garden. Han dyrka opp ein god del, grøfta og gjødsla, og tok personleg gjerne del i det fysiske arbeidet med slikt. Han dreiv monaleg hagebruk og importerte utanlandske frukttre. Det var han som tok til med plommesorten Reine Claude-plomma, ein plommesort som var dominerande i Hardanger i meir enn 100 år. Som det står i bygdeboka om dette: «Kjøpmannssonen frå Bergen dreiv ikkje gardsbruket som hobby, men som forretning.» Også dette høver inn i biletet av Koren som ein mann med gjennomgåande moderne haldningar.		Framtidsretta landbruk var blant hovudinteressene til sorenskrivaren. I Ullensvang kjøpte «Skrivargarden» av forgjengaren i embetet. Det var eit bruk under garden Helleland. Koren fekk arrondert ein del av jorda på denne teigblanda garden. Han dyrka opp ein god del, grøfta og gjødsla, og tok personleg gjerne del i det fysiske arbeidet med slikt. Han dreiv monaleg hagebruk og importerte utanlandske frukttre. Det var han som tok til med plommesorten Reine Claude-plomma, ein plommesort som var dominerande i Hardanger i meir enn 100 år. Som det står i bygdeboka om dette: «Kjøpmannssonen frå Bergen dreiv ikkje gardsbruket som hobby, men som forretning.» Også dette høver inn i biletet av Koren som ein mann med gjennomgåande moderne haldningar.

	Koren heldt ikkje den sosiale fråstanden til allmugen som elles var vanleg for embetsmennene.		Koren heldt ikkje den sosiale fråstanden til allmugen som elles var vanleg for embetsmennene. [[Ivar Aasen]] var ein av dei som la særleg merke til det da han besøkte bygda i 1844. I dagboka si skriv han: «De konditionerede lever paa en mer fortrolig maade [med folket] end tilfældet er i mange andre distrikter.»<ref>Her sitert etter Kolltveit, O. 1962:217.</ref> Aasen gav mykje av æra for dette til familien Koren.
	Ivar Aasen var ein av dei som la særleg merke til det da han besøkte bygda i 1844. I dagboka si skriv han: «De konditionerede lever paa en mer fortrolig maade [med folket] end tilfældet er i mange andre distrikter.»<ref>Her sitert etter Kolltveit, O. 1962:217.</ref> ~~aasen~~ gav mykje av æra for dette til ~~familen~~ Koren.



	== 1814 ==		== 1814 ==
			På Eidsvoll deltok Koren med iver i forhandlingane, med basis i eit program som han formulerte i sine «Strøetanker som Materialer til vor Statsbygning» oversendt konstitusjonskomiteen den 15. april. Ei hovudsak for han var dei amerikanske og franske revolusjonanes grunnprinsipp om at alle menneske er fødde like, rett nok med eit visst unntak for monarken. Men «...alle øvrige ere ifølge Fødselen lige - Ministrenes, Rigs Raadens og Grevens Søn, bør intet medfød Fortrin nyde i Staten, fremfor den ringeste Daglønners, eller endog Stats Slaves og Forbryders Søn [...] [og Kongen bør] ligesaasnart vælge Daglønnerens som ministerens Søn til sin øverste Embeds Mand, naar han finder ham dertil duelig - altsaa, aldeles ingen Stænder - ingen arvelig Adel - ingen Forretter ifølge Fødsel eller ifølge Rigdoms og Godsers Besiddelse eller noget saadant - Ikun Dyd og Duelighed bør give Adgang til høye Værdigheder ...»

			Koren gjekk inn for full relgionsfridom: «Statens Grundlove bør tilstaae alle Religioner, uden undtagelse, fri Religions Øvelse og Borger Ret i vort Land, endog den blinde Hedning [...]» Og ytringsfridom følgde naturleg med: «Tryke-Frihed og Meeningernes offentlige Meddeelelse, bør staae enhver frit for, under fornuftige Loves Tømme, og ikun meget faa Indskrænkninger.»<ref>Alle sitata henta frå Riksforsamlingens forhandlinger, del 1, bilag til hovedprotokollen nr. 17.</ref>

	== Referansar ==		== Referansar ==

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 18. mai 2015 kl. 09:22
Linje 2:		Linje 2:
	'''[[Arnoldus Koren\|Arnoldus von Westen Sylow Koren]]''' (fødd i [[Bergen]] [[22. juli]] [[1764]], død i [[Ullensvang herad\|Ullensvang]] [[8. oktober]] [[1854]]) var jurist, [[eidsvollsmann]] og stortingsmann. Lengste embetstenesta si hadde han som sorenskrivar i [[Hardanger og Voss sorenskriveri\|Hardanger og Voss]]. Han var også kjend som ein føregangsmann i landbruket, ikkje minst kva gjeld fruktdyrkinga i Hardanger.		'''[[Arnoldus Koren\|Arnoldus von Westen Sylow Koren]]''' (fødd i [[Bergen]] [[22. juli]] [[1764]], død i [[Ullensvang herad\|Ullensvang]] [[8. oktober]] [[1854]]) var jurist, [[eidsvollsmann]] og stortingsmann. Lengste embetstenesta si hadde han som sorenskrivar i [[Hardanger og Voss sorenskriveri\|Hardanger og Voss]]. Han var også kjend som ein føregangsmann i landbruket, ikkje minst kva gjeld fruktdyrkinga i Hardanger.

	I Riksforsamlinga på Eidsvoll var han ein konsekvent [[Sjølvstendepartiet\|sjølvstendemann]], og han vidareførde denne linja på omframstortinget hausten 1814. Av politiske motstandarar vart han framstilt nærmast som ein overivrig våsekopp, og også hans eigne vener kunne finne han meir enn nødvendig taletrengd. Dette har nok verka til å setje i skuggen Korens fortenester som politikar, embetsmann og gardbrukar. Og det har svekt ettertidas syn for hans heilskaplege samfunnsideal, prega framfor alt av moderne liberale og demokratiske haldningar. Han var kanskje den på Eidsvoll som tydelegast målbar tanken om eit konsekvent brot med det gamle samfunn, for å realisere den franske revolusjonens ideal om fridom, likskap og brorskap.</onlyinclude>		I Riksforsamlinga på Eidsvoll var han ein konsekvent [[Sjølvstendepartiet\|sjølvstendemann]], og han vidareførde denne linja på omframstortinget hausten 1814. Av politiske motstandarar vart han framstilt nærmast som ein overivrig våsekopp, og også hans eigne vener kunne finne han meir enn nødvendig taletrengd. Dette har nok verka til å setje i skuggen Korens fortenester som politikar, embetsmann og gardbrukar. Og det har svekt ettertidas syn for hans heilskaplege samfunnsideal, prega framfor alt av moderne liberale og demokratiske haldningar. Han var kanskje den på Eidsvoll som tydelegast målbar tanken om eit konsekvent brot med det gamle samfunn, for å realisere den franske revolusjonens ideal om fridom, likskap og brorskap.</onlyinclude>

	== Bakgrunn og familie ==		== Bakgrunn og familie ==
Linje 11:		Linje 11:

	== Utdanning og embetsgjerning ==		== Utdanning og embetsgjerning ==
	Etter gjennomført latinskule i Bergen 1784 byrja han på teologistudiet i København. Snart skifta han fag og tok juridisk embetseksamen i 1789. Fyrste praksis han fekk etter endt utdanning, var kontorarbeid i den dansk-norske sentraladministrasjonen i København (volontør i Danske kanselli). Han var ein ivrig medlem av Det Norske Selskab, og som det er sagt «ihuga norsk separatist, oppglødd for ideane frå den franske revolusjon og sterkt påverka av Voltaire».<ref>Kolltveit, O. 1962:216.</ref>		Etter gjennomført latinskule i Bergen 1784 byrja han på teologistudiet i København. Snart skifta han fag og tok juridisk embetseksamen i 1789. Fyrste praksis han fekk etter endt utdanning, var kontorarbeid i den dansk-norske sentraladministrasjonen i København (volontør i [[Danske kanselli]]). Han var ein ivrig medlem av [[Det Norske Selskab]], og som det er sagt «ihuga norsk separatist, oppglødd for ideane frå den franske revolusjon og sterkt påverka av Voltaire».<ref>Kolltveit, O. 1962:216.</ref>

	Korens embetsgjerning ~~byrja~~ tok til da han vart sorenskrivar i [[Vestre Råbyggelaget sorenskriveri\|Vestre Råbyggelaget]] ([[Setesdalen]]) i 1795. Da budde han i [[Evje kommune\|Evje]], der han med ein gong kjøpte og dreiv garden Klepp.		Korens embetsgjerning tok til da han vart sorenskrivar i [[Vestre Råbyggelaget sorenskriveri\|Vestre Råbyggelaget]] ([[Setesdalen]]) i 1795. Da budde han i [[Evje kommune\|Evje]], der han med ein gong kjøpte og dreiv garden Klepp.

	I 1799 fekk han embetet som sorenskrivar i Hardanger og Voss medfølgjande ~~dommarembete~~ for den utskilde jurisdiksjonen ([[Leksikon:Birk\|~~birkene~~]]) [[Lysekloster gods]] og frå 1818 også birkedommarembetet for [[Rosendal baroni]]. Han søkte avskil i 1840, 76 år gammal. Dei siste ti åra hadde han sterkt svekka syn, og embetsoppgåvene vart da bestyrt av fullmektigen hans.		I 1799 fekk han embetet som sorenskrivar i Hardanger og Voss, medfølgjande dommarembetet for den utskilde jurisdiksjonen ([[Leksikon:Birk\|birket]]) [[Lysekloster gods]] og frå 1818 også birkedommarembetet for [[Rosendal baroni]]. Han søkte avskil i 1840, 76 år gammal. Dei siste ti åra hadde han sterkt svekka syn, og embetsoppgåvene vart da bestyrt av fullmektigen hans.

	Dei siste åra vart Koren heilt blind og enkjemann, og han budde da hjå sonen Nils som var sokneprest i Ullensvang.		Dei siste åra vart Koren heilt blind og enkjemann, og han budde da hjå sonen Nils som var sokneprest i Ullensvang.

	== Den lokale føregangsmannen ==		== Den lokale føregangsmannen ==
	Framtidsretta landbruk var blant hovudinteressene til sorenskrivaren. I Ullensvang kjøpte «Skrivargarden» av forgjengaren i embetet. Det var eit bruk under garden Helleland. Koren fekk arrondert ein del av jorda på denne teigblanda garden. Han dyrka opp ein god del, grøfta og gjødsla, og tok personleg gjerne del i det fysiske arbeidet med slikt. Han dreiv ~~monaleg~~ hagebruk og importerte utanlandske frukttre. Det var han som tok til med plommesorten Reine Claude-plomma, ein plommesort som var dominerande i Hardanger i meir enn 100 år. Som det står i bygdeboka om dette: «Kjøpmannssonen frå Bergen dreiv ikkje gardsbruket som hobby, men som forretning.» Også dette høver inn i biletet av Koren som ein mann med gjennomgåande moderne haldningar.		Framtidsretta landbruk var blant hovudinteressene til sorenskrivaren. I Ullensvang kjøpte han «Skrivargarden» av forgjengaren i embetet. Det var eit bruk under garden Helleland. Koren fekk arrondert ein del av jorda på denne teigblanda garden. Han dyrka opp ein god del, grøfta og gjødsla, og tok personleg gjerne del i det fysiske arbeidet med slikt. Han dreiv stort hagebruk og importerte utanlandske frukttre. Det var han som tok til med plommesorten Reine Claude-plomma, ein plommesort som var dominerande i Hardanger i meir enn 100 år. Som det står i bygdeboka om dette: «Kjøpmannssonen frå Bergen dreiv ikkje gardsbruket som hobby, men som forretning.» Også dette høver inn i biletet av Koren som ein mann med gjennomgåande moderne haldningar.

	Koren heldt ikkje den sosiale fråstanden til allmugen som elles var vanleg for embetsmennene. [[Ivar Aasen]] var ein av dei som la særleg merke til det da han besøkte bygda i 1844. I dagboka si skriv han: «De konditionerede lever paa en mer fortrolig maade [med folket] end tilfældet er i mange andre distrikter.»<ref>Her sitert etter Kolltveit, O. 1962:217.</ref> Aasen gav mykje av æra for dette til familien Koren.		Koren heldt ikkje den sosiale fråstanden til allmugen som elles var vanleg for embetsmennene. [[Ivar Aasen]] var ein av dei som la særleg merke til det da han besøkte bygda i 1844. I dagboka si skriv han: «De konditionerede lever paa en mer fortrolig maade [med folket] end tilfældet er i mange andre distrikter.»<ref>Her sitert etter Kolltveit, O. 1962:217.</ref> Aasen gav mykje av æra for dette til familien Koren.

	== Eidsvollsmann og stortingsmann ==		== Eidsvollsmann og stortingsmann ==
	På Eidsvoll deltok Koren med iver i forhandlingane, med basis i eit program som han formulerte i sine «Strøetanker som Materialer til vor Statsbygning» oversendt konstitusjonskomiteen den 15. april. Ei hovudsak for han var dei amerikanske og franske revolusjonanes grunnprinsipp om at alle menneske er fødde like, rett nok ~~med~~ eit visst unntak for monarken. Men «...alle øvrige ere ifølge Fødselen lige - Ministrenes, Rigs Raadens og Grevens Søn, bør intet medfød Fortrin nyde i Staten, fremfor den ringeste Daglønners, eller endog Stats Slaves og Forbryders Søn [...] [og Kongen bør] ligesaasnart vælge Daglønnerens som ~~ministerens~~ Søn til sin øverste Embeds Mand, naar han finder ham dertil duelig - altsaa, aldeles ingen Stænder - ingen arvelig Adel - ingen Forretter ifølge Fødsel eller ifølge Rigdoms og Godsers Besiddelse eller noget saadant - Ikun Dyd og Duelighed bør give Adgang til høye Værdigheder ...»		På Eidsvoll deltok Koren med iver i forhandlingane, med basis i eit program som han formulerte i sine «Strøetanker som Materialer til vor Statsbygning» oversendt konstitusjonskomiteen den 15. april. Ei hovudsak for han var dei amerikanske og franske revolusjonanes grunnprinsipp om at alle menneske er fødde like. Koren gjorde rett nok eit visst unntak for monarken. Men «...alle øvrige ere ifølge Fødselen lige - Ministrenes, Rigs Raadens og Grevens Søn, bør intet medfød Fortrin nyde i Staten, fremfor den ringeste Daglønners, eller endog Stats Slaves og Forbryders Søn [...] [og Kongen bør] ligesaasnart vælge Daglønnerens som Ministerens Søn til sin øverste Embeds Mand, naar han finder ham dertil duelig - altsaa, aldeles ingen Stænder - ingen arvelig Adel - ingen Forretter ifølge Fødsel eller ifølge Rigdoms og Godsers Besiddelse eller noget saadant - Ikun Dyd og Duelighed bør give Adgang til høye Værdigheder ...»

	Koren gjekk inn for full relgionsfridom: «Statens Grundlove bør tilstaae alle Religioner, uden undtagelse, fri Religions Øvelse og Borger Ret i vort Land, endog den blinde Hedning [...]» Og ytringsfridom følgde naturleg med: «Tryke-Frihed og Meeningernes offentlige Meddeelelse, bør staae enhver frit for, under fornuftige Loves Tømme, og ikun meget faa Indskrænkninger.»<ref>Alle sitata henta frå Riksforsamlingens forhandlinger, del 1, bilag til hovedprotokollen nr. 17.</ref>		Koren gjekk inn for full relgionsfridom: «Statens Grundlove bør tilstaae alle Religioner, uden undtagelse, fri Religions Øvelse og Borger Ret i vort Land, endog den blinde Hedning [...]» Og ytringsfridom følgde naturleg med: «Tryke-Frihed og Meeningernes offentlige Meddeelelse, bør staae enhver frit for, under fornuftige Loves Tømme, og ikun meget faa Indskrænkninger.»<ref>Alle sitata henta frå Riksforsamlingens forhandlinger, del 1, bilag til hovedprotokollen nr. 17.</ref>

	Koren var også representant for amtet på omframstortinget hausten 1814, og Koht meiner han hadde større reelll innverknad her enn på Eidsvoll. Han var den som skarpast hevda at Noreg ikkje måtte få noko anna enn ~~kongen~~ felles med Sverige. Han argumenterte for å tilleggje Stortinget, ikkje kongen, makt til utnemne regjeringsmedlemmer, han var motstandar av statthaldarembetet og han gjekk inn for eit eige norsk konsulatvesen og eit eige norsk flagg. Alt dette var spørsmål som skulle stå særs sentralt i ~~den~~ unionsstridane i det meste av århundret.		Koren var også representant for amtet på omframstortinget hausten 1814, og Koht meiner han hadde større reelll innverknad her enn på Eidsvoll. Han var den som skarpast hevda at Noreg ikkje måtte få noko anna enn konge felles med Sverige. Han argumenterte for å tilleggje Stortinget, ikkje kongen, makt til utnemne regjeringsmedlemmer, han var motstandar av statthaldarembetet og han gjekk inn for eit eige norsk konsulatvesen og eit eige norsk flagg. Alt dette var spørsmål som skulle kome til å stå særs sentralt i unionsstridane i det meste av århundret.

	Koren vart også vald til det fyrste ordinære stortinget i 1818. Der var han medlem i 12 komitear, mellom dei unionskomiteen, Adelslovkomiteen og komiteen for nasjonalfargar. ~~I sistnemnde~~ var ~~han også~~ formann ~~tilliks med~~ i tre ~~andre~~ av komiteane. I debatten på dette tinget om dei lærde skulane, gav Koren ei utførleg utgreiing om kvifor han gjekk inn for studiet av moderne språk og naturvitskap. Også i dette foregreip han standpunkt som fyrst skulle få fullt gjennomslag mykje seinare i århundret.		Koren vart også vald til det fyrste ordinære stortinget i 1818. Der var han medlem i 12 komitear, mellom dei unionskomiteen, Adelslovkomiteen og komiteen for nasjonalfargar. Han var formann i tre av desse komiteane. I debatten på dette tinget om dei lærde skulane, gav Koren ei utførleg utgreiing om kvifor han gjekk inn for studiet av moderne språk og naturvitskap. Også i dette foregreip han standpunkt som fyrst skulle få fullt gjennomslag mykje seinare i århundret.

	Koren var ein liberalar ikkje berre kva gjeld ~~ststsborgarlege~~ rettar, men også i den økonomiske politikken. I 1817 skreiv han til dømes ei utgreiing om kor nyttig frihandelen ville vere for utviklinga av jordbruket.		Koren var ein liberalar ikkje berre kva gjeld statsborgarlege rettar, men også i den økonomiske politikken. I 1817 skreiv han til dømes ei utgreiing om kor nyttig frihandelen ville vere for utviklinga av jordbruket.



	== Referansar ==		== Referansar ==