Challe - Sideversjonshistorikk

Olve Utne: Teksterstatting – «{{pl.}}» til «''pl.''»

2023-02-12T17:10:25Z

Teksterstatting – «{{pl.}}» til «''pl.''»

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 12. feb. 2023 kl. 17:10
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|C08705cr challes ferdige.jpg\|Nysteikte ''challes''.\|Olve Utne}}		<onlyinclude>{{thumb\|C08705cr challes ferdige.jpg\|Nysteikte ''challes''.\|Olve Utne}}
	'''[[Challe]]''' (aust-[[jiddisch]], {{pl.}} ''challes'') eller '''barches''' (vest-jid.) er fellesnamn for brødtypar som blir bruka for [[sjabbát\|''shabbes'']] (sjabbát) blant [[asjkenazím\|asjkenaziske jødar]]. ''Challes'' er ofte fletta, men kan òg vera runde; og dei er ofte pensla med egg og strødd frø som f.eks. valmuefrø på. Ein serverer normalt to ''challes'' til ''kiddesj'' på ''[[sjabbát\|sjabbes]]'' og ''[[jom tob\|jontev]]'' (helgedagar), og dei blir dekt over mens ein seier signinga over dagen over vin eller drue[[juice]]. Deretter vaskar ein hendene, tek dekket av brødet, og les signinga over dei. Når alle har fått ein bit minst så stor som ein oliven, kan resten av måltidet begynna. Challes er gjerne avlange på ''sjabbes'' og runde eller kransforma på [[dei høge helgedagane]]. Under ''[[sjabuót\|shvues]]'' har ''challes'' stegeform i somme tradisjonar. </onlyinclude>		'''[[Challe]]''' (aust-[[jiddisch]], ''[[grammatisk tal\|pl.]]'' ''challes'') eller '''barches''' (vest-jid.) er fellesnamn for brødtypar som blir bruka for [[sjabbát\|''shabbes'']] (sjabbát) blant [[asjkenazím\|asjkenaziske jødar]]. ''Challes'' er ofte fletta, men kan òg vera runde; og dei er ofte pensla med egg og strødd frø som f.eks. valmuefrø på. Ein serverer normalt to ''challes'' til ''kiddesj'' på ''[[sjabbát\|sjabbes]]'' og ''[[jom tob\|jontev]]'' (helgedagar), og dei blir dekt over mens ein seier signinga over dagen over vin eller drue[[juice]]. Deretter vaskar ein hendene, tek dekket av brødet, og les signinga over dei. Når alle har fått ein bit minst så stor som ein oliven, kan resten av måltidet begynna. Challes er gjerne avlange på ''sjabbes'' og runde eller kransforma på [[dei høge helgedagane]]. Under ''[[sjabuót\|shvues]]'' har ''challes'' stegeform i somme tradisjonar. </onlyinclude>

	== Namn ==		== Namn ==

Olve Utne: Teksterstatting – «{{jid.}}» til «jiddisch»

2022-12-01T18:41:06Z

Teksterstatting – «{{jid.}}» til «jiddisch»

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 1. des. 2022 kl. 18:41
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|C08705cr challes ferdige.jpg\|Nysteikte ''challes''.\|Olve Utne}}		<onlyinclude>{{thumb\|C08705cr challes ferdige.jpg\|Nysteikte ''challes''.\|Olve Utne}}
	'''[[Challe]]''' (aust-~~{{jid.}}~~, {{pl.}} ''challes'') eller '''barches''' (vest-jid.) er fellesnamn for brødtypar som blir bruka for [[sjabbát\|''shabbes'']] (sjabbát) blant [[asjkenazím\|asjkenaziske jødar]]. ''Challes'' er ofte fletta, men kan òg vera runde; og dei er ofte pensla med egg og strødd frø som f.eks. valmuefrø på. Ein serverer normalt to ''challes'' til ''kiddesj'' på ''[[sjabbát\|sjabbes]]'' og ''[[jom tob\|jontev]]'' (helgedagar), og dei blir dekt over mens ein seier signinga over dagen over vin eller drue[[juice]]. Deretter vaskar ein hendene, tek dekket av brødet, og les signinga over dei. Når alle har fått ein bit minst så stor som ein oliven, kan resten av måltidet begynna. Challes er gjerne avlange på ''sjabbes'' og runde eller kransforma på [[dei høge helgedagane]]. Under ''[[sjabuót\|shvues]]'' har ''challes'' stegeform i somme tradisjonar. </onlyinclude>		'''[[Challe]]''' (aust-[[jiddisch]], {{pl.}} ''challes'') eller '''barches''' (vest-jid.) er fellesnamn for brødtypar som blir bruka for [[sjabbát\|''shabbes'']] (sjabbát) blant [[asjkenazím\|asjkenaziske jødar]]. ''Challes'' er ofte fletta, men kan òg vera runde; og dei er ofte pensla med egg og strødd frø som f.eks. valmuefrø på. Ein serverer normalt to ''challes'' til ''kiddesj'' på ''[[sjabbát\|sjabbes]]'' og ''[[jom tob\|jontev]]'' (helgedagar), og dei blir dekt over mens ein seier signinga over dagen over vin eller drue[[juice]]. Deretter vaskar ein hendene, tek dekket av brødet, og les signinga over dei. Når alle har fått ein bit minst så stor som ein oliven, kan resten av måltidet begynna. Challes er gjerne avlange på ''sjabbes'' og runde eller kransforma på [[dei høge helgedagane]]. Under ''[[sjabuót\|shvues]]'' har ''challes'' stegeform i somme tradisjonar. </onlyinclude>

	== Namn ==		== Namn ==

Olve Utne: Teksterstatting – «{{hebr.}}» til «hebraisk»

2022-12-01T11:57:41Z

Teksterstatting – «{{hebr.}}» til «hebraisk»

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 1. des. 2022 kl. 11:57
Linje 7:		Linje 7:

	=== Barches, berches ===		=== Barches, berches ===
	Namnet ''barches'' eller ''berches'' heng truleg saman med [[hebraisk\|asjkenazisk hebraisk]] ''birkhas'', som er ei bindeform av ordet ''b'rókhó'' (~~{{hebr.}}~~ {{he\|בְּרָכָה}})'signing'. (I tillegg nemner mathistorikaren Gil Marks eit tysk ord ''bercht'', som skal tyde 'flette'. Dette har ikkje vist seg lett å stadfeste.) Ordet blir mest bruka i vestjiddisch kultur og kan nok ha nådd det sørlege Skandinavia tidligast kring 1600-talet, men litterært belegg på skandinaviske språk har vi ikkje før 1900-talet.		Namnet ''barches'' eller ''berches'' heng truleg saman med [[hebraisk\|asjkenazisk hebraisk]] ''birkhas'', som er ei bindeform av ordet ''b'rókhó'' ([[hebraisk]] {{he\|בְּרָכָה}})'signing'. (I tillegg nemner mathistorikaren Gil Marks eit tysk ord ''bercht'', som skal tyde 'flette'. Dette har ikkje vist seg lett å stadfeste.) Ordet blir mest bruka i vestjiddisch kultur og kan nok ha nådd det sørlege Skandinavia tidligast kring 1600-talet, men litterært belegg på skandinaviske språk har vi ikkje før 1900-talet.

	I dansk har ordet ''berkes'' eller ''birkes'' vorte bruka dels om det jødiske fletta brødet med valmuefrø og [[frøloff]] generelt, og dels om sjølve valmuefrøa. Dei eldste danskspråklege kjeldene til ordet som er registrert av danske ordboksredaksjonar kjem frå først på 1900-talet.<noinclude><ref>[http://ordnet.dk/ods/ordbog?query=berkes «Berkes»] i ''Ordbog over det danske Sprog''</ref></noinclude> På notidig dansk blir ordet ''birkes'' (og ''birkesfrø'') primært bruka om valmuefrøa og sekundært om eit butterdeigsrundstykke med valmuefrøstrø &mdas; det sistnemnte ofte kalla ''tebirkes''.<noinclude><ref>[http://ordnet.dk/ddo/ordbog?query=birkes «Birkes»] i ''Den Danske Ordbog''</ref></noinclude> Tebirkes blir òg seld i Norge, da gjerne under namnet ''[[tebriks]]''.		I dansk har ordet ''berkes'' eller ''birkes'' vorte bruka dels om det jødiske fletta brødet med valmuefrø og [[frøloff]] generelt, og dels om sjølve valmuefrøa. Dei eldste danskspråklege kjeldene til ordet som er registrert av danske ordboksredaksjonar kjem frå først på 1900-talet.<noinclude><ref>[http://ordnet.dk/ods/ordbog?query=berkes «Berkes»] i ''Ordbog over det danske Sprog''</ref></noinclude> På notidig dansk blir ordet ''birkes'' (og ''birkesfrø'') primært bruka om valmuefrøa og sekundært om eit butterdeigsrundstykke med valmuefrøstrø &mdas; det sistnemnte ofte kalla ''tebirkes''.<noinclude><ref>[http://ordnet.dk/ddo/ordbog?query=birkes «Birkes»] i ''Den Danske Ordbog''</ref></noinclude> Tebirkes blir òg seld i Norge, da gjerne under namnet ''[[tebriks]]''.

Olve Utne: {{nn}}

2017-10-18T12:06:00Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 18. okt. 2017 kl. 12:06
Linje 32:		Linje 32:
	[[kategori:jødisk mat]]		[[kategori:jødisk mat]]
	[[kategori:brød]]		[[kategori:brød]]
			{{nn}}

Cnyborg på 19. mai 2017 kl. 09:24

2017-05-19T09:24:47Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 19. mai 2017 kl. 09:24
Linje 29:		Linje 29:
	* [[tebriks]]		* [[tebriks]]

	~~{{spire}}~~

	[[kategori:jødisk mat]]		[[kategori:jødisk mat]]
	[[kategori:brød]]		[[kategori:brød]]

Olve Utne: /* Bildegalleri */

2016-12-30T11:50:11Z

Bildegalleri

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 30. des. 2016 kl. 11:50
Linje 16:		Linje 16:
	<gallery>		<gallery>
	Fil:C08702cr challe-fletting.jpg\|Fletting av ''challe'' for ''shabbes'' (sjabbát). {{byline\|Olve Utne}}		Fil:C08702cr challe-fletting.jpg\|Fletting av ''challe'' for ''shabbes'' (sjabbát). {{byline\|Olve Utne}}
	Fil:C09137 Hallot sjabungot.jpg\|''Challes'' med stegemønster for ''[[sjabuót\|shvues]]'' (sjabu'ót). {{byline\|Olve Utne}}		Fil:C09137 Hallot sjabungot.jpg\|''Challes'' med stegemønster for ''[[sjabuót\|shvues]]'' (sjabu'ót). {{byline\|Olve Utne\|2013}}
			Fil:C13185 hallot for sjabungot.jpg\|''Challes'' med stegemønster for ''shvues'' (sjabu'ót). {{byline\|Olve Utne\|2014}}
	Fil:C10864cr hallot lerosj hasjana.jpg\|Kransforma ''challes'' for ''[[rosj hasjaná\|rosheshóne]]'' (rosj hasjaná). {{byline\|Olve Utne}}		Fil:C10864cr hallot lerosj hasjana.jpg\|Kransforma ''challes'' for ''[[rosj hasjaná\|rosheshóne]]'' (rosj hasjaná). {{byline\|Olve Utne}}
	</gallery>		</gallery>

Olve Utne: /* Bildegalleri */

2016-12-30T11:46:33Z

Bildegalleri

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 30. des. 2016 kl. 11:46
Linje 15:		Linje 15:
	== Bildegalleri ==		== Bildegalleri ==
	<gallery>		<gallery>
	Fil:C08702cr challe-fletting.jpg\|Fletting av ''challe'' for ''shabbes''. {{byline\|Olve Utne}}		Fil:C08702cr challe-fletting.jpg\|Fletting av ''challe'' for ''shabbes'' (sjabbát). {{byline\|Olve Utne}}
	Fil:C09137 Hallot sjabungot.jpg\|''Challes''med stegemønster for ''[[sjabuót\|shvues]]''. {{byline\|Olve Utne}}		Fil:C09137 Hallot sjabungot.jpg\|''Challes'' med stegemønster for ''[[sjabuót\|shvues]]'' (sjabu'ót). {{byline\|Olve Utne}}
	Fil:C10864cr hallot lerosj hasjana.jpg\|Kransforma ''challes'' for ''[[rosj hasjaná\|rosheshóne]]''. {{byline\|Olve Utne}}		Fil:C10864cr hallot lerosj hasjana.jpg\|Kransforma ''challes'' for ''[[rosj hasjaná\|rosheshóne]]'' (rosj hasjaná). {{byline\|Olve Utne}}
	</gallery>		</gallery>

Olve Utne: /* Fotnotar */

2016-12-22T00:38:20Z

Fotnotar

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 22. des. 2016 kl. 00:38
Linje 22:		Linje 22:
	== Fotnotar ==		== Fotnotar ==
	{{reflist\|1}}		{{reflist\|1}}

			== Sjå òg ==
			* [[fletteloff]]
			* [[frøloff]]
			* [[tebriks]]

	{{spire}}		{{spire}}

Olve Utne på 22. des. 2016 kl. 00:36

2016-12-22T00:36:14Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 22. des. 2016 kl. 00:36
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|C08705cr challes ferdige.jpg\|Nysteikte ''challes''.\|Olve Utne}}		<onlyinclude>{{thumb\|C08705cr challes ferdige.jpg\|Nysteikte ''challes''.\|Olve Utne}}
	'''[[Challe]]''' (aust-{{jid.}}, {{pl.}} ''challes'') eller '''barches''' (vest-jid.) er fellesnamn for brødtypar som blir bruka for [[sjabbát\|''shabbes'']] (sjabbát) blant [[asjkenazím\|asjkenaziske jødar]]. ''Challes'' er ofte fletta, men kan òg vera runde; og dei er ofte pensla med egg og strødd frø som f.eks. valmuefrø på. Ein serverer normalt to ''challes'' til ''kiddesj'' på ''[[sjabbát\|sjabbes]]'' og ''[[jom tob\|jontev]]'' (helgedagar), og dei blir dekt over mens ein seier signinga over dagen over vin eller drue[[juice]]. Deretter vaskar ein hendene, tek dekket av brødet, og les signinga over dei. Når alle har fått ein bit minst så stor som ein oliven, kan resten av måltidet begynna. ~~Challesr~~ gjerne avlange på ''sjabbes'' og runde eller kransforma på [[dei høge helgedagane]]. Under ''[[~~sjabu'Ót~~\|shvues]]'' har ''challes'' stegeform i somme tradisjonar. </onlyinclude>		'''[[Challe]]''' (aust-{{jid.}}, {{pl.}} ''challes'') eller '''barches''' (vest-jid.) er fellesnamn for brødtypar som blir bruka for [[sjabbát\|''shabbes'']] (sjabbát) blant [[asjkenazím\|asjkenaziske jødar]]. ''Challes'' er ofte fletta, men kan òg vera runde; og dei er ofte pensla med egg og strødd frø som f.eks. valmuefrø på. Ein serverer normalt to ''challes'' til ''kiddesj'' på ''[[sjabbát\|sjabbes]]'' og ''[[jom tob\|jontev]]'' (helgedagar), og dei blir dekt over mens ein seier signinga over dagen over vin eller drue[[juice]]. Deretter vaskar ein hendene, tek dekket av brødet, og les signinga over dei. Når alle har fått ein bit minst så stor som ein oliven, kan resten av måltidet begynna. Challes er gjerne avlange på ''sjabbes'' og runde eller kransforma på [[dei høge helgedagane]]. Under ''[[sjabuót\|shvues]]'' har ''challes'' stegeform i somme tradisjonar. </onlyinclude>

	== Namn ==		== Namn ==

Olve Utne: /* Barches, berches */

2016-12-22T00:32:19Z

Barches, berches

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 22. des. 2016 kl. 00:32
Linje 7:		Linje 7:

	=== Barches, berches ===		=== Barches, berches ===
	~~NAmnet~~ ''barches'' eller ''berches'' heng truleg saman med [[hebraisk\|asjkenazisk hebraisk]] ''birkhas'', som er ei bindeform av ordet ''b'rókhó'' ({{hebr.}} {{he\|בְּרָכָה}})'signing'. (I tillegg nemner mathistorikaren Gil Marks eit tysk ord ''bercht'', som skal tyde 'flette'. Dette har ikkje vist seg lett å stadfeste.) Ordet blir mest bruka i vestjiddisch kultur og kan nok ha nådd det sørlege Skandinavia tidligast kring 1600-talet, men litterært belegg på skandinaviske språk har vi ikkje før 1900-talet.		Namnet ''barches'' eller ''berches'' heng truleg saman med [[hebraisk\|asjkenazisk hebraisk]] ''birkhas'', som er ei bindeform av ordet ''b'rókhó'' ({{hebr.}} {{he\|בְּרָכָה}})'signing'. (I tillegg nemner mathistorikaren Gil Marks eit tysk ord ''bercht'', som skal tyde 'flette'. Dette har ikkje vist seg lett å stadfeste.) Ordet blir mest bruka i vestjiddisch kultur og kan nok ha nådd det sørlege Skandinavia tidligast kring 1600-talet, men litterært belegg på skandinaviske språk har vi ikkje før 1900-talet.

	I dansk har ordet ''berkes'' eller ''birkes'' vorte bruka dels om det jødiske fletta brødet med valmuefrø og [[frøloff]] generelt, og dels om sjølve valmuefrøa. Dei eldste danskspråklege kjeldene til ordet som er registrert av danske ordboksredaksjonar kjem frå først på 1900-talet.<noinclude><ref>[http://ordnet.dk/ods/ordbog?query=berkes «Berkes»] i ''Ordbog over det danske Sprog''</ref></noinclude> På notidig dansk blir ordet ''birkes'' (og ''birkesfrø'') primært bruka om valmuefrøa og sekundært om eit butterdeigsrundstykke med valmuefrøstrø &mdas; det sistnemnte ofte kalla ''tebirkes''.<noinclude><ref>[http://ordnet.dk/ddo/ordbog?query=birkes «Birkes»] i ''Den Danske Ordbog''</ref></noinclude> Tebirkes blir òg seld i Norge, da gjerne under namnet ''tebriks''.		I dansk har ordet ''berkes'' eller ''birkes'' vorte bruka dels om det jødiske fletta brødet med valmuefrø og [[frøloff]] generelt, og dels om sjølve valmuefrøa. Dei eldste danskspråklege kjeldene til ordet som er registrert av danske ordboksredaksjonar kjem frå først på 1900-talet.<noinclude><ref>[http://ordnet.dk/ods/ordbog?query=berkes «Berkes»] i ''Ordbog over det danske Sprog''</ref></noinclude> På notidig dansk blir ordet ''birkes'' (og ''birkesfrø'') primært bruka om valmuefrøa og sekundært om eit butterdeigsrundstykke med valmuefrøstrø &mdas; det sistnemnte ofte kalla ''tebirkes''.<noinclude><ref>[http://ordnet.dk/ddo/ordbog?query=birkes «Birkes»] i ''Den Danske Ordbog''</ref></noinclude> Tebirkes blir òg seld i Norge, da gjerne under namnet ''[[tebriks]]''.

	På svensk blir ordet bruka hovudsakleg i forma ''bergis'' (i [[Stockholm]]; med hard g) og varianten ''barkis'' (i [[Göteborg]]). Eldste kjente skriftspråksbelegg på svensk er 1929. Ordet blir bruka om ''«typ av avlångt vitt matbröd bestrött med vallmofrön [...] brödtypen är från början judiskt sabbatsbröd»''.<noinclude><ref>[http://www.saob.se/so/visa.php?id=1315015515 «bergis»] og [http://www.saob.se/so/visa.php?id=1381956673 «barkis»] i ''Svensk Ordbok''</ref></noinclude>		På svensk blir ordet bruka hovudsakleg i forma ''bergis'' (i [[Stockholm]]; med hard g) og varianten ''barkis'' (i [[Göteborg]]). Eldste kjente skriftspråksbelegg på svensk er 1929. Ordet blir bruka om ''«typ av avlångt vitt matbröd bestrött med vallmofrön [...] brödtypen är från början judiskt sabbatsbröd»''.<noinclude><ref>[http://www.saob.se/so/visa.php?id=1315015515 «bergis»] og [http://www.saob.se/so/visa.php?id=1381956673 «barkis»] i ''Svensk Ordbok''</ref></noinclude>