Fastskular på Sunnmøre - Sideversjonshistorikk

Olve Utne: {{nn}}

2017-03-09T18:41:27Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 9. mar. 2017 kl. 18:41
Linje 108:		Linje 108:
	[[Kategori:Sunnmøre]]		[[Kategori:Sunnmøre]]
	[[Kategori:Grunnskole]]		[[Kategori:Grunnskole]]
			{{nn}}

TrineFMF på 13. mai 2016 kl. 14:14

2016-05-13T14:14:42Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 13. mai 2016 kl. 14:14
Linje 25:		Linje 25:
	=== 1827 ===		=== 1827 ===
	Etter lausrivinga frå Danmark og i union med Sverige fekk Noreg neste skulelov i 1827. I paragraf 2 i lova vart det slått fast klokkaren i kvart hovudsokn skulle halde skule i huset sitt eller i eit "anviist Huus" som skulekommisjonen bestemte. Også dette viste seg vanskeleg i Noreg. Omgangsskulen vart normen heilt fram til 1860.		Etter lausrivinga frå Danmark og i union med Sverige fekk Noreg neste skulelov i 1827. I paragraf 2 i lova vart det slått fast klokkaren i kvart hovudsokn skulle halde skule i huset sitt eller i eit "anviist Huus" som skulekommisjonen bestemte. Også dette viste seg vanskeleg i Noreg. Omgangsskulen vart normen heilt fram til 1860.



	=== 1860 ===		=== 1860 ===
	{{thumb\|Lov om almueskolen på landet 1860.png\|Lov om almueskolen paa Landet 1860\|fotograf/kilde}}I 1860 kom det ei ny og omfattande skulelov som slo fast at i kvar skulekrins med meir enn tretti elevar skulle ein bygge faste skulehus. Etter kvart tok det til ei omfattande bygging av skulehus over heile landet. Det er desse skulehusa "Fastskuleprosjektet" til Fortidsminneforeninga på Sunnmøre dreier seg om.		{{thumb\|Lov om almueskolen på landet 1860.png\|Lov om almueskolen paa Landet 1860\|fotograf/kilde}}I 1860 kom det ei ny og omfattande skulelov som slo fast at i kvar skulekrins med meir enn tretti elevar skulle ein bygge faste skulehus. Etter kvart tok det til ei omfattande bygging av skulehus over heile landet. Det er desse skulehusa "Fastskuleprosjektet" til Fortidsminneforeninga på Sunnmøre dreier seg om.


	'''Bøker om skulen på landsbygda i Noreg:'''		'''Bøker om skulen på landsbygda i Noreg:'''
Linje 45:		Linje 47:
	'''Om lese og skrivekunne på Sunnmøre'''		'''Om lese og skrivekunne på Sunnmøre'''
	Dei viktige bøkene til Jostein Fet om "''Lesande bønder"'' (Universitetsforlaget 1995) og "''Skrivande bønder''" (Samlaget 2003) er ikkje til å kome utanom når det gjeld opplysning om lese- og skrivekunne mellom allmugen på Sunnmøre før 1860.		Dei viktige bøkene til Jostein Fet om "''Lesande bønder"'' (Universitetsforlaget 1995) og "''Skrivande bønder''" (Samlaget 2003) er ikkje til å kome utanom når det gjeld opplysning om lese- og skrivekunne mellom allmugen på Sunnmøre før 1860.


	=== 1860 - "Fastskulelova" ===		=== 1860 - "Fastskulelova" ===
	Skulelova av 1860 - populært kalla "Fastskulelova" fastsette mellom anna at kommunane måtte bygge skulehus der det var over 30 elevar i ein skulekrins. Dette førte til ei storstilt utbygging av skulehus over heile landet på slutten av 1800-talet og byrjinga av 1900-talet. Dette er viktige kulturminne for heile folket. Skulane var kulturhusa i bygdene. Her var det foreiningsmøte og her var det julefestar og 17-maifeiring. Dette er bakgrunnen for at Fortidsminneforeininga på Sunnmøre har valt desse kulturminna som vårt prosjekt i høve grunnlovsjubileet i 2014		Skulelova av 1860 - populært kalla "Fastskulelova" fastsette mellom anna at kommunane måtte bygge skulehus der det var over 30 elevar i ein skulekrins. Dette førte til ei storstilt utbygging av skulehus over heile landet på slutten av 1800-talet og byrjinga av 1900-talet. Dette er viktige kulturminne for heile folket. Skulane var kulturhusa i bygdene. Her var det foreiningsmøte og her var det julefestar og 17-maifeiring. Dette er bakgrunnen for at Fortidsminneforeininga på Sunnmøre har valt desse kulturminna som vårt prosjekt i høve grunnlovsjubileet i 2014


	==== Bygningshistorie om skulehusa ====		==== Bygningshistorie om skulehusa ====

TrineFMF på 13. mai 2016 kl. 14:12

2016-05-13T14:12:38Z

TrineFMF på 13. mai 2016 kl. 14:11

2016-05-13T14:11:04Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 13. mai 2016 kl. 14:11
Linje 11:		Linje 11:

	Prosjektet er ikkje ferdig, og me vil gjerne ha inn tilleggsinformasjon. Me har valt å offentleggjere det som hittil er samla inn slik at andre kan få glede av det, og me kanskje kan få inn tilleggsopplysningar som kan gjere registreringa betre.		Prosjektet er ikkje ferdig, og me vil gjerne ha inn tilleggsinformasjon. Me har valt å offentleggjere det som hittil er samla inn slik at andre kan få glede av det, og me kanskje kan få inn tilleggsopplysningar som kan gjere registreringa betre.

			Etter den generelle innleiiinga, kjem der ein artikkel for kvar av dei 17 kommunane som utgjer Sunnmøre.
			Kommunestrukturen er svært mykje endra i høve til dagens situasjon, så for å kunne orientere seg i geografien, tek me utgangspunkt i dagens kommunestruktur, men gjer greie for endringane under kvar kommune.


	== Skulehistorie i Noreg ==		== Skulehistorie i Noreg ==
Linje 24:		Linje 28:

	=== 1860 ===		=== 1860 ===
	{{thumb\|Lov om almueskolen på landet 1860.png\|Lov om almueskolen paa Landet 1860\|fotograf/kilde}}I 1860 kom det ei ny og omfattande skulelov som slo fast at i kvar skulekrins med meir enn tretti elevar skulle ein bygge faste skulehus.Etter kvart tok det til ei omfattande bygging av skulehus over heile landet. Det er desse skulehusa "Fastskuleprosjektet" til Fortidsminneforeninga på Sunnmøre dreier seg om.		{{thumb\|Lov om almueskolen på landet 1860.png\|Lov om almueskolen paa Landet 1860\|fotograf/kilde}}I 1860 kom det ei ny og omfattande skulelov som slo fast at i kvar skulekrins med meir enn tretti elevar skulle ein bygge faste skulehus. Etter kvart tok det til ei omfattande bygging av skulehus over heile landet. Det er desse skulehusa "Fastskuleprosjektet" til Fortidsminneforeninga på Sunnmøre dreier seg om.

	'''Bøker om skulen på landsbygda i Noreg:'''		'''Bøker om skulen på landsbygda i Noreg:'''
Linje 31:		Linje 35:

	'''Frå etnologen'''		'''Frå etnologen'''
	~~Bildet over er framsida på praktboka~~ som etnologen Ørnulf Hodne har skrive frå perspektivet til dei som brukte skulen: (Hodne:~~F''olkeskolen~~ i folkeminnet''. Cappelen 2010)		Praktboka som etnologen Ørnulf Hodne har skrive frå perspektivet til dei som brukte skulen: (Hodne:Folkeskolen i folkeminnet''. Cappelen 2010)
	Frå historikaren
			'''Frå historikaren'''
	Andre - som historikar Johannes Helgheim - har skrive om "Almugeskolen paa bygdene" (Aschehoug 1980) frå ein meir prinsippiell synsstad.		Andre - som historikar Johannes Helgheim - har skrive om "Almugeskolen paa bygdene" (Aschehoug 1980) frå ein meir prinsippiell synsstad.

TrineFMF på 13. mai 2016 kl. 10:00

2016-05-13T10:00:41Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 13. mai 2016 kl. 10:00
Linje 76:		Linje 76:


	~~=== Bøker om skulen på landsbygda i Noreg: ===~~
	~~Det er skrive mykje om skulen, skuleskipnaden og lærarane i bygdebøker og memoar. Her er eit lite utval:~~
	~~'''Frå etnologen'''~~
	~~Praktboka Folkeskolen, som etnologen Ørnulf Hodne har skrive frå perspektivet til dei som brukte skulen.~~
	~~'''Frå historikaren'''~~
	~~Andre - som historikar Johannes Helgheim - har skrive om "Almugeskolen paa landet" frå ein meir prinsippiell synsstad.~~
	~~'''Om lærarane'''~~
	~~Historikaren Gro Hagemann har skrive boka "Skolefolk. Lærernes historie i Norge".~~

	~~Om lese~~ og ~~skrivekunne på Sunnmøre~~		=== Kjelder og litteratur: ===
	~~Dei viktige bøkene til Jostein Fet om "Lesande bønder" og "Skrivande bønder" er ikkje til å kome utanom når det gjeld opplysning om lese- og skrivekunne mellom allmugen på Sunnmøre før 1860.~~

	~~=== Kjelder~~ og ~~litteratur: ===~~		Halkild Nilsen: Skolestell og folkeopplysningsarbeid i bygdene i Bergens stift 1800 - 1850. Gyldendal 1953

	Ørnulf Hodne: Folkeskolen i folkeminnet. Cappelen Damm 2010		Ørnulf Hodne: Folkeskolen i folkeminnet. Cappelen Damm 2010

TrineFMF: /* Bøker om skulen på landsbygda i Noreg: */

2016-05-13T09:53:58Z

Bøker om skulen på landsbygda i Noreg:

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 13. mai 2016 kl. 09:53
Linje 77:		Linje 77:

	=== Bøker om skulen på landsbygda i Noreg: ===		=== Bøker om skulen på landsbygda i Noreg: ===
	Det er skrive mykje om skulen, skuleskipnaden og ~~lærerane~~ i bygdebøker og ~~memoarar~~. Her er eit lite utval:		Det er skrive mykje om skulen, skuleskipnaden og lærarane i bygdebøker og memoar. Her er eit lite utval:
	'''Frå etnologen'''		'''Frå etnologen'''
	Praktboka Folkeskolen, som etnologen Ørnulf Hodne har skrive frå perspektivet til dei som brukte skulen.		Praktboka Folkeskolen, som etnologen Ørnulf Hodne har skrive frå perspektivet til dei som brukte skulen.
Linje 87:		Linje 87:
	Om lese og skrivekunne på Sunnmøre		Om lese og skrivekunne på Sunnmøre
	Dei viktige bøkene til Jostein Fet om "Lesande bønder" og "Skrivande bønder" er ikkje til å kome utanom når det gjeld opplysning om lese- og skrivekunne mellom allmugen på Sunnmøre før 1860.		Dei viktige bøkene til Jostein Fet om "Lesande bønder" og "Skrivande bønder" er ikkje til å kome utanom når det gjeld opplysning om lese- og skrivekunne mellom allmugen på Sunnmøre før 1860.


	=== Kjelder og litteratur: ===		=== Kjelder og litteratur: ===

TrineFMF på 13. mai 2016 kl. 09:53

2016-05-13T09:53:24Z

@@ Linje 74: / Linje 74: @@
 Slik vart skulen sin lagnad eit interessant eksempel på korleis folk på det trelause Sunnmøre har kjøpt og flytta hus. Det er òg ein viktig del av kulturminnesoga.
 Skal tru om nokon veit kva for vidare lagnad skulehuset fekk? Eller kan nokon hjelpe oss med foto av denne skulen?
 === Kjelder og litteratur: ===

TrineFMF: /* Kjelder og litteratur: */

2016-05-13T09:49:22Z

Kjelder og litteratur:

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 13. mai 2016 kl. 09:49
Linje 84:		Linje 84:

	Jostein Fet: Lesande bønder. Universitetsforlaget 1995		Jostein Fet: Lesande bønder. Universitetsforlaget 1995

	Jostein Fet: Skrivande bønder. Samlaget 2003		Jostein Fet: Skrivande bønder. Samlaget 2003

	[[Kategori:Sunnmøre]]		[[Kategori:Sunnmøre]]
	[[Kategori:Grunnskole]]		[[Kategori:Grunnskole]]

TrineFMF: /* Kjelder og litteratur: */

2016-05-13T09:48:52Z

Kjelder og litteratur:

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 13. mai 2016 kl. 09:48
Linje 76:		Linje 76:

	=== Kjelder og litteratur: ===		=== Kjelder og litteratur: ===

			Ørnulf Hodne: Folkeskolen i folkeminnet. Cappelen Damm 2010

			Johannes Helgheim: Allmugeskolen på bygdene. Aschehoug 1980

			Gro Hagemann: Skolefolk : lærernes historie i Norge. Gyldendal 1992

			Jostein Fet: Lesande bønder. Universitetsforlaget 1995
			Jostein Fet: Skrivande bønder. Samlaget 2003

	[[Kategori:Sunnmøre]]		[[Kategori:Sunnmøre]]
	[[Kategori:Grunnskole]]		[[Kategori:Grunnskole]]

TrineFMF på 9. mai 2016 kl. 17:32

2016-05-09T17:32:32Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 9. mai 2016 kl. 17:32
Linje 4:		Linje 4:
	Arbeidsgruppa har vore slik:		Arbeidsgruppa har vore slik:
	*Aud Farstad, historikar		*Aud Farstad, historikar
	*Sylvia ~~Bayer~~ Evensen, kunsthistorikar		*Sylvia Baier Evensen, kunsthistorikar
	*Kari Hasle, historikar		*Kari Hasle, historikar
	*Vibeke Lunheim, historikar		*Vibeke Lunheim, historikar
Linje 17:		Linje 17:
	I paragraf 22 var det framlegg om at det skulle byggast skulehus med skulestove i tillegg til kammers og stove for læraren.		I paragraf 22 var det framlegg om at det skulle byggast skulehus med skulestove i tillegg til kammers og stove for læraren.
	Lova viste seg fort å vere altfor ambisiøs, men steget mot ei utdanning for alle var gjort.		Lova viste seg fort å vere altfor ambisiøs, men steget mot ei utdanning for alle var gjort.


	=== 1827 ===		=== 1827 ===
	~~{{thumb\|Lov om Almueskolen på landet 1827.png\|Lov om Almueskolen paa landet 1827\|fotograf/kilde}}~~Etter lausrivinga frå Danmark og i union med Sverige fekk Noreg neste skulelov i 1827. I paragraf 2 i lova vart det slått fast klokkaren i kvart hovudsokn skulle halde skule i huset sitt eller i eit "anviist Huus" som skulekommisjonen bestemte. Også dette viste seg vanskeleg i Noreg. Omgangsskulen vart normen heilt fram til 1860.		Etter lausrivinga frå Danmark og i union med Sverige fekk Noreg neste skulelov i 1827. I paragraf 2 i lova vart det slått fast klokkaren i kvart hovudsokn skulle halde skule i huset sitt eller i eit "anviist Huus" som skulekommisjonen bestemte. Også dette viste seg vanskeleg i Noreg. Omgangsskulen vart normen heilt fram til 1860.

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 13. mai 2016 kl. 14:12
Linje 48:		Linje 48:
	=== 1860 - "Fastskulelova" ===		=== 1860 - "Fastskulelova" ===
	Skulelova av 1860 - populært kalla "Fastskulelova" fastsette mellom anna at kommunane måtte bygge skulehus der det var over 30 elevar i ein skulekrins. Dette førte til ei storstilt utbygging av skulehus over heile landet på slutten av 1800-talet og byrjinga av 1900-talet. Dette er viktige kulturminne for heile folket. Skulane var kulturhusa i bygdene. Her var det foreiningsmøte og her var det julefestar og 17-maifeiring. Dette er bakgrunnen for at Fortidsminneforeininga på Sunnmøre har valt desse kulturminna som vårt prosjekt i høve grunnlovsjubileet i 2014		Skulelova av 1860 - populært kalla "Fastskulelova" fastsette mellom anna at kommunane måtte bygge skulehus der det var over 30 elevar i ein skulekrins. Dette førte til ei storstilt utbygging av skulehus over heile landet på slutten av 1800-talet og byrjinga av 1900-talet. Dette er viktige kulturminne for heile folket. Skulane var kulturhusa i bygdene. Her var det foreiningsmøte og her var det julefestar og 17-maifeiring. Dette er bakgrunnen for at Fortidsminneforeininga på Sunnmøre har valt desse kulturminna som vårt prosjekt i høve grunnlovsjubileet i 2014

	==== Bygningshistorie om skulehusa ====		==== Bygningshistorie om skulehusa ====
	Leidulf Mydland har skrive den grunnleggande artikkelen om dei gamle skulehusa bygde etter den såkalla fastskulelova etter 1860. ~~Les her~~		Leidulf Mydland har skrive den grunnleggande artikkelen om dei gamle skulehusa bygde etter den såkalla fastskulelova etter 1860.


	==== Dei første fastskulane på Sunnmøre ====		==== Dei første fastskulane på Sunnmøre ====
Linje 59:		Linje 61:
	Skulen står no på Sunnmøre Museum ikkje langt frå der han opphaveleg vart bygd.		Skulen står no på Sunnmøre Museum ikkje langt frå der han opphaveleg vart bygd.
	Skulen har ei stolt historie. Då biskop Brun var på visitas i 1803 skreiv han at det var den einaste frie skulen i sitt slag i landet. Skulen tok til i november 1743 og hadde 12 elever i gongen. Dei fekk fri kost og losji og undervisning. Kvar andre eller tredje månad vart elevane skifta ut. Ei hushaldarske budde på skulen og hadde tilsyn med barna. Kosten var flatbrød, graut, fisk og sild (potetdyrking slo ikkje gjennom på Sunnmøre før inn på 1800-talet)		Skulen har ei stolt historie. Då biskop Brun var på visitas i 1803 skreiv han at det var den einaste frie skulen i sitt slag i landet. Skulen tok til i november 1743 og hadde 12 elever i gongen. Dei fekk fri kost og losji og undervisning. Kvar andre eller tredje månad vart elevane skifta ut. Ei hushaldarske budde på skulen og hadde tilsyn med barna. Kosten var flatbrød, graut, fisk og sild (potetdyrking slo ikkje gjennom på Sunnmøre før inn på 1800-talet)


	Skulen vart driven med pengar frå friviljuge gåver i pengar eller varer.Det var ikkje alltid like lett å halde han i gang. Fleire prestar gav av eigen formue for å halde skulen i gang. Vanlege bønder gav også når dei til dømes hadde hatt gode fiskeri. I 1823 vart det samla inn pengar mellom vårsildfiskarane til sko og klede til dei fattige barna i denne skulen.		Skulen vart driven med pengar frå friviljuge gåver i pengar eller varer.Det var ikkje alltid like lett å halde han i gang. Fleire prestar gav av eigen formue for å halde skulen i gang. Vanlege bønder gav også når dei til dømes hadde hatt gode fiskeri. I 1823 vart det samla inn pengar mellom vårsildfiskarane til sko og klede til dei fattige barna i denne skulen.
Linje 65:		Linje 68:
	I 1876 vart skulen lagt ned for godt.		I 1876 vart skulen lagt ned for godt.
	Les også om skulen i [http://digitaltmuseum.no/011085440024 "digitalt musemum"]		Les også om skulen i [http://digitaltmuseum.no/011085440024 "digitalt musemum"]


	==== Ørskog ====		==== Ørskog ====
Linje 72:		Linje 76:
	{{thumb\|Nordal, Dalsbygda.jpg\|Dalsbygda skule\|Astor Furseth}}Det første huset som vart bygd til skulehus for allmugen ser ut til å ha vore bygd i Dalsbygda i 1846. Sommaren 1840 tok den faste skulen til i eit leigd hus, men i 1846 tok ein i bruk den nye bygninga for skulen - eit bygg som stod på Dalebø. Her budde også læraren. Bildet over viser Dalsbygda i 1883. Skulen er det mørke huset med grastak til høgre i bildet. Det vart bygd ny skule i 1889 og den står no på Sunnmøre Museum		{{thumb\|Nordal, Dalsbygda.jpg\|Dalsbygda skule\|Astor Furseth}}Det første huset som vart bygd til skulehus for allmugen ser ut til å ha vore bygd i Dalsbygda i 1846. Sommaren 1840 tok den faste skulen til i eit leigd hus, men i 1846 tok ein i bruk den nye bygninga for skulen - eit bygg som stod på Dalebø. Her budde også læraren. Bildet over viser Dalsbygda i 1883. Skulen er det mørke huset med grastak til høgre i bildet. Det vart bygd ny skule i 1889 og den står no på Sunnmøre Museum
	(opplysningane om den første skulen er henta frå boka "Skulestell og folkeopplysningsarbeid i bygdene i Bergens stift 1800 - 1850" av Halkild Nilsen)		(opplysningane om den første skulen er henta frå boka "Skulestell og folkeopplysningsarbeid i bygdene i Bergens stift 1800 - 1850" av Halkild Nilsen)



	==== Ulstein ====		==== Ulstein ====