Frederik Schmidt - Sideversjonshistorikk

Hans P. Hosar: Lenke. Korrektur

2022-05-27T07:44:08Z

Lenke. Korrektur

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 27. mai 2022 kl. 07:44
Linje 27:		Linje 27:

	== Opplysningspresten og tiltaksmannen ==		== Opplysningspresten og tiltaksmannen ==
	I sin teologi og haldningar elles var Frederik Schmidt sterkt påverka av rasjonalismen og tildels politisk radikalisme. [[Carl W. Schnitler\|C.W.Schnitler]] gjev i ~~sitt~~ omtale av eidsvollsmannen Schmidt eit kanskje litt ideologisk farga uttrykk for dette: «Tiltrods for at han var vokset opp i et gammeldags rettroende hjem, var han blit en radikal tilhænger av rationalismens fantasiløse moralreligion, fornuftsdyrkelse og frygt for al mystik. Og i sin sympati for den franske revolution mottok han med sorg budskapet om Robespierres død».<ref>Schnitler, C.W. 1914 s. 272.</ref> [[Halvdan Koht]] gjev uttrykk for noko av det same, om ikkje i så kvasse vendingar: «Han var en ekte sønn av oplysningstiden, og han hyldet en fornuftskristendom som riktignok fastholdt de viktigste kristelige læresetninger.»<ref>Koht, H. 1954, s. 461.</ref> Det «gammeldags rettroende» i heimen som Schnitler nemner, spelar nok på faren, biskop Christen Schmidt, som var kjend som ein konservativ, luthersk ortodoks teolog med front mot på den eine sida rasjonalismen og på den andre sida pietismen.		I sin teologi og haldningar elles var Frederik Schmidt sterkt påverka av rasjonalismen og tildels politisk radikalisme. [[Carl W. Schnitler\|C.W.Schnitler]] gjev i si omtale av eidsvollsmannen Schmidt eit kanskje litt ideologisk farga uttrykk for dette: «Tiltrods for at han var vokset opp i et gammeldags rettroende hjem, var han blit en radikal tilhænger av rationalismens fantasiløse moralreligion, fornuftsdyrkelse og frygt for al mystik. Og i sin sympati for den franske revolution mottok han med sorg budskapet om Robespierres død».<ref>Schnitler, C.W. 1914 s. 272.</ref> [[Halvdan Koht]] gjev uttrykk for noko av det same, om ikkje i så kvasse vendingar: «Han var en ekte sønn av oplysningstiden, og han hyldet en fornuftskristendom som riktignok fastholdt de viktigste kristelige læresetninger.»<ref>Koht, H. 1954, s. 461.</ref> Det «gammeldags rettroende» i heimen som Schnitler nemner, spelar nok på faren, biskop Christen Schmidt, som var kjend som ein konservativ, luthersk ortodoks teolog med front mot på den eine sida rasjonalismen og på den andre sida pietismen.

	Frederiks Schmidts vilje og evne til å drive folkeopplysning og praktisk reformarbeid kom best til sin rett i tida hans i Eiker. Av tiltaka hans kan nemnast at han oppretta eit spinnehus for arbeidslause, han forbetra fattigvesenet, oppmuntra til husflid og arbeidde for å innføre vaksine. Ikkje minst sytte han for å få til fleire og betre allmugeskular. Han heldt kurs for lærarar, og utarbeidde ein plan for eit lærarseminar i prostiet. Han oppretta også ei lokalavdeling av [[Selskabet for Norges Vel]] i Eiker, ein samskipnad som han sjølv hadde vore med og stifta i 1809.		Frederiks Schmidts vilje og evne til å drive folkeopplysning og praktisk reformarbeid kom best til sin rett i tida hans i Eiker. Av tiltaka hans kan nemnast at han oppretta eit spinnehus for arbeidslause, han forbetra fattigvesenet, oppmuntra til husflid og arbeidde for å innføre vaksine. Ikkje minst sytte han for å få til fleire og betre allmugeskular. Han heldt kurs for lærarar, og utarbeidde ein plan for eit lærarseminar i prostiet. Han oppretta også ei lokalavdeling av [[Selskabet for Norges Vel]] i Eiker, ein samskipnad som han sjølv hadde vore med og stifta i 1809.
Linje 43:		Linje 43:

	== Dikting og faglitterært forfattarskap ==		== Dikting og faglitterært forfattarskap ==
	Schmidt var kjend som diktar, mest leilighetsdikting og i den lettare sjanger. Han vart kjend som «selvstendighetspoeten» på Eidsvoll 1814. To gonger fekk han utgjeve sine dikt i samling, i 1811 (København) og i 1835 (Roskilde).		Schmidt var kjend som diktar, mest innan leilighetsdikting og i den lettare sjanger. Han vart kjend som «selvstendighetspoeten» på Eidsvoll 1814. To gonger fekk han utgjeve sine dikt i samling, i 1811 (København) og i 1835 (Roskilde).

	Ei rekkje av preikene og talene hans vart publiserte, dels i tidsskrift, dels som småskrift. Det var gjerne til bestemte høve og føremål, som for eksempel «Prædiken paa Allehelgensdag 1807. Indtægten anvendes til Understøttelse for de udkommanderede Norske Tropper».<ref>?</ref> Dette var under inntrykk av den britiske okkupasjonen av Sjælland og København hausten 1807, som enda med at britane beslagla den danske krigsflåten. Schmidt hadde vore augevitne til det som foregjekk, da han oppheldt seg i København frå slutten av august til 19. oktober det året.<ref>Schmidt, F. 1966, side 91–160.</ref>		Ei rekkje av preikene og talene hans vart publiserte, dels i tidsskrift, dels som småskrift. Det var gjerne til bestemte høve og føremål, som for eksempel «Prædiken paa Allehelgensdag 1807. Indtægten anvendes til Understøttelse for de udkommanderede Norske Tropper».<ref>?</ref> Dette var under inntrykk av den britiske okkupasjonen av Sjælland og København hausten 1807, som enda med at britane beslagla den danske krigsflåten. Schmidt hadde vore augevitne til det som foregjekk, da han oppheldt seg i København frå slutten av august til 19. oktober det året.<ref>Schmidt, F. 1966, side 91–160.</ref>
Linje 54:		Linje 54:

	== Kulturelle nettverk ==		== Kulturelle nettverk ==
	Frederik Schmidt tilhøyrde definitivt eit øvre sjikt av det dansk-norske danningsborgarskapet. Han var kunnskapsrik, hadde litterære talent og var openbert ein selskapeleg og sjarmerande person. Såleis glei han lett inn og gjorde seg gjeldande i viktige intellektuelle miljø i tida. Det galdt [[Det norske Selskab]] i København alt frå studietida og ved seinare opphald i hovudstaden. Han tilhøyrde dessutan den krinsen av kulturelite som danna seg rundt ekteparet Kamma og Knud Rahbek i heimen deira Bakkegården på Frederiksberg i København. I Noreg var Schmidt ein av ~~den~~ Christiane Koren (Mor Koren) sine favorittar i den kultur- og selskapskrinsen ho hadde til hyppige samkomer på sorenskrivargarden [[Hovin (Ullensaker)\|Hovin]] i [[Ullensaker]]. Den danskfødde Mor Koren tilhøyrde sjølv krinsen rundt Rahbeks i København.		Frederik Schmidt tilhøyrde definitivt eit øvre sjikt av det dansk-norske danningsborgarskapet. Han var kunnskapsrik, hadde litterære talent og var openbert ein selskapeleg og sjarmerande person. Såleis glei han lett inn og gjorde seg gjeldande i viktige intellektuelle miljø i tida. Det galdt [[Det norske Selskab]] i København alt frå studietida og ved seinare opphald i hovudstaden. Han tilhøyrde dessutan den krinsen av kulturelite som danna seg rundt ekteparet Kamma og Knud Rahbek i heimen deira Bakkegården på Frederiksberg i København. I Noreg var Schmidt ein av [[Christiane Koren]] (Mor Koren) sine favorittar i den kultur- og selskapskrinsen ho hadde til hyppige samkomer på sorenskrivargarden [[Hovin (Ullensaker)\|Hovin]] i [[Ullensaker]]. Den danskfødde Mor Koren tilhøyrde sjølv krinsen rundt Rahbeks i København.

	== Referansar ==		== Referansar ==

PaulVIF på 29. okt. 2021 kl. 08:18

2021-10-29T08:18:47Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 29. okt. 2021 kl. 08:18
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|Schmidt, Fr (1771-1840) farge.jpg\|Frederik Schmidt.\|maler=[[Christopher Pritzier Meidell (1821–1876)\|C.P. Meidell]] (1860)}}		<onlyinclude>{{thumb\|Schmidt, Fr (1771-1840) farge.jpg\|Frederik Schmidt, med ordenstegnet for ridder av [[Dannebrogordenen]].\|maler=[[Christopher Pritzier Meidell (1821–1876)\|C.P. Meidell]] (1860)}}
	'''[[Frederik Schmidt]]''' (fødd [[27. mai]] [[1771]] i Asminderød på Sjælland, død [[16. februar]] [[1840]] i Himmelev, også på Sjælland) var teolog, forfattar, [[eidsvollsmann]] og [[stortingsmann]]. Han var oppvaksen i Noreg, og verka mellom anna som sokneprest på [[Eiker]] i drygt tjue år før han flytta til Danmark for godt, der han var fødd og periodevis hadde opphalde seg også seinare. Han var sterkt knytta til Danmark og den danske embetsmannskulturen, høgkulturelt interessert, rasjonalistisk orientert og litterært aktiv. Alt dette let seg tidstypisk godt sameine med ein romantisk inspirert Noregs-patriotisme. Han var sterkt oppteken av allmugens kulturelle og materielle framgang, og politisk sett var han ein nasjonaldemokratisk innstilt folkets ven. </onlyinclude>		'''[[Frederik Schmidt]]''' (fødd [[27. mai]] [[1771]] i Asminderød på Sjælland, død [[16. februar]] [[1840]] i Himmelev, også på Sjælland) var teolog, forfattar, [[eidsvollsmann]] og [[stortingsmann]]. Han var oppvaksen i Noreg, og verka mellom anna som sokneprest på [[Eiker]] i drygt tjue år før han flytta til Danmark for godt, der han var fødd og periodevis hadde opphalde seg også seinare. Han var sterkt knytta til Danmark og den danske embetsmannskulturen, høgkulturelt interessert, rasjonalistisk orientert og litterært aktiv. Alt dette let seg tidstypisk godt sameine med ein romantisk inspirert Noregs-patriotisme. Han var sterkt oppteken av allmugens kulturelle og materielle framgang, og politisk sett var han ein nasjonaldemokratisk innstilt folkets ven. </onlyinclude>

Linje 95:		Linje 95:
	[[Kategori:Prester]]		[[Kategori:Prester]]
	[[Kategori:Eidsvollsmenn]]		[[Kategori:Eidsvollsmenn]]
			[[Kategori:Dannebrogordenen]]
	[[Kategori:Drammen kommune]]		[[Kategori:Drammen kommune]]
	[[Kategori:Nedre Eiker]]		[[Kategori:Nedre Eiker]]

Stigrp: /* 1814 */

2021-10-24T18:30:51Z

1814

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 24. okt. 2021 kl. 18:30
Linje 34:		Linje 34:

	== 1814 ==		== 1814 ==
			{{thumb\|Hoen og Scmidt minnetavle Haug kirke.jpg\|Minnetavle over [[Christopher Hoen]] og Frederik Schmidt på veggen til [[Haug kirke]] i Hokksund.\|Stig Rune Pedersen (2021)}}
	I Riksforsamlinga på Eidsvoll var Schmidt blant dei mest overtydde [[Sjølvstendepartiet\|sjølvstendemennene]], og Halvdan Koht omtalar han også som ein av dei «mest demokratiske». Han hadde heilt frå fyrst av vore mot at [[Christian Frederik]] skulle ta i mot den norske trona i kraft av arveretten. Schmidt tala ivrig mot adelskap, rang og titlar. Han ville ha eit eittkammersystem i Stortinget, men da dette ikkje fekk fleirtal, fremja han det forslaget som vart vedteke, at når Odelstinget og Lagtinget tok ulike standpunkt, skulle saka avgjerast med 2/3 fleirtal i samla storting. Schmidt var medlem i [[Konstitusjonskomiteen]], dvs. det utvalet som utforma grunnsetningane for Grunnlova.		I Riksforsamlinga på Eidsvoll var Schmidt blant dei mest overtydde [[Sjølvstendepartiet\|sjølvstendemennene]], og Halvdan Koht omtalar han også som ein av dei «mest demokratiske». Han hadde heilt frå fyrst av vore mot at [[Christian Frederik]] skulle ta i mot den norske trona i kraft av arveretten. Schmidt tala ivrig mot adelskap, rang og titlar. Han ville ha eit eittkammersystem i Stortinget, men da dette ikkje fekk fleirtal, fremja han det forslaget som vart vedteke, at når Odelstinget og Lagtinget tok ulike standpunkt, skulle saka avgjerast med 2/3 fleirtal i samla storting. Schmidt var medlem i [[Konstitusjonskomiteen]], dvs. det utvalet som utforma grunnsetningane for Grunnlova.

Linje 39:		Linje 40:
	:«Collett og jeg bleve Antipoder, og da vore Senge neppe vare to Alen lange, maatte vi gjøre en Constitution om vor Sengeforfatning, hvori blev vedtaget og gjort til Lov, at enhver Parts eiende tvende Been skulde følge de gjensidige Diagonaler, dog med Forbeholdenhed ikke at spænde paa de reciproque Næser, som stod i ubetydelig Afstand fra den store Taaes Spidse.»<ref>Her sitert frå Eidsvold 1814:146.</ref>		:«Collett og jeg bleve Antipoder, og da vore Senge neppe vare to Alen lange, maatte vi gjøre en Constitution om vor Sengeforfatning, hvori blev vedtaget og gjort til Lov, at enhver Parts eiende tvende Been skulde følge de gjensidige Diagonaler, dog med Forbeholdenhed ikke at spænde paa de reciproque Næser, som stod i ubetydelig Afstand fra den store Taaes Spidse.»<ref>Her sitert frå Eidsvold 1814:146.</ref>

	Frederik Scmidt vart også vald til [[Det første overordentlige Storting\|omframstortinget]] på hausten 1814. Han markerte seg der som ein sterk talsmann for at grunnlova og det nasjonale sjølvstendet skulle stå så sterkt som råd var i den da uungåelege unionen med Sverige.		Frederik Scmidt vart også vald til [[Det første overordentlige Storting\|omframstortinget]] på hausten 1814. Han markerte seg der som ein sterk talsmann for at grunnlova og det nasjonale sjølvstendet skulle stå så sterkt som råd var i den da uungåelege unionen med Sverige.

	== Dikting og faglitterært forfattarskap ==		== Dikting og faglitterært forfattarskap ==

Hans P. Hosar: Språkvask, litt tillegg

2021-03-10T07:24:56Z

Språkvask, litt tillegg

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 10. mar. 2021 kl. 07:24
Linje 22:		Linje 22:
	I 1826 tok han teologisk doktorgrad ved universitetet i København på ei avhandling om paulisianarane, ei kjettersk kristen sekt i det bysantinske riket frå 600- til 900-talet.		I 1826 tok han teologisk doktorgrad ved universitetet i København på ei avhandling om paulisianarane, ei kjettersk kristen sekt i det bysantinske riket frå 600- til 900-talet.

	Frederik Schmidt gjorde mange og lange utanlandsreiser, både medan han tenestegjorde ved Tukthuset og under si langvarige embetstid i Eiker. I 1794 reiste han saman med stiftamtmann Fr. Moltke i Nord-Tyskland og oppheldt seg tre månader ved universitetet i Göttingen. Han var fleire gonger i lengre periodar i København, såleis hausten 1807 og i 1811. Der vanka han i litterære krinsar som han kjende godt og hadde halde kontakt med allereie frå studiedagane, med eit sentrum rundt Knud Lyne Rahbek og kona Kamma Rahbek, som heldt salong i heimen ~~deira~~, Bakkehuset på Fredriksberg ved København. Schmidt var både i studietida og seinare ein ivrig medlem i [[Det norske Selskab\|Det norske Selskab]].		Frederik Schmidt gjorde mange og lange utanlandsreiser, både medan han tenestegjorde ved Tukthuset og under si langvarige embetstid i Eiker. I 1794 reiste han saman med stiftamtmann Fr. Moltke i Nord-Tyskland og oppheldt seg tre månader ved universitetet i Göttingen. Han var fleire gonger i lengre periodar i København, såleis hausten 1807 og i 1811. Der vanka han i litterære krinsar som han kjende godt og hadde halde kontakt med allereie frå studiedagane, med eit sentrum rundt Knud Lyne Rahbek og kona Kamma Rahbek, som heldt salong i heimen sin, Bakkehuset på Fredriksberg ved København. Schmidt var både i studietida og seinare ein ivrig medlem i [[Det norske Selskab\|Det norske Selskab]].

	Frå april 1818 til hausten 1819, i permisjonstida frå sokneprestembetet, reiste Schmidt saman med forfattaren B.S.Ingemann i Tyskland og Italia.		Frå april 1818 til hausten 1819, i permisjonstida frå sokneprestembetet, reiste Schmidt saman med forfattaren B.S.Ingemann i Tyskland og Italia.
Linje 44:		Linje 44:
	Schmidt var kjend som diktar, mest leilighetsdikting og i den lettare sjanger. Han vart kjend som «selvstendighetspoeten» på Eidsvoll 1814. To gonger fekk han utgjeve sine dikt i samling, i 1811 (København) og i 1835 (Roskilde).		Schmidt var kjend som diktar, mest leilighetsdikting og i den lettare sjanger. Han vart kjend som «selvstendighetspoeten» på Eidsvoll 1814. To gonger fekk han utgjeve sine dikt i samling, i 1811 (København) og i 1835 (Roskilde).

	Ei rekkje av preikene og talene ~~sine~~ vart publiserte, dels i tidsskrift, dels som småskrift. Det var gjerne til bestemte høve og føremål, som for eksempel «Prædiken paa Allehelgensdag 1807. Indtægten anvendes til Understøttelse for de udkommanderede Norske Tropper».		Ei rekkje av preikene og talene hans vart publiserte, dels i tidsskrift, dels som småskrift. Det var gjerne til bestemte høve og føremål, som for eksempel «Prædiken paa Allehelgensdag 1807. Indtægten anvendes til Understøttelse for de udkommanderede Norske Tropper».<ref>?</ref> Dette var under inntrykk av den britiske okkupasjonen av Sjælland og København hausten 1807, som enda med at britane beslagla den danske krigsflåten. Schmidt hadde vore augevitne til det som foregjekk, da han oppheldt seg i København frå slutten av august til 19. oktober det året.<ref>Schmidt, F. 1966, side 91–160.</ref>

	Medan han var tukthusprest i Christiania, redigerte Schmidt i to år (1795-1797) tidsskriftet [[Hermoder (tidsskrift)\|Hermoder]], som hadde eit blanda skjønnlitterært og faglitterært innhald.		Medan han var tukthusprest i Christiania, redigerte Schmidt i to år (1795-1797) tidsskriftet [[Hermoder (tidsskrift)\|Hermoder]], som hadde eit blanda skjønnlitterært og faglitterært innhald.

Hans P. Hosar: /* Utdanning og embetskarriere */

2021-02-17T12:32:11Z

Utdanning og embetskarriere

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 17. feb. 2021 kl. 12:32
Linje 13:		Linje 13:

	Allereie i juni 1792, med dispensasjon frå aldersgrensa, fekk han prestestilling ved [[Christiania Tukthus\|Tukthuset i Christiania]]. Frå 1797 til 1820 var han sokneprest i Eiker, og frå 1808 også prost i [[Kongsberg prosti]]. I 1820 fekk han etter eige ønske avskil frå kallet i Eiker for å flytte til Danmark. At han flytta frå Noreg, har vore sett i samband med vonbrotet hans over unionen med Sverige. Motiveringa har sikkert vore meir samansett enn som så. Koht nemner som eit moment at han ikkje fekk bispeembetet i Bergen som han hadde søkt om i 1817. I avskilspreika som han heldt ved Haugs kyrkje i Eiker den 24. september 1820, og som er trykt, er det meir enn ymt om at lokal motstand kan ha spela inn:		Allereie i juni 1792, med dispensasjon frå aldersgrensa, fekk han prestestilling ved [[Christiania Tukthus\|Tukthuset i Christiania]]. Frå 1797 til 1820 var han sokneprest i Eiker, og frå 1808 også prost i [[Kongsberg prosti]]. I 1820 fekk han etter eige ønske avskil frå kallet i Eiker for å flytte til Danmark. At han flytta frå Noreg, har vore sett i samband med vonbrotet hans over unionen med Sverige. Motiveringa har sikkert vore meir samansett enn som så. Koht nemner som eit moment at han ikkje fekk bispeembetet i Bergen som han hadde søkt om i 1817. I avskilspreika som han heldt ved Haugs kyrkje i Eiker den 24. september 1820, og som er trykt, er det meir enn ymt om at lokal motstand kan ha spela inn:
	:«Jeg gaaer herfra [...] fordi der blev mig nægtet den Understøttelse og det Forsvar som hver Statens Embedsmand [...] har retmæssigt Krav paa [...] jeg hverken vilde eller burde være en Menighed til Byrde, om hvis Velvillighed i det Hele jeg hadde Grund til at tvivle og fordi jeg ikke vilde erholde ved Tvang hvad der kun har Værd, naar det ydes frivillig og af Kjerlighed»<ref>Afskedsprædiken, holden paa 17de Søndag efter Trinitatis i Hougs Kirke 1820 s. 23– 24</ref> Ein skal ikkje sjå bort frå at motvilje i delar av kyrkjelyden kan ha botna i lærespørsmål og kanskje livsstil. Det var ei sterk lekmannsrørsle i bygda(sjå nedanfor).		:«Jeg gaaer herfra [...] fordi der blev mig nægtet den Understøttelse og det Forsvar som hver Statens Embedsmand [...] har retmæssigt Krav paa [...] jeg hverken vilde eller burde være en Menighed til Byrde, om hvis Velvillighed i det Hele jeg hadde Grund til at tvivle og fordi jeg ikke vilde erholde ved Tvang hvad der kun har Værd, naar det ydes frivillig og af Kjerlighed»<ref>Afskedsprædiken, holden paa 17de Søndag efter Trinitatis i Hougs Kirke 1820 s. 23– 24</ref>

			Ein skal ikkje sjå bort frå at motvilje i delar av kyrkjelyden kan ha botna i lærespørsmål og kanskje livsstil. Det var ei sterk lekmannsrørsle i bygda (sjå nedanfor).

	Allereie frå hausten 1817 hadde han fått innvilga to års permisjon frå embetet i Eiker. Han og kona budde da ei tid i København.		Allereie frå hausten 1817 hadde han fått innvilga to års permisjon frå embetet i Eiker. Han og kona budde da ei tid i København.

Hans P. Hosar: /* Utdanning og embetskarriere */

2021-02-17T12:31:10Z

Utdanning og embetskarriere

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 17. feb. 2021 kl. 12:31
Linje 13:		Linje 13:

	Allereie i juni 1792, med dispensasjon frå aldersgrensa, fekk han prestestilling ved [[Christiania Tukthus\|Tukthuset i Christiania]]. Frå 1797 til 1820 var han sokneprest i Eiker, og frå 1808 også prost i [[Kongsberg prosti]]. I 1820 fekk han etter eige ønske avskil frå kallet i Eiker for å flytte til Danmark. At han flytta frå Noreg, har vore sett i samband med vonbrotet hans over unionen med Sverige. Motiveringa har sikkert vore meir samansett enn som så. Koht nemner som eit moment at han ikkje fekk bispeembetet i Bergen som han hadde søkt om i 1817. I avskilspreika som han heldt ved Haugs kyrkje i Eiker den 24. september 1820, og som er trykt, er det meir enn ymt om at lokal motstand kan ha spela inn:		Allereie i juni 1792, med dispensasjon frå aldersgrensa, fekk han prestestilling ved [[Christiania Tukthus\|Tukthuset i Christiania]]. Frå 1797 til 1820 var han sokneprest i Eiker, og frå 1808 også prost i [[Kongsberg prosti]]. I 1820 fekk han etter eige ønske avskil frå kallet i Eiker for å flytte til Danmark. At han flytta frå Noreg, har vore sett i samband med vonbrotet hans over unionen med Sverige. Motiveringa har sikkert vore meir samansett enn som så. Koht nemner som eit moment at han ikkje fekk bispeembetet i Bergen som han hadde søkt om i 1817. I avskilspreika som han heldt ved Haugs kyrkje i Eiker den 24. september 1820, og som er trykt, er det meir enn ymt om at lokal motstand kan ha spela inn:
	:«Jeg gaaer herfra [...] fordi der blev mig nægtet den Understøttelse og det Forsvar som hver Statens Embedsmand [...] har retmæssigt Krav paa [...] jeg hverken vilde eller burde være en Menighed til Byrde, om hvis Velvillighed i det Hele jeg hadde Grund til at tvivle og fordi jeg ikke vilde erholde ved Tvang hvad der kun har Værd, naar det ydes frivillig og af Kjerlighed»<ref>Afskedsprædiken, holden paa 17de Søndag efter Trinitatis i Hougs Kirke 1820 s. 23– 24</ref>		:«Jeg gaaer herfra [...] fordi der blev mig nægtet den Understøttelse og det Forsvar som hver Statens Embedsmand [...] har retmæssigt Krav paa [...] jeg hverken vilde eller burde være en Menighed til Byrde, om hvis Velvillighed i det Hele jeg hadde Grund til at tvivle og fordi jeg ikke vilde erholde ved Tvang hvad der kun har Værd, naar det ydes frivillig og af Kjerlighed»<ref>Afskedsprædiken, holden paa 17de Søndag efter Trinitatis i Hougs Kirke 1820 s. 23– 24</ref> Ein skal ikkje sjå bort frå at motvilje i delar av kyrkjelyden kan ha botna i lærespørsmål og kanskje livsstil. Det var ei sterk lekmannsrørsle i bygda(sjå nedanfor).

	Allereie frå hausten 1817 hadde han fått innvilga to års permisjon frå embetet i Eiker. Han og kona budde da ei tid i København.		Allereie frå hausten 1817 hadde han fått innvilga to års permisjon frå embetet i Eiker. Han og kona budde da ei tid i København.
	~~Same året som~~ han forlet Eiker, byrja han i nytt prestekall i Danmark, som sokneprest til Himmelev og Roskilde adelege jomfrukloster. Frå 1822 til 1832 var han dessutan styrar ved stiftsbiblioteket i Roskilde.		Kort tid etter at han forlet Eiker, byrja han i nytt prestekall i Danmark, som sokneprest til Himmelev og Roskilde adelege jomfrukloster. Frå 1822 til 1832 var han dessutan styrar ved stiftsbiblioteket i Roskilde.

	I 1826 tok han teologisk doktorgrad ved universitetet i København på ei avhandling om paulisianarane, ei kjettersk kristen sekt i det bysantinske riket frå 600- til 900-talet.		I 1826 tok han teologisk doktorgrad ved universitetet i København på ei avhandling om paulisianarane, ei kjettersk kristen sekt i det bysantinske riket frå 600- til 900-talet.

Hans P. Hosar: /* Utdanning og embetskarriere */

2021-02-17T12:18:27Z

Utdanning og embetskarriere

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 17. feb. 2021 kl. 12:18
Linje 12:		Linje 12:
	Frederik fekk privatundervisning i heimen, derunder i musikk, fram til 14-årsalderen. Da byrja han i øvste klassen på [[Oslo Katedralskole]], og vart student i 1787. Han tok [[anneneksamen]] ved universitetet i København året etter, og drog så heim att og las til fagstudiet (teologi) der. I 1790 var han attende i København og tok embetseksamen hausten 1791.		Frederik fekk privatundervisning i heimen, derunder i musikk, fram til 14-årsalderen. Da byrja han i øvste klassen på [[Oslo Katedralskole]], og vart student i 1787. Han tok [[anneneksamen]] ved universitetet i København året etter, og drog så heim att og las til fagstudiet (teologi) der. I 1790 var han attende i København og tok embetseksamen hausten 1791.

	Allereie i juni 1792, med dispensasjon frå aldersgrensa, fekk han prestestilling ved [[Christiania Tukthus\|Tukthuset i Christiania]]. Frå 1797 til 1820 var han sokneprest i Eiker, og frå 1808 også prost i [[Kongsberg prosti]]. I 1820 fekk han etter eige ønske avskil frå kallet i Eiker for å flytte til Danmark. At han flytta frå Noreg, har vore sett i samband med vonbrotet hans over unionen med Sverige. Motiveringa har sikkert vore meir samansett enn som så. Koht nemner som eit moment at han ikkje fekk ~~bispembetet~~ i Bergen som han hadde søkt om i 1817. ~~Allereie frå hausten det året hadde~~ han ~~fått innvilga to års permisjon frå embetet~~ i Eiker. ~~Han~~ og ~~kona budde da ei tid~~ i ~~København~~.		Allereie i juni 1792, med dispensasjon frå aldersgrensa, fekk han prestestilling ved [[Christiania Tukthus\|Tukthuset i Christiania]]. Frå 1797 til 1820 var han sokneprest i Eiker, og frå 1808 også prost i [[Kongsberg prosti]]. I 1820 fekk han etter eige ønske avskil frå kallet i Eiker for å flytte til Danmark. At han flytta frå Noreg, har vore sett i samband med vonbrotet hans over unionen med Sverige. Motiveringa har sikkert vore meir samansett enn som så. Koht nemner som eit moment at han ikkje fekk bispeembetet i Bergen som han hadde søkt om i 1817. I avskilspreika som han heldt ved Haugs kyrkje i Eiker den 24. september 1820, og som er trykt, er det meir enn ymt om at lokal motstand kan ha spela inn:
			:«Jeg gaaer herfra [...] fordi der blev mig nægtet den Understøttelse og det Forsvar som hver Statens Embedsmand [...] har retmæssigt Krav paa [...] jeg hverken vilde eller burde være en Menighed til Byrde, om hvis Velvillighed i det Hele jeg hadde Grund til at tvivle og fordi jeg ikke vilde erholde ved Tvang hvad der kun har Værd, naar det ydes frivillig og af Kjerlighed»<ref>Afskedsprædiken, holden paa 17de Søndag efter Trinitatis i Hougs Kirke 1820 s. 23– 24</ref>

	~~Schmidt heldt avskilspreika si~~ i Eiker ~~den 24~~. ~~september 1820~~. ~~Da hadde~~ han ~~fått~~ nytt prestekall i Danmark, som sokneprest til Himmelev og Roskilde adelege jomfrukloster. Frå 1822 til 1832 var han dessutan styrar ved stiftsbiblioteket i Roskilde.		Allereie frå hausten 1817 hadde han fått innvilga to års permisjon frå embetet i Eiker. Han og kona budde da ei tid i København.
			Same året som han forlet Eiker, byrja han i nytt prestekall i Danmark, som sokneprest til Himmelev og Roskilde adelege jomfrukloster. Frå 1822 til 1832 var han dessutan styrar ved stiftsbiblioteket i Roskilde.

	I 1826 tok han teologisk doktorgrad ved universitetet i København på ei avhandling om paulisianarane, ei kjettersk kristen sekt i det bysantinske riket frå 600- til 900-talet.		I 1826 tok han teologisk doktorgrad ved universitetet i København på ei avhandling om paulisianarane, ei kjettersk kristen sekt i det bysantinske riket frå 600- til 900-talet.
Linje 20:		Linje 22:
	Frederik Schmidt gjorde mange og lange utanlandsreiser, både medan han tenestegjorde ved Tukthuset og under si langvarige embetstid i Eiker. I 1794 reiste han saman med stiftamtmann Fr. Moltke i Nord-Tyskland og oppheldt seg tre månader ved universitetet i Göttingen. Han var fleire gonger i lengre periodar i København, såleis hausten 1807 og i 1811. Der vanka han i litterære krinsar som han kjende godt og hadde halde kontakt med allereie frå studiedagane, med eit sentrum rundt Knud Lyne Rahbek og kona Kamma Rahbek, som heldt salong i heimen deira, Bakkehuset på Fredriksberg ved København. Schmidt var både i studietida og seinare ein ivrig medlem i [[Det norske Selskab\|Det norske Selskab]].		Frederik Schmidt gjorde mange og lange utanlandsreiser, både medan han tenestegjorde ved Tukthuset og under si langvarige embetstid i Eiker. I 1794 reiste han saman med stiftamtmann Fr. Moltke i Nord-Tyskland og oppheldt seg tre månader ved universitetet i Göttingen. Han var fleire gonger i lengre periodar i København, såleis hausten 1807 og i 1811. Der vanka han i litterære krinsar som han kjende godt og hadde halde kontakt med allereie frå studiedagane, med eit sentrum rundt Knud Lyne Rahbek og kona Kamma Rahbek, som heldt salong i heimen deira, Bakkehuset på Fredriksberg ved København. Schmidt var både i studietida og seinare ein ivrig medlem i [[Det norske Selskab\|Det norske Selskab]].

	Frå april 1818 til hausten 1819, i permisjonstida frå sokneprestembetet, reiste Schmidt saman med forfattaren B.S.Ingemann i Tyskland og Italia.		Frå april 1818 til hausten 1819, i permisjonstida frå sokneprestembetet, reiste Schmidt saman med forfattaren B.S.Ingemann i Tyskland og Italia.

	== Opplysningspresten og tiltaksmannen ==		== Opplysningspresten og tiltaksmannen ==

Hans P. Hosar: /* Kjelder og litteratur */ Lenkefiks

2021-01-31T05:07:50Z

Kjelder og litteratur: Lenkefiks

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 31. jan. 2021 kl. 05:07
Linje 78:		Linje 78:
	**Bd. 1, utg. Gad. København. 1966. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2010010703003}}. Fra årene 1790, 1794, 1807, 1811, 1814.		**Bd. 1, utg. Gad. København. 1966. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2010010703003}}. Fra årene 1790, 1794, 1807, 1811, 1814.
	**Bd. 2, utg. Gad. København. 1969. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2010010703002}}. Fra årene 1817–1819.		**Bd. 2, utg. Gad. København. 1969. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2010010703002}}. Fra årene 1817–1819.
	**Bd. 3, utg. Reitzel. København. 1985. {{nb.no\|NBN:no-~~nb_digibok_2010010703003~~}}. Kommentar. Efterskrift. Personregister.		**Bd. 3, utg. Reitzel. København. 1985. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2010010703004}}. Kommentar. Efterskrift. Personregister.
	*Schnitler, Carl W. (m.fl.) Eidsvold 1814. Kristiania 1914. J.W.Cappelens forlag. Schnitlers omtale av Fr. Schmidt på side 272–274.		*Schnitler, Carl W. (m.fl.) Eidsvold 1814. Kristiania 1914. J.W.Cappelens forlag. Schnitlers omtale av Fr. Schmidt på side 272–274.
	*Storsveen, Odd Arvid: Artikkel om [https://nbl.snl.no/Frederik_Schmidt Frederik Scmidt] i ''[[Norsk biografisk leksikon]]''		*Storsveen, Odd Arvid: Artikkel om [https://nbl.snl.no/Frederik_Schmidt Frederik Scmidt] i ''[[Norsk biografisk leksikon]]''

Hans P. Hosar på 14. jan. 2021 kl. 07:05

2021-01-14T07:05:02Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 14. jan. 2021 kl. 07:05
Linje 35:		Linje 35:
	:«Collett og jeg bleve Antipoder, og da vore Senge neppe vare to Alen lange, maatte vi gjøre en Constitution om vor Sengeforfatning, hvori blev vedtaget og gjort til Lov, at enhver Parts eiende tvende Been skulde følge de gjensidige Diagonaler, dog med Forbeholdenhed ikke at spænde paa de reciproque Næser, som stod i ubetydelig Afstand fra den store Taaes Spidse.»<ref>Her sitert frå Eidsvold 1814:146.</ref>		:«Collett og jeg bleve Antipoder, og da vore Senge neppe vare to Alen lange, maatte vi gjøre en Constitution om vor Sengeforfatning, hvori blev vedtaget og gjort til Lov, at enhver Parts eiende tvende Been skulde følge de gjensidige Diagonaler, dog med Forbeholdenhed ikke at spænde paa de reciproque Næser, som stod i ubetydelig Afstand fra den store Taaes Spidse.»<ref>Her sitert frå Eidsvold 1814:146.</ref>

	Frederik Scmidt vart også vald til [[omframstortinget]] på hausten 1814. Han markerte seg der som ein sterk talsmann for at grunnlova og det nasjonale sjølvstendet skulle stå så sterkt som råd var i den da uungåelege unionen med Sverige.		Frederik Scmidt vart også vald til [[Det første overordentlige Storting\|omframstortinget]] på hausten 1814. Han markerte seg der som ein sterk talsmann for at grunnlova og det nasjonale sjølvstendet skulle stå så sterkt som råd var i den da uungåelege unionen med Sverige.

	== Dikting og faglitterært forfattarskap ==		== Dikting og faglitterært forfattarskap ==

Hans P. Hosar: /* Kjelder og litteratur */

2021-01-14T06:59:47Z

Kjelder og litteratur

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 14. jan. 2021 kl. 06:59
Linje 74:		Linje 74:
	**Bd. 1 (1808–1810) {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2006120701073}}.		**Bd. 1 (1808–1810) {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2006120701073}}.
	**Bd. 2 (1813–1815) {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2006120600019}}.		**Bd. 2 (1813–1815) {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2006120600019}}.
			*Koren, Christiane: Dagbøker 1798–1815 i ny, skanna original, transkribert og digitalisert utgave ved Yngvil Beyer 2016–2019, [https://www.bokselskap.no/forfattere/koren Nasjonalbiblioteket/bokselskap.no]
	*Schmidt, Frederik: ''Provst Frederik Schmidts dagbøger'' utg. av Det danske Sprog- og Litteraturselskab og Det norske Språk- og Litteraturselskap, v/G.Albeck, O.Jacobsen, J.Brandt-Nielsen.		*Schmidt, Frederik: ''Provst Frederik Schmidts dagbøger'' utg. av Det danske Sprog- og Litteraturselskab og Det norske Språk- og Litteraturselskap, v/G.Albeck, O.Jacobsen, J.Brandt-Nielsen.
	**Bd. 1, utg. Gad. København. 1966. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2010010703003}}. Fra årene 1790, 1794, 1807, 1811, 1814.		**Bd. 1, utg. Gad. København. 1966. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2010010703003}}. Fra årene 1790, 1794, 1807, 1811, 1814.