Hå gamle prestegard - Sideversjonshistorikk

PaulVIF på 21. apr. 2020 kl. 07:44

2020-04-21T07:44:29Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 21. apr. 2020 kl. 07:44
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|Haa gamle prestegard01.jpg\|Hå gamle prestegard i 2007.\|Jarle Vines}}		<onlyinclude>{{thumb\|Haa gamle prestegard01.jpg\|Hå gamle prestegard i 2007.\|Jarle Vines}}
	'''[[Hå gamle prestegard]]''' ligg i [[Hå kommune]] på [[Jæren]]. Våningshuset frå [[1787]] er den eldste prestegardsbygningen som er bevart i [[Jæren prosti]]. Husa i det gamle prestegardstunet er no kultursenter med utstillingar og andre arrangement. Det er eit mykje brukt tilbod for folk i distriktet, og mange turistar legg dessutan vegen innom Hå. [[Strandgravfelta]] frå jernalderen, [[Obrestad fyr]], den gamle [[Kongevegen]] og huset til dei engelske «lakselordane» på andre sida av [[Håelva]] bidreg til å gjera området kulturhistorisk interessant. </onlyinclude>		'''[[Hå gamle prestegard]]''' ligg i [[Hå kommune]] på [[Jæren]]. Våningshuset frå [[1787]] er den eldste prestegardsbygningen som er bevart i [[Jæren prosti]]. Husa i det gamle prestegardstunet er no kultursenter med utstillingar og andre arrangement. Det er eit mykje brukt tilbod for folk i distriktet, og mange turistar legg dessutan vegen innom Hå. [[Strandgravfelta]] frå jernalderen, [[Obrestad fyr]], den gamle [[Kongevegen]] og huset til dei engelske «lakselordane» på andre sida av [[Håelva (Jæren)\|Håelva]] bidreg til å gjera området kulturhistorisk interessant. </onlyinclude>

	==Den eldste prestegardstida==		==Den eldste prestegardstida==

PaulVIF: /* Den eldste prestegardstida */

2020-04-21T06:15:45Z

Den eldste prestegardstida

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 21. apr. 2020 kl. 06:15
Linje 3:		Linje 3:

	==Den eldste prestegardstida==		==Den eldste prestegardstida==
	<onlyinclude>Den eldste opplysninga om Hå som prestebustad skriv seg frå [[1637]]. Det dreier seg om eit kongebrev som gav [[Kristen Lauritsson Lind]] og kona, [[Margrethe Pedersdotter]], løyve til å bu her i deira levetid, og etterpå kunne eitt av barna deira overta garden. Kristen hadde vore prest i [[Bø prestegjeld]] frå rundt [[1610]]. På denne tida var [[Bø kyrkje (Nærbø)\|Bø kyrkje]] i [[Nærbø]] hovudkyrkje i soknet. Bø sokneprestembete åtte garden Hå, som i Kristen og Margrethe sine auge må ha vore ein meir attraktiv plass å bu enn Bø. Kvifor valde dei å flytta? Hå var ein svært god gard med viktige attåtnæringar (sjå under), som låg sentralt til ved Kongevegen over Jæren og nær sjøen. Dessutan kan det ha spela ei rolle at [[Njærheim kyrkje]] i Hå var ombygd eller heilt nybygd på denne tida. I alle høve medførte flyttinga til prestefamilien at Njærheim kyrkje blei ny hovudkyrkje, og prestegjeldet skifta namn frå Bø til [[Hå prestegjeld]].</onlyinclude>		<onlyinclude>Den eldste opplysninga om Hå som prestebustad skriv seg frå [[1637]]. Det dreier seg om eit kongebrev som gav [[Kristen Lauritsson Lind]] og kona, [[Margrethe Pedersdotter]], løyve til å bu her i deira levetid, og etterpå kunne eitt av barna deira overta garden. Kristen hadde vore prest i [[Bø prestegjeld]] frå rundt [[1610]]. På denne tida var [[Bø kyrkje (Nærbø)\|Bø kyrkje]] i [[Nærbø kommune\|Nærbø]] hovudkyrkje i soknet. Bø sokneprestembete åtte garden Hå, som i Kristen og Margrethe sine auge må ha vore ein meir attraktiv plass å bu enn Bø. Kvifor valde dei å flytta? Hå var ein svært god gard med viktige attåtnæringar (sjå under), som låg sentralt til ved Kongevegen over Jæren og nær sjøen. Dessutan kan det ha spela ei rolle at [[Njærheim kyrkje]] i Hå var ombygd eller heilt nybygd på denne tida. I alle høve medførte flyttinga til prestefamilien at Njærheim kyrkje blei ny hovudkyrkje, og prestegjeldet skifta namn frå Bø til [[Hå prestegjeld]].</onlyinclude>

	Kristen Lauritsson Lind og Margrethe Pedersdotter sette opp hus for eigne midlar på Hå. Kristen døydde om lag [[1640]], og Margrethe gifta seg med etterfølgjaren hans, [[Peder Nilsson]]. Etter å ha blitt enkje for andre gong i [[1655]], flytta Margrethe til garden [[Søyland]], som var [[enkjesete]]. [[Laurits Samuelson Lind]] og [[Margrethe Hansdotter]] frå [[Stavanger]] blei det nye presteparet. Laurits var brorson til Kristen Lauritsson Lind. Arveskiftet etter Laurits og Margrethe, som begge døydde i 1668, vitnar om svært stor rikdom. Den eigentlege prestegardstida på Hå starta etter at den velståande Lind-familien ikkje lenger sat med garden. Den første presten her utan tilknytning til denne slekta var [[Peder Eriksen Leganger]], som hadde kallet frå 1668 til [[1707]].		Kristen Lauritsson Lind og Margrethe Pedersdotter sette opp hus for eigne midlar på Hå. Kristen døydde om lag [[1640]], og Margrethe gifta seg med etterfølgjaren hans, [[Peder Nilsson]]. Etter å ha blitt enkje for andre gong i [[1655]], flytta Margrethe til garden [[Søyland]], som var [[enkjesete]]. [[Laurits Samuelson Lind]] og [[Margrethe Hansdotter]] frå [[Stavanger]] blei det nye presteparet. Laurits var brorson til Kristen Lauritsson Lind. Arveskiftet etter Laurits og Margrethe, som begge døydde i 1668, vitnar om svært stor rikdom. Den eigentlege prestegardstida på Hå starta etter at den velståande Lind-familien ikkje lenger sat med garden. Den første presten her utan tilknytning til denne slekta var [[Peder Eriksen Leganger]], som hadde kallet frå 1668 til [[1707]].

PaulVIF: /* Endra kommunikasjonar og nye tider */

2017-10-03T13:44:59Z

Endra kommunikasjonar og nye tider

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 3. okt. 2017 kl. 13:44
Linje 21:		Linje 21:
	Prestegarden var gjennom fleire hundreår eit sentrum i Hå. Forutan dei geistlege gjeremåla hadde presten også mange verdslege oppgåver, som medførte at folk oppsøkte prestegarden. På 1800-talet var han ein leiande politikar, særleg i saker vedrørande skule og fattigstøtte. Det første [[bibliotek]]et i prestegjeldet kom på prestegarden (Hå leseselskap 1799), og presten freista å spreia kunnskap om moderne jordbruksdrift gjennom Hå sokneselskap stifta i 1831. Presten stod også sentralt i etableringa av dei første [[misjonsforeiningane]]. Hå prestegard var såleis ein lokal møteplass, men også mange reisande på Kongevegen såg innom her.		Prestegarden var gjennom fleire hundreår eit sentrum i Hå. Forutan dei geistlege gjeremåla hadde presten også mange verdslege oppgåver, som medførte at folk oppsøkte prestegarden. På 1800-talet var han ein leiande politikar, særleg i saker vedrørande skule og fattigstøtte. Det første [[bibliotek]]et i prestegjeldet kom på prestegarden (Hå leseselskap 1799), og presten freista å spreia kunnskap om moderne jordbruksdrift gjennom Hå sokneselskap stifta i 1831. Presten stod også sentralt i etableringa av dei første [[misjonsforeiningane]]. Hå prestegard var såleis ein lokal møteplass, men også mange reisande på Kongevegen såg innom her.

	Endra kommunikasjonar utover 1800-talet skulle likevel medføra at Hå prestegard kom meir i bakleksa. Det starta med bygginga av [[postvegen mellom Stavanger og Egersund]] i første halvdel av 1800-talet. Denne kjerrevegen låg lenger inne i landet enn den gamle Kongevegen. [[~~Jærbana~~]], som var ferdig i [[1878]], førte til at jernbanestasjonane Nærbø, [[Varhaug]] og [[Vigrestad]] utvikla seg til sentra i Hå. Avstanden mellom prestegarden og hovudkyrkja i prestegjeldet auka også. I 1834 blei nemleg Njærheim og Bø slått saman til eitt sokn og dei to kyrkjene rivne. I staden kom ei ny kyrkje på Nærbø.		Endra kommunikasjonar utover 1800-talet skulle likevel medføra at Hå prestegard kom meir i bakleksa. Det starta med bygginga av [[postvegen mellom Stavanger og Egersund]] i første halvdel av 1800-talet. Denne kjerrevegen låg lenger inne i landet enn den gamle Kongevegen. [[Jærbanen]], som var ferdig i [[1878]], førte til at jernbanestasjonane Nærbø, [[Varhaug]] og [[Vigrestad]] utvikla seg til sentra i Hå. Avstanden mellom prestegarden og hovudkyrkja i prestegjeldet auka også. I 1834 blei nemleg Njærheim og Bø slått saman til eitt sokn og dei to kyrkjene rivne. I staden kom ei ny kyrkje på Nærbø.

	Det var dyrt for prestane å vedlikehalda bygningane på prestegarden. Mot slutten av 1800-talet auka forfallet. I staden for å satsa på utbetringar, valde ein å byggja ny prestebustad. Han kom på [[Skjærpe]] i 1919/20. Hå prestegard blei bydd fram for sal. Ein velståande skipsreiar i Stavanger fekk tilslaget. Han var nok først og fremst interessert i laksefisket i Håelva. Hovudbygningen vart freda ved lov i desember 1920. Fleire private eigarar følgde utover 1900-talet. I [[1978]] gjorde så Hå kommunestyre vedtak om å kjøpa det gamle prestegardstunet. Arkitekt [[Per Line]] fekk ansvar for restaureringa. Den nyrestaurerte hovudbygningen kunne offisielt opnast i april [[1983]]. Året etter vart fjøs, stall og brønnhus i den eldste driftsbygningen tekne i bruk som utstillingslokale. Dei bevarte uthusa skriv seg frå siste del av 1800- og byrjinga av 1900-talet. Eit gammalt [[jærhus]] frå [[Håland]] i Varhaug er flytta til prestegarden og sett opp på tomta til forpaktarbustaden.		Det var dyrt for prestane å vedlikehalda bygningane på prestegarden. Mot slutten av 1800-talet auka forfallet. I staden for å satsa på utbetringar, valde ein å byggja ny prestebustad. Han kom på [[Skjærpe]] i 1919/20. Hå prestegard blei bydd fram for sal. Ein velståande skipsreiar i Stavanger fekk tilslaget. Han var nok først og fremst interessert i laksefisket i Håelva. Hovudbygningen vart freda ved lov i desember 1920. Fleire private eigarar følgde utover 1900-talet. I [[1978]] gjorde så Hå kommunestyre vedtak om å kjøpa det gamle prestegardstunet. Arkitekt [[Per Line]] fekk ansvar for restaureringa. Den nyrestaurerte hovudbygningen kunne offisielt opnast i april [[1983]]. Året etter vart fjøs, stall og brønnhus i den eldste driftsbygningen tekne i bruk som utstillingslokale. Dei bevarte uthusa skriv seg frå siste del av 1800- og byrjinga av 1900-talet. Eit gammalt [[jærhus]] frå [[Håland]] i Varhaug er flytta til prestegarden og sett opp på tomta til forpaktarbustaden.

	==Litteratur==		==Litteratur==

Kallrustad: /* Litteratur */

2016-10-11T11:13:34Z

Litteratur

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 11. okt. 2016 kl. 11:13
Linje 26:		Linje 26:

	==Litteratur==		==Litteratur==
	*Risa, Lisabet: ''Hå gamle prestegard 1637-1985''. 3. utg. Hå kommune, 1989		*Risa, Lisabet: ''Hå gamle prestegard 1637-1985''. 3. utg. Hå kommune, 1989.
	*''Jærperlene. Lokal attåtnæring og danske dronningsmykke''. Utstillingskatalog. Hå gamle prestegard, 2007.		*''Jærperlene. Lokal attåtnæring og danske dronningsmykke''. Utstillingskatalog. Hå gamle prestegard, 2007.

Kallrustad på 23. jun. 2016 kl. 08:30

2016-06-23T08:30:59Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 23. jun. 2016 kl. 08:30
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|Haa gamle prestegard01.jpg\|Hå gamle prestegard i 2007.\|[[Jarle Vines]]}}		<onlyinclude>{{thumb\|Haa gamle prestegard01.jpg\|Hå gamle prestegard i 2007.\|Jarle Vines}}
	'''[[Hå gamle prestegard]]''' ligg i [[Hå kommune]] på [[Jæren]]. Våningshuset frå [[1787]] er den eldste prestegardsbygningen som er bevart i [[Jæren prosti]]. Husa i det gamle prestegardstunet er no kultursenter med utstillingar og andre arrangement. Det er eit mykje brukt tilbod for folk i distriktet, og mange turistar legg dessutan vegen innom Hå. [[Strandgravfelta]] frå jernalderen, [[Obrestad fyr]], den gamle [[Kongevegen]] og huset til dei engelske «lakselordane» på andre sida av [[Håelva]] bidreg til å gjera området kulturhistorisk interessant. </onlyinclude>		'''[[Hå gamle prestegard]]''' ligg i [[Hå kommune]] på [[Jæren]]. Våningshuset frå [[1787]] er den eldste prestegardsbygningen som er bevart i [[Jæren prosti]]. Husa i det gamle prestegardstunet er no kultursenter med utstillingar og andre arrangement. Det er eit mykje brukt tilbod for folk i distriktet, og mange turistar legg dessutan vegen innom Hå. [[Strandgravfelta]] frå jernalderen, [[Obrestad fyr]], den gamle [[Kongevegen]] og huset til dei engelske «lakselordane» på andre sida av [[Håelva]] bidreg til å gjera området kulturhistorisk interessant. </onlyinclude>

Kallrustad på 23. jun. 2016 kl. 08:30

2016-06-23T08:30:25Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 23. jun. 2016 kl. 08:30
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|Haa gamle prestegard01.jpg\|Hå gamle prestegard i 2007\|Jarle Vines}}		<onlyinclude>{{thumb\|Haa gamle prestegard01.jpg\|Hå gamle prestegard i 2007.\|[[Jarle Vines]]}}
	'''[[Hå gamle prestegard]]''' ligg i [[Hå kommune]] på [[Jæren]]. Våningshuset frå [[1787]] er den eldste prestegardsbygningen som er bevart i [[Jæren prosti]]. Husa i det gamle prestegardstunet er no kultursenter med utstillingar og andre arrangement. Det er eit mykje brukt tilbod for folk i distriktet, og mange turistar legg dessutan vegen innom Hå. [[Strandgravfelta]] frå jernalderen, [[Obrestad fyr]], den gamle [[Kongevegen]] og huset til dei engelske «lakselordane» på andre sida av [[Håelva]] bidreg til å gjera området kulturhistorisk interessant. </onlyinclude>		'''[[Hå gamle prestegard]]''' ligg i [[Hå kommune]] på [[Jæren]]. Våningshuset frå [[1787]] er den eldste prestegardsbygningen som er bevart i [[Jæren prosti]]. Husa i det gamle prestegardstunet er no kultursenter med utstillingar og andre arrangement. Det er eit mykje brukt tilbod for folk i distriktet, og mange turistar legg dessutan vegen innom Hå. [[Strandgravfelta]] frå jernalderen, [[Obrestad fyr]], den gamle [[Kongevegen]] og huset til dei engelske «lakselordane» på andre sida av [[Håelva]] bidreg til å gjera området kulturhistorisk interessant. </onlyinclude>

Cnyborg: {{nn}}

2016-01-25T09:25:08Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 25. jan. 2016 kl. 09:25
Linje 33:		Linje 33:
	[[Kategori:Hå kommune]]		[[Kategori:Hå kommune]]
	[[Kategori:Bygninger fra 1780-åra]]		[[Kategori:Bygninger fra 1780-åra]]
			{{nn}}
	{{F2}}		{{F2}}

Cnyborg: kategorisplitting

2013-04-09T11:08:27Z

kategorisplitting

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 9. apr. 2013 kl. 11:08
Linje 30:		Linje 30:

	[[Kategori:Prestegarder]]		[[Kategori:Prestegarder]]
	[[Kategori:Garder i Hå kommune]]		[[Kategori:Garder]]
			[[Kategori:Hå kommune]]
	[[Kategori:Bygninger fra 1780-åra]]		[[Kategori:Bygninger fra 1780-åra]]

	{{F2}}		{{F2}}

Veslemøy: endret kategori

2011-07-29T11:49:35Z

endret kategori

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 29. jul. 2011 kl. 11:49
Linje 29:		Linje 29:
	*''Jærperlene. Lokal attåtnæring og danske dronningsmykke''. Utstillingskatalog. Hå gamle prestegard, 2007.		*''Jærperlene. Lokal attåtnæring og danske dronningsmykke''. Utstillingskatalog. Hå gamle prestegard, 2007.

			[[Kategori:Prestegarder]]
	[[Kategori:Garder i Hå kommune]]		[[Kategori:Garder i Hå kommune]]
	[[Kategori:~~Prestegarder i Rogaland~~]]		[[Kategori:Bygninger fra 1780-åra]]

	{{F2}}		{{F2}}

Siri J: gåseoeyne

2009-10-25T15:09:24Z

gåseoeyne

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 25. okt. 2009 kl. 15:09
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|Haa gamle prestegard01.jpg\|Hå gamle prestegard i 2007\|Jarle Vines}}		<onlyinclude>{{thumb\|Haa gamle prestegard01.jpg\|Hå gamle prestegard i 2007\|Jarle Vines}}
	'''[[Hå gamle prestegard]]''' ligg i [[Hå kommune]] på [[Jæren]]. Våningshuset frå [[1787]] er den eldste prestegardsbygningen som er bevart i [[Jæren prosti]]. Husa i det gamle prestegardstunet er no kultursenter med utstillingar og andre arrangement. Det er eit mykje brukt tilbod for folk i distriktet, og mange turistar legg dessutan vegen innom Hå. [[Strandgravfelta]] frå jernalderen, [[Obrestad fyr]], den gamle [[Kongevegen]] og huset til dei engelske ~~"lakselordane"~~ på andre sida av [[Håelva]] bidreg til å gjera området kulturhistorisk interessant. </onlyinclude>		'''[[Hå gamle prestegard]]''' ligg i [[Hå kommune]] på [[Jæren]]. Våningshuset frå [[1787]] er den eldste prestegardsbygningen som er bevart i [[Jæren prosti]]. Husa i det gamle prestegardstunet er no kultursenter med utstillingar og andre arrangement. Det er eit mykje brukt tilbod for folk i distriktet, og mange turistar legg dessutan vegen innom Hå. [[Strandgravfelta]] frå jernalderen, [[Obrestad fyr]], den gamle [[Kongevegen]] og huset til dei engelske «lakselordane» på andre sida av [[Håelva]] bidreg til å gjera området kulturhistorisk interessant. </onlyinclude>

	==Den eldste prestegardstida==		==Den eldste prestegardstida==
Linje 14:		Linje 14:
	Forutan den tradisjonelle gardsdrifta, hadde prestegarden fleire bein å stå på. Laksefisket i Håelva må ha vore viktig. Prestane var involverte i fleire rettssaker om dette fisket på 1600- og 1700-talet. På 1800-talet leigde prestane ut lakseretten sin til engelskmenn. I Håvågen og i sjøen elles utanfor prestegarden fanst mykje aure. Håvågen kunne også nyttast som hamn. Prestane dreiv ofte handel og trong difor plass til [[jekter]] og andre fartøy. Prestegarden hadde dessutan ei god rakstrand, der mykje gods samla seg i fjøra. Ikkje minst drivtømmer var etterspurd på det skoglause Jæren og kunne gje gode ekstrainntekter på auksjon. Brenning av tang og tare til [[pottaske]] var ei attåtnæring i byrjinga av 1900-talet.		Forutan den tradisjonelle gardsdrifta, hadde prestegarden fleire bein å stå på. Laksefisket i Håelva må ha vore viktig. Prestane var involverte i fleire rettssaker om dette fisket på 1600- og 1700-talet. På 1800-talet leigde prestane ut lakseretten sin til engelskmenn. I Håvågen og i sjøen elles utanfor prestegarden fanst mykje aure. Håvågen kunne også nyttast som hamn. Prestane dreiv ofte handel og trong difor plass til [[jekter]] og andre fartøy. Prestegarden hadde dessutan ei god rakstrand, der mykje gods samla seg i fjøra. Ikkje minst drivtømmer var etterspurd på det skoglause Jæren og kunne gje gode ekstrainntekter på auksjon. Brenning av tang og tare til [[pottaske]] var ei attåtnæring i byrjinga av 1900-talet.

	Ein spennande bigeskjeft var [[perlefangst]] i Håelva. Frå midten av 1660-åra hadde dei danske kongane og seinare dronningane einerett til perler frå norske elvar. Peder Eriksen Leganger fekk tilnamnet ~~"perlepresten"~~, så han har truleg vore involvert i fangst og handel med perler trass i det kongelege monopolet. Kong Christian V overnatta på Hå prestegard ved reisa si over Jæren i [[1685]]. Reiseskildringa nemner dei store perlene i området. Kongen fekk mange slike i gåve. Fleire kongebesøk følgde. Frederik IV overnatta på prestegarden i [[1704]] og Christian VI i [[1733]]. Ved det siste høvet var også dronning Sophie Magdalene med.		Ein spennande bigeskjeft var [[perlefangst]] i Håelva. Frå midten av 1660-åra hadde dei danske kongane og seinare dronningane einerett til perler frå norske elvar. Peder Eriksen Leganger fekk tilnamnet «perlepresten», så han har truleg vore involvert i fangst og handel med perler trass i det kongelege monopolet. Kong Christian V overnatta på Hå prestegard ved reisa si over Jæren i [[1685]]. Reiseskildringa nemner dei store perlene i området. Kongen fekk mange slike i gåve. Fleire kongebesøk følgde. Frederik IV overnatta på prestegarden i [[1704]] og Christian VI i [[1733]]. Ved det siste høvet var også dronning Sophie Magdalene med.

	Det gode gardsbruket med diverse tilliggjande ~~"herlegheiter"~~ ([[lunnende]]) må, saman med inntekt frå eit omfattande jordegods som låg til embetet, [[tienda]], offergåver og [[sportlar]], ha gjort Hå til eit attraktivt kall. Frå [[1833]] blei gardsdrifta pakta bort. Forpaktarbustaden bygd i [[1834]] stod til 1950-åra. Forpaktarane bidrog til at prestegarden vart rekna som eit mønsterbruk i andre halvdel av 1800-talet.		Det gode gardsbruket med diverse tilliggjande «herlegheiter» ([[lunnende]]) må, saman med inntekt frå eit omfattande jordegods som låg til embetet, [[tienda]], offergåver og [[sportlar]], ha gjort Hå til eit attraktivt kall. Frå [[1833]] blei gardsdrifta pakta bort. Forpaktarbustaden bygd i [[1834]] stod til 1950-åra. Forpaktarane bidrog til at prestegarden vart rekna som eit mønsterbruk i andre halvdel av 1800-talet.

	==Endra kommunikasjonar og nye tider==		==Endra kommunikasjonar og nye tider==