Håvard Hedde - Sideversjonshistorikk

PaulVIF: /* Visa om Håvard Hedde */

2022-03-28T08:00:37Z

Visa om Håvard Hedde

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 28. mar. 2022 kl. 08:00
Linje 75:		Linje 75:

	==Visa om Håvard Hedde==		==Visa om Håvard Hedde==
	{{thumb\|Magnus B. Landstad.jpg\|Magnus Brostrup Landstad var den fyrste som skreiv ned visa om Håvard Hedde.\|Johan Nordhagen}}		{{thumb\|Magnus B. Landstad.jpg\|Magnus Brostrup Landstad var den fyrste som skreiv ned visa om Håvard Hedde, litografi av Johan Nordhagen\|[[Oslo Museum]]\|rundt 1870}}
	Fyrste gongen visa om Håvard Hedde vart trykt var i [[Magnus Brostrup Landstad]] sin samling ''[[Norske Folkeviser]]'' frå 1853. Teksten slik han står der lyder<ref>Landstad, 1853, CXVII.</ref>:		Fyrste gongen visa om Håvard Hedde vart trykt var i [[Magnus Brostrup Landstad]] sin samling ''[[Norske Folkeviser]]'' frå 1853. Teksten slik han står der lyder<ref>Landstad, 1853, CXVII.</ref>:
	{\|		{\|

Siri J: Kategori:Hylestad, noko rettingar

2020-05-26T22:55:26Z

Kategori:Hylestad, noko rettingar

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 26. mai 2020 kl. 22:55
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|Valle, Helle - støtta over Håvard Heddi 01.JPG\|Minnestøtte over Håvard reist ved RV 9 på Helle.\|Siri Johannessen\|2016}}		<onlyinclude>{{thumb\|Valle, Helle - støtta over Håvard Heddi 01.JPG\|Minnestøtte over Håvard reist ved RV 9 på Helle.\|Siri Johannessen\|2016}}
	'''[[Håvard Hedde]]''' (''Håvard Folkesson Helle'', fødd [[1758]] i [[Valle ~~kommune~~\|~~Valle~~]], død [[1802]] i [[Bygland kommune\|Bygland]]) var ein omstreifar frå [[Setesdal]] og er kjend frå songen «Eg heiter Håvard Hedde». Han opplevde mangt i livet, og det er mange myter om han. </onlyinclude>		'''[[Håvard Hedde]]''' (''Håvard Folkesson Helle'', fødd [[1758]] på [[Helle (Valle)\|Helle]], død [[1802]] i [[Bygland kommune\|Bygland]]) var ein omstreifar frå [[Setesdal]] og er kjend frå songen «Eg heiter Håvard Hedde». Han opplevde mangt i livet, og det er mange myter om han. </onlyinclude>

	==Barndom og ungdomsår==		==Barndom og ungdomsår==

	Det fyrste ein veit om han er at han vart døypt i [[Valle prestegjeld]] den 16. juli 1758<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:kb_read?idx_kildeid=9868&idx_id=9868&uid=ny&idx_side=-34 Valle, Ministerialbok nr. A 2 (1745-1776), Kronologisk liste 1759, side 34]</ref>, og han var nok fødd ikkje lenge før dette. Foreldra var Folke Torjusson Helle (omkr. 1708–1776) og Targjerd Håvardsdotter Viki (1721–1781) frå plassen [[Heddemone under Helle\|Heddemone]] under garden [[Helle (Valle)\|Helle]]<ref>Ryningen, 1985, s. 173.</ref>. Namnet han er kjend under er den lokale uttala av Helle, som er mest som ''Heddi'' på [[vallemål]]. Garden låg i [[Hylestad sokn]], så Håvard vart truleg døypt i gamle [[Hylestad kyrkje]] (riven omkring 1838), men kyrkjeboka nemner ikkje kva for kyrkje dei einskilde handlingane gjekk føre seg i. Foreldra gifte seg i 1741, og fekk fleire born før Håvard kom til verda. Då den siste av ungane kom i 1764 budde dei på [[Nedre Langeid (Bygland)\|Nedre Langeid]] i Bygland, ein stad som vert nemnd i visa om Håvard. Bygdeboka for Hylestad nemner seks born<ref>Ryningen, 1985, ss. 173-174.</ref>, medan bygdeboka for Bygland har sju<ref>Vollen, 2002, s. 227.</ref>.		Det fyrste ein veit om han er at han vart døypt i [[Valle prestegjeld]] den 16. juli 1758<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:kb_read?idx_kildeid=9868&idx_id=9868&uid=ny&idx_side=-34 Valle, Ministerialbok nr. A 2 (1745-1776), Kronologisk liste 1759, side 34]</ref>, og han var nok fødd ikkje lenge før dette. Foreldra var Folke Torjusson Helle (omkr. 1708–1776) og Targjerd Håvardsdotter Viki (1721–1781) frå plassen [[Heddemone under Helle\|Heddemone]] under garden [[Helle (Valle)\|Helle]]<ref>Ryningen, 1985, s. 173.</ref>. Namnet han er kjend under er den lokale uttala av Helle, som er mest som ''Heddi'' på [[vallemål]]. Garden låg i [[Hylestad sokn]], så Håvard vart truleg døypt i gamle [[Hylestad kyrkje]] (riven omkring 1838), men kyrkjeboka nemner ikkje kva for kyrkje dei einskilde handlingane gjekk føre seg i. Foreldra gifte seg i 1741, og fekk fleire born før Håvard kom til verda. Då den siste av ungane kom i 1764 budde dei på [[Nedre Langeid (Bygland)\|Nedre Langeid]] i Bygland, ein stad som vert nemnd i visa om Håvard. Bygdeboka for Hylestad nemner seks born<ref>Ryningen, 1985, ss. 173-174.</ref>, medan bygdeboka for Bygland har sju<ref>Vollen, 2002, s. 227.</ref>.

Linje 165:		Linje 164:
	<!-- Sorteres på fornavn-->		<!-- Sorteres på fornavn-->
	[[Kategori:Personer]]		[[Kategori:Personer]]
			[[Kategori:Hylestad]]
	[[Kategori:Valle kommune]]		[[Kategori:Valle kommune]]
	[[Kategori:Bygland kommune]]		[[Kategori:Bygland kommune]]

Kallrustad: Utdrag, F2

2019-09-10T11:13:02Z

Utdrag, F2

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 10. sep. 2019 kl. 11:13
Linje 1:		Linje 1:
	{{thumb\|Valle, Helle - støtta over Håvard Heddi 01.JPG\|Minnestøtte over Håvard reist ved RV 9 på Helle.\|Siri Johannessen\|2016}}		<onlyinclude>{{thumb\|Valle, Helle - støtta over Håvard Heddi 01.JPG\|Minnestøtte over Håvard reist ved RV 9 på Helle.\|Siri Johannessen\|2016}}
	'''[[Håvard Hedde]]''' (''Håvard Folkesson Helle'', fødd [[1758]] i [[Valle kommune\|Valle]], død [[1802]] i [[Bygland kommune\|Bygland]]) var ein omstreifar frå [[Setesdal]] og er kjend frå songen «Eg heiter Håvard Hedde». Han opplevde mangt i livet, og det er mange myter om han.		'''[[Håvard Hedde]]''' (''Håvard Folkesson Helle'', fødd [[1758]] i [[Valle kommune\|Valle]], død [[1802]] i [[Bygland kommune\|Bygland]]) var ein omstreifar frå [[Setesdal]] og er kjend frå songen «Eg heiter Håvard Hedde». Han opplevde mangt i livet, og det er mange myter om han. </onlyinclude>

	==Barndom og ungdomsår==		==Barndom og ungdomsår==
Linje 25:		Linje 25:
	I 1778 vart Håvard innkalla til militæret<ref>Jf. Statsarkivet i Kristiansand sin nettutstilling.</ref>. Han kom i 2. [[råbyggelagske kompani]], som var under 1. [[vesterlenske infanteriregiment]]. Våren 1779 vart han konfirmert i Valle prestegjeld, 21 år gammal<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:kb_read?idx_kildeid=9869&idx_id=9869&uid=ny&idx_side=-20 Valle, Ministerialbok nr. A 3 (1776-1790), Kronologisk liste 1779, side 15]</ref>. Dette var seint, noko som var vanleg om ein hadde dårlege kunnskapar i kristendom. Skulegangen hadde det nok vore så som så med. I dei militære rullane finn ein informasjon om Håvard. I ei rulle frå 28. februar 1780 for det 2. råbyggelagske kompani står at han var i avdelinga frå våren 1778, og at han var 66 tommar høg. Dette er om lag 172-173 cm, om ein standard tomme på 2,61 cm vart nytta, og det er noko høgare enn normalen på 64-65 tommar.		I 1778 vart Håvard innkalla til militæret<ref>Jf. Statsarkivet i Kristiansand sin nettutstilling.</ref>. Han kom i 2. [[råbyggelagske kompani]], som var under 1. [[vesterlenske infanteriregiment]]. Våren 1779 vart han konfirmert i Valle prestegjeld, 21 år gammal<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:kb_read?idx_kildeid=9869&idx_id=9869&uid=ny&idx_side=-20 Valle, Ministerialbok nr. A 3 (1776-1790), Kronologisk liste 1779, side 15]</ref>. Dette var seint, noko som var vanleg om ein hadde dårlege kunnskapar i kristendom. Skulegangen hadde det nok vore så som så med. I dei militære rullane finn ein informasjon om Håvard. I ei rulle frå 28. februar 1780 for det 2. råbyggelagske kompani står at han var i avdelinga frå våren 1778, og at han var 66 tommar høg. Dette er om lag 172-173 cm, om ein standard tomme på 2,61 cm vart nytta, og det er noko høgare enn normalen på 64-65 tommar.

	I songen om Håvard Hedde vert det sagt at han «reiste ifrå Lanjei, og då var jenta [[Leksikon:Festermål\|fest]]». Han var med andre ord ulukkeleg forelska. I ''Bygland gard og ætt'' vert det sagt at det må ha vore Birgit Halvorsdotter han var ute etter. Ho budde på [[Sordal (Bygland)\|Sordal]] då Håvard døydde, og då songen seier at han drukna på veg til gamlekjærasten verker det rett. Langeid er også nemnt i songen, og Birgits far budde på den garden då ho vart født utanfor ekteskap i 1771. Men kjeldene viser at ho nok ikkje har budd der. Faren hennar døydde i 1776, og det er ingen fleire kjelder som plasserer henne på Langeid. Ho vaks nok opp på [[Tveit (Bygland)\|Tveit]], der mora Liv Osmundsdotter budde. Birgit budde der i 1800, då ho gifta seg. Mykje tyder på at det ikkje kan ha vore Birgit han fridde til.		<onlyinclude>I songen om Håvard Hedde vert det sagt at han «reiste ifrå Lanjei, og då var jenta [[Leksikon:Festermål\|fest]]». Han var med andre ord ulukkeleg forelska. I ''Bygland gard og ætt'' vert det sagt at det må ha vore Birgit Halvorsdotter han var ute etter. Ho budde på [[Sordal (Bygland)\|Sordal]] då Håvard døydde, og då songen seier at han drukna på veg til gamlekjærasten verker det rett. Langeid er også nemnt i songen, og Birgits far budde på den garden då ho vart født utanfor ekteskap i 1771. Men kjeldene viser at ho nok ikkje har budd der. Faren hennar døydde i 1776, og det er ingen fleire kjelder som plasserer henne på Langeid. Ho vaks nok opp på [[Tveit (Bygland)\|Tveit]], der mora Liv Osmundsdotter budde. Birgit budde der i 1800, då ho gifta seg. Mykje tyder på at det ikkje kan ha vore Birgit han fridde til.

	Meir sannsynleg er det – om songen har rett i at han fridde og vart avvist – at det var Anne Knutsdotter Langeid, som i januar 1786 vart trulova med Aslak Olsson Frøysnes<ref>Jf. Statsarkivet i Kristiansand sin nettutstilling.</ref>. Om det var på hausten 1785 han var på Langeid var nok dei to festa. Sordal vert nemnt i den munnlege tradisjonen, og Birgit budde jo der i 1802. Men Anne hadde også band til den garden, for far hennar, Knut Halvorsson, kom derifrå og eigde ein gard under Sordal.		Meir sannsynleg er det – om songen har rett i at han fridde og vart avvist – at det var Anne Knutsdotter Langeid, som i januar 1786 vart trulova med Aslak Olsson Frøysnes</onlyinclude><ref>Jf. Statsarkivet i Kristiansand sin nettutstilling.</ref>. Om det var på hausten 1785 han var på Langeid var nok dei to festa. Sordal vert nemnt i den munnlege tradisjonen, og Birgit budde jo der i 1802. Men Anne hadde også band til den garden, for far hennar, Knut Halvorsson, kom derifrå og eigde ein gard under Sordal.

	Håvards militære karriere endte i 1788, då han deserterte den 19. september<ref>Jf. Statsarkivet i Kristiansand sin nettutstilling.</ref>.		Håvards militære karriere endte i 1788, då han deserterte den 19. september<ref>Jf. Statsarkivet i Kristiansand sin nettutstilling.</ref>.
Linje 170:		Linje 170:
	[[Kategori:Dødsfall i 1802]]		[[Kategori:Dødsfall i 1802]]
	{{nn}}		{{nn}}
	~~[[Kategori:F-merkingsforslag]]~~		{{F2}}

Cnyborg på 9. sep. 2019 kl. 11:52

2019-09-09T11:52:19Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 9. sep. 2019 kl. 11:52
Linje 79:		Linje 79:
	Fyrste gongen visa om Håvard Hedde vart trykt var i [[Magnus Brostrup Landstad]] sin samling ''[[Norske Folkeviser]]'' frå 1853. Teksten slik han står der lyder<ref>Landstad, 1853, CXVII.</ref>:		Fyrste gongen visa om Håvard Hedde vart trykt var i [[Magnus Brostrup Landstad]] sin samling ''[[Norske Folkeviser]]'' frå 1853. Teksten slik han står der lyder<ref>Landstad, 1853, CXVII.</ref>:
	{\|		{\|
	\|-valign="top"		\|- valign="top"
	\|		\|
	:Eg heiter Hávard Helle		:Eg heiter Hávard Helle
Linje 170:		Linje 170:
	[[Kategori:Dødsfall i 1802]]		[[Kategori:Dødsfall i 1802]]
	{{nn}}		{{nn}}
			[[Kategori:F-merkingsforslag]]

Cnyborg: /* Kjelder */

2018-02-12T14:26:10Z

Kjelder

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 12. feb. 2018 kl. 14:26
Linje 143:		Linje 143:
	==Kjelder==		==Kjelder==

			* {{hbr1-1\|pd00000012874869\|Håvard Hedde}}.
	* [http://www.arkivverket.no/URN:kb_read?ls=1&idx_id=9868 Valle, Ministerialbok nr. A 2 (1745-1776)]		* [http://www.arkivverket.no/URN:kb_read?ls=1&idx_id=9868 Valle, Ministerialbok nr. A 2 (1745-1776)]
	* [http://www.arkivverket.no/URN:kb_read?ls=1&idx_id=9869 Valle, Ministerialbok nr. A 3 (1776-1790)]		* [http://www.arkivverket.no/URN:kb_read?ls=1&idx_id=9869 Valle, Ministerialbok nr. A 3 (1776-1790)]

PaulVIF: /* Familie */

2017-05-12T18:04:49Z

Familie

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 12. mai 2017 kl. 18:04
Linje 61:		Linje 61:
	Den fyrste sonen deira, [[Håvard Håvardsson Hedde\|Håvard Håvardsson]], vart døypt i Holt prestegjeld den 27. desember 1790<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:kb_read?idx_kildeid=9531&idx_id=9531&uid=ny&idx_side=-74 Holt, Ministerialbok nr. A 3 (1765-1798), Fødte og døpte 1791, side 142-143]</ref>. Mora til den uektefødde guten var «Oslou Larsdaatter», og faren «Haavor Terkelsen Helle fra Valle udj Sætterdal». Namnet hans stemmer ikkje, men at Folkesson og Tarkjelsson skal ha vorte blanda saman er ikkje å strekkje seg så langt. Den seinare historie viser at det utan tvil var Håvard Hedde som var barnefaren. Guten vart døypt Håvard Håvardsson, og han var den einaste med dette namnet i Holt dette året. Åslaug vert omtala som ei «omreisende Løsqvinde», ein omstreifar. Håvard var ikkje saman med Åslaug då sonen vart døypt, og dei såg nok ikkje kvarandre att før etter saken i Tvedestrand og tukthusopphaldet.		Den fyrste sonen deira, [[Håvard Håvardsson Hedde\|Håvard Håvardsson]], vart døypt i Holt prestegjeld den 27. desember 1790<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:kb_read?idx_kildeid=9531&idx_id=9531&uid=ny&idx_side=-74 Holt, Ministerialbok nr. A 3 (1765-1798), Fødte og døpte 1791, side 142-143]</ref>. Mora til den uektefødde guten var «Oslou Larsdaatter», og faren «Haavor Terkelsen Helle fra Valle udj Sætterdal». Namnet hans stemmer ikkje, men at Folkesson og Tarkjelsson skal ha vorte blanda saman er ikkje å strekkje seg så langt. Den seinare historie viser at det utan tvil var Håvard Hedde som var barnefaren. Guten vart døypt Håvard Håvardsson, og han var den einaste med dette namnet i Holt dette året. Åslaug vert omtala som ei «omreisende Løsqvinde», ein omstreifar. Håvard var ikkje saman med Åslaug då sonen vart døypt, og dei såg nok ikkje kvarandre att før etter saken i Tvedestrand og tukthusopphaldet.

	Dei må ha møtt kvarandre att i 1792 eller 1793. I sistnemnde år fekk dei ei dotter, som fekk namnet Alov og vart døypt i [[Drangedal prestegjeld]] den 3. november<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:kb_read?idx_kildeid=7850&idx_id=7850&uid=ny&idx_side=-69 Drangedal, Ministerialbok nr. 3 (1768-1814), Fødte og døpte 1793, side 130-131]</ref>. Alov var ei form av namnet Åslaug. Ho døydde i 1797, og vart gravlagd frå [[Gjerstad kyrkje]] den 24. november<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:kb_read?idx_kildeid=9484&idx_id=9484&uid=ny&idx_side=-67 Gjerstad, Ministerialbok nr. A 3 (1780-1815), Kronologisk liste 1797, side 65]</ref>. Ho er ført som «Pigeb. Allov Haavorsdater», dotter at omstreifarane «Haavor Helle og Oslou Skoven». Kyrkjeboka fortel at ho døydde av [[kopper]] på [[Byholt (Gjerstad)\|Byholt]]. Det står også at dei var utanbygds frå og ikkje hørte til i soknet.		Dei må ha møtt kvarandre att i 1792 eller 1793. I sistnemnde år fekk dei ei dotter, som fekk namnet Alov og vart døypt i [[Drangedal prestegjeld]] den 3. november<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:kb_read?idx_kildeid=7850&idx_id=7850&uid=ny&idx_side=-69 Drangedal, Ministerialbok nr. 3 (1768-1814), Fødte og døpte 1793, side 130-131]</ref>. Alov var ei form av namnet Åslaug. Ho døydde i 1797, og vart gravlagd frå [[Gjerstad kirke (Aust-Agder)\|Gjerstad kyrkje]] den 24. november<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:kb_read?idx_kildeid=9484&idx_id=9484&uid=ny&idx_side=-67 Gjerstad, Ministerialbok nr. A 3 (1780-1815), Kronologisk liste 1797, side 65]</ref>. Ho er ført som «Pigeb. Allov Haavorsdater», dotter at omstreifarane «Haavor Helle og Oslou Skoven». Kyrkjeboka fortel at ho døydde av [[kopper]] på [[Byholt (Gjerstad)\|Byholt]]. Det står også at dei var utanbygds frå og ikkje hørte til i soknet.

	Håvard og Åslaug ser ut til å ha levd saman etter at han hadde vore på tukthuset, og i 1797 fekk dei sonen [[Torjus Håvardsson Hedde\|Torjus Håvardsson]]. Dei hadde ikkje gifta seg, så han var også uektefødt. Han vart døypt i Gjerstad fyrste sundagen i fasten 1797<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:kb_read?idx_kildeid=9484&idx_id=9484&uid=ny&idx_side=-66 Gjerstad, Ministerialbok nr. A 3 (1780-1815), Kronologisk liste 1797, side 64]</ref>, og skal ha vore født på [[Moen under Moe]] den 3. mars same år. Presten skreiv at dei «løber om» med tre born, og dette var det fjerde. Det er ingenting i kjeldene som tyder på at dei hadde fleire born saman, men Åslaug hadde born frå fyrste ekteskap. Eilert Sundt nemner to born, Halvor Nilsson og Ingeborg Nilsdotter<ref>Fantefortegnelsen 1862, nr. 216 og 217.</ref>.		Håvard og Åslaug ser ut til å ha levd saman etter at han hadde vore på tukthuset, og i 1797 fekk dei sonen [[Torjus Håvardsson Hedde\|Torjus Håvardsson]]. Dei hadde ikkje gifta seg, så han var også uektefødt. Han vart døypt i Gjerstad fyrste sundagen i fasten 1797<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:kb_read?idx_kildeid=9484&idx_id=9484&uid=ny&idx_side=-66 Gjerstad, Ministerialbok nr. A 3 (1780-1815), Kronologisk liste 1797, side 64]</ref>, og skal ha vore født på [[Moen under Moe]] den 3. mars same år. Presten skreiv at dei «løber om» med tre born, og dette var det fjerde. Det er ingenting i kjeldene som tyder på at dei hadde fleire born saman, men Åslaug hadde born frå fyrste ekteskap. Eilert Sundt nemner to born, Halvor Nilsson og Ingeborg Nilsdotter<ref>Fantefortegnelsen 1862, nr. 216 og 217.</ref>.

PaulVIF: /* Visa om Håvard Hedde */

2017-05-12T16:32:36Z

Visa om Håvard Hedde

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 12. mai 2017 kl. 16:32
Linje 77:		Linje 77:
	==Visa om Håvard Hedde==		==Visa om Håvard Hedde==
	{{thumb\|Magnus B. Landstad.jpg\|Magnus Brostrup Landstad var den fyrste som skreiv ned visa om Håvard Hedde.\|Johan Nordhagen}}		{{thumb\|Magnus B. Landstad.jpg\|Magnus Brostrup Landstad var den fyrste som skreiv ned visa om Håvard Hedde.\|Johan Nordhagen}}
	Fyrste gongen visa om Håvard Hedde vart trykt var i [[Magnus Brostrup Landstad]] sin samling ''Norske Folkeviser'' frå 1853. Teksten slik han står der lyder<ref>Landstad, 1853, CXVII.</ref>:		Fyrste gongen visa om Håvard Hedde vart trykt var i [[Magnus Brostrup Landstad]] sin samling ''[[Norske Folkeviser]]'' frå 1853. Teksten slik han står der lyder<ref>Landstad, 1853, CXVII.</ref>:
	{\|		{\|
	\|-valign="top"		\|-valign="top"

Siri J: bilete

2016-04-07T02:22:26Z

bilete

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 7. apr. 2016 kl. 02:22
Linje 1:		Linje 1:
			{{thumb\|Valle, Helle - støtta over Håvard Heddi 01.JPG\|Minnestøtte over Håvard reist ved RV 9 på Helle.\|Siri Johannessen\|2016}}
	'''[[Håvard Hedde]]''' (''Håvard Folkesson Helle'', fødd [[1758]] i [[Valle kommune\|Valle]], død [[1802]] i [[Bygland kommune\|Bygland]]) var ein omstreifar frå [[Setesdal]] og er kjend frå songen «Eg heiter Håvard Hedde». Han opplevde mangt i livet, og det er mange myter om han.		'''[[Håvard Hedde]]''' (''Håvard Folkesson Helle'', fødd [[1758]] i [[Valle kommune\|Valle]], død [[1802]] i [[Bygland kommune\|Bygland]]) var ein omstreifar frå [[Setesdal]] og er kjend frå songen «Eg heiter Håvard Hedde». Han opplevde mangt i livet, og det er mange myter om han.

Cnyborg: {{nn}}

2016-01-28T12:04:59Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 28. jan. 2016 kl. 12:04
Linje 167:		Linje 167:
	[[Kategori:Fødsler i 1758]]		[[Kategori:Fødsler i 1758]]
	[[Kategori:Dødsfall i 1802]]		[[Kategori:Dødsfall i 1802]]
			{{nn}}

Ellef: Språkvask. Ikkje ferdig.

2015-10-15T08:15:04Z

Språkvask. Ikkje ferdig.

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 15. okt. 2015 kl. 08:15
Linje 1:		Linje 1:
	'''[[Håvard Hedde]]''' (''Håvard Folkesson Helle'', ~~født~~ [[1758]] i [[Valle kommune\|Valle]], død [[1802]] i [[Bygland kommune\|Bygland]]) var ein omstreifar frå [[Setesdal]] ~~som~~ er kjend frå songen «Eg heiter Håvard Hedde». Han opplevde mangt i livet, og det er mange myter om han.		'''[[Håvard Hedde]]''' (''Håvard Folkesson Helle'', fødd [[1758]] i [[Valle kommune\|Valle]], død [[1802]] i [[Bygland kommune\|Bygland]]) var ein omstreifar frå [[Setesdal]] og er kjend frå songen «Eg heiter Håvard Hedde». Han opplevde mangt i livet, og det er mange myter om han.

	==Barndom og ungdomsår==		==Barndom og ungdomsår==

	Det fyrste ein veit om han er at han vart ~~døpt~~ i [[Valle prestegjeld]] den 16. juli 1758<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:kb_read?idx_kildeid=9868&idx_id=9868&uid=ny&idx_side=-34 Valle, Ministerialbok nr. A 2 (1745-1776), Kronologisk liste 1759, side 34]</ref>, og han var nok ~~født~~ ikkje lenge før dette. Foreldra var Folke Torjusson Helle (omkr. 1708–1776) og Targjerd Håvardsdotter Viki (1721–1781) frå plassen [[Heddemone under Helle\|Heddemone]] under garden [[Helle (Valle)\|Helle]]<ref>Ryningen, 1985, s. 173.</ref>. Namnet han er kjend under er den lokale uttala av Helle, som er mest som ''Heddi'' på [[vallemål]]. Garden låg i [[Hylestad sokn]], så Håvard vart truleg døypt i gamle [[Hylestad kyrkje]] (~~reven~~ omkring 1838), men kyrkjeboka nemner ikkje kva for kyrkje dei ~~enkelte~~ handlingane gjekk føre seg i. Foreldra ~~gifta~~ seg i 1741, og fekk fleire born før Håvard kom til verda. Då den siste av ungane kom i 1764 budde dei på [[Nedre Langeid (Bygland)\|Nedre Langeid]] i Bygland, ein stad som ~~nemnast~~ i visa om Håvard. Bygdeboka for Hylestad ~~nemnar~~ seks born<ref>Ryningen, 1985, ss. 173-174.</ref>, medan bygdeboka for Bygland har sju<ref>Vollen, 2002, s. 227.</ref>.		Det fyrste ein veit om han er at han vart døypt i [[Valle prestegjeld]] den 16. juli 1758<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:kb_read?idx_kildeid=9868&idx_id=9868&uid=ny&idx_side=-34 Valle, Ministerialbok nr. A 2 (1745-1776), Kronologisk liste 1759, side 34]</ref>, og han var nok fødd ikkje lenge før dette. Foreldra var Folke Torjusson Helle (omkr. 1708–1776) og Targjerd Håvardsdotter Viki (1721–1781) frå plassen [[Heddemone under Helle\|Heddemone]] under garden [[Helle (Valle)\|Helle]]<ref>Ryningen, 1985, s. 173.</ref>. Namnet han er kjend under er den lokale uttala av Helle, som er mest som ''Heddi'' på [[vallemål]]. Garden låg i [[Hylestad sokn]], så Håvard vart truleg døypt i gamle [[Hylestad kyrkje]] (riven omkring 1838), men kyrkjeboka nemner ikkje kva for kyrkje dei einskilde handlingane gjekk føre seg i. Foreldra gifte seg i 1741, og fekk fleire born før Håvard kom til verda. Då den siste av ungane kom i 1764 budde dei på [[Nedre Langeid (Bygland)\|Nedre Langeid]] i Bygland, ein stad som vert nemnd i visa om Håvard. Bygdeboka for Hylestad nemner seks born<ref>Ryningen, 1985, ss. 173-174.</ref>, medan bygdeboka for Bygland har sju<ref>Vollen, 2002, s. 227.</ref>.

	Ungane i familien var ~~ifølgje~~ ''Bygland: Gard og ætt band I'':		Ungane i familien var ifylgje ''Bygland: Gard og ætt band I'':
	* Torjus, ~~født~~ på Helle 1742, død 1742 fire månader ~~gammal~~.		* Torjus, fødd på Helle 1742, død 1742 fire månader gamal.
	* Torjus, ~~født~~ på [[Viki (Valle)\|Viki]] 1743, død 1743 fire månader ~~gammal~~.		* Torjus, fødd på [[Viki (Valle)\|Viki]] 1743, død 1743 fire månader gamal.
	* Torjus, ~~født~~ omkr. 1745, døydde ugift på Helle 1765. Han er berre nemnd i bygdeboka for Bygland, ikkje i bygdeboka for Valle.		* Torjus, fødd omkr. 1745, døydde ugift på Helle 1765. Han er berre nemnd i bygdeboka for Bygland, ikkje i bygdeboka for Valle.
	* Anne, ~~født~~ omkr. 1747, gift med Svenke Tarjeisson Uppstad i 1771.		* Anne, fødd omkr. 1747, gift med Svenke Tarjeisson Uppstad i 1771.
	* Åslaug, ~~født~~ omkr. 1751 på Viki, gift med Halvor Jonsson Hegland i 1781.		* Åslaug, fødd omkr. 1751 på Viki, gift med Halvor Jonsson Hegland i 1781.
	* Håvard, ~~født~~ 1758 på Helle.		* Håvard, fødd 1758 på Helle.
	* Tarjei, ~~født~~ 1764 på Langeid. Ikkje ~~nemnt~~ i kjelder etter 1784. ~~Født~~ i Bygland; alle dei andre var ~~født~~ i Hylestad i Valle.		* Tarjei, fødd 1764 på Langeid. Ikkje nemnd i kjelder etter 1784. Fødd i Bygland; alle dei andre var fødde i Hylestad i Valle.

	I gards- og ættesoga for Hylestad finn ein meir om faren. Folke Torjusson var son av Torjus Såvesson Helle (omkr. 1647–1717), som var brukar på [[Der sør (Valle)\|Der sør]], bruk nummer 9 på Helle<ref>Ryningen, 1985, s. 145</ref>. Same kjelde fortel at han truleg var gift med Åslaug Knutsdotter (omkr. 1667–1756), og at dei hadde dei tre borna Knut (omkr. 1696–1766), Eli (omkr. 1699–1762) og Folke. Knut vart oppsittar på Der sør, medan Folke kom til Heddemone. Torjus kan ~~ifølgje~~ ættesoga ha vore son av Såve Gunnarsson på [[Rishaug (Valle)\|Rishaug]], bruk nummer 4 på Helle, men dette kan ein ikkje vite sikkert. Om det stemmer kan ein ~~følgje~~ slekta ~~enda eit ledd~~ bakover, til Gunnar Sigurdsson som døydde ein gong før 1610<ref>Ryningen, 1985, s. 114</ref>.		I gards- og ættesoga for Hylestad finn ein meir om faren. Folke Torjusson var son av Torjus Såvesson Helle (omkr. 1647–1717), som var brukar på [[Der sør (Valle)\|Der sør]], bruk nummer 9 på Helle<ref>Ryningen, 1985, s. 145</ref>. Same kjelde fortel at han truleg var gift med Åslaug Knutsdotter (omkr. 1667–1756), og at dei hadde dei tre borna Knut (omkr. 1696–1766), Eli (omkr. 1699–1762) og Folke. Knut vart oppsittar på Der sør, medan Folke kom til Heddemone. Torjus kan ifylgje ættesoga ha vore son av Såve Gunnarsson på [[Rishaug (Valle)\|Rishaug]], bruk nummer 4 på Helle, men dette kan ein ikkje vite sikkert. Om det stemmer kan ein fylgje slekta endå ein led bakover, til Gunnar Sigurdsson som døydde ein gong før 1610<ref>Ryningen, 1985, s. 114</ref>.

	I 1776 fekk Håvard sitt fyrste møte med rettsmakta<ref>Jf. Statsarkivet i Kristiansand sin nettutstilling.</ref>. Han ~~mista~~ det året ~~faren~~, som vart ~~gravlagt~~ i Valle prestegjeld den 12. mai 1776<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:kb_read?idx_kildeid=9868&idx_id=9868&uid=ny&idx_side=-77 Valle, Ministerialbok nr. A 2 (1745-1776), Døde og begravede 1776, side 77]</ref>. I juni same året fekk presten i Valle høyre frå Knut Arnesson Homme at Håvard hatt hatt seksuell omgang med ei ku. Dette var ~~ein~~ særs alvorleg skulding. ~~Loven~~ sa at den som var skuldig i slikt skulle straffast med «Baal og Brand». No brann dei ikkje lenger folk her i landet i 1776, men Håvard kunne ~~bli halshogd~~ om han var ~~dømt~~ og dei ikkje fann formildande omstende som kunne gje kongeleg nåde. Lensmannen vart ~~satt~~ i sving, og den 18. juni 1776 vart saka ~~meldt~~ til futen.		I 1776 fekk Håvard sitt fyrste møte med rettsmakta<ref>Jf. Statsarkivet i Kristiansand sin nettutstilling.</ref>. Han miste det året far sin, som vart gravlagd i Valle prestegjeld den 12. mai 1776<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:kb_read?idx_kildeid=9868&idx_id=9868&uid=ny&idx_side=-77 Valle, Ministerialbok nr. A 2 (1745-1776), Døde og begravede 1776, side 77]</ref>. I juni same året fekk presten i Valle høyre frå Knut Arnesson Homme at Håvard hatt hatt seksuell omgang med ei ku. Dette var ei særs alvorleg skulding. Lova sa at den som var skuldig i slikt skulle straffast med «Baal og Brand». No brann dei ikkje lenger folk her i landet i 1776, men Håvard kunne verte halshoggen om han var dømd og dei ikkje fann formildande omstende som kunne gje kongeleg nåde. Lensmannen vart sett i sving, og den 18. juni 1776 vart saka meld til futen.

	To dagar seinare vart Håvard og fleire vitne ~~avhøyrd~~. Håvard nekta, og ~~forklara~~ at han i pinsa skulle ~~besøke~~ mor si på Helle. Ved [[Rysstad (Valle)\|Rysstad-dammane]] hadde han ~~løsna~~ på buksene for å gjere frå seg, og nokon måtte ha misforstått kva som hende. Han peika ~~også~~ på at han ikkje var konfirmert og berre var 17 år ~~gammal~~. ~~Vitnene~~ var den atten år gamle Ole Arnesson Rysstad og sekstenåringen Torjus Hallvardsson Rysstad. Dei fortalde at dei hadde sett Håvard ved ei ku, men Ole måtte medgje at dei hadde stått langt unna, og at dei ikkje hadde ~~kunne~~ sjå lemen til Håvard. Torjus var ikkje konfirmert, og var eit dårleg vitne, og når Ole ~~også trakk~~ seg trudde ikkje futen på dei. Han kalla det «Sladder og Børneværk», og Håvard vart løyst. Saka vart ~~sendt~~ til stiftamtmannen, men det er ikkje spor etter ~~nokon~~ tiltale. Ein kan sjå dette som eit teikn på at Håvard vart utsett for mobbing i unge år. Familien hadde dårlege kår, og betre vart det nok ikkje når faren døydde. Ei skulding som den Håvard fekk mot seg kunne vere ei tung bør, sjølv om han ikkje vart ~~dømt~~, for bygdesnakket gjekk.		To dagar seinare vart Håvard og fleire vitne avhøyrde. Håvard nekta, og forklåra at han i pinsa skulle gjeste mor si på Helle. Ved [[Rysstad (Valle)\|Rysstad-dammane]] hadde han losna på buksene for å gjere frå seg, og nokon måtte ha misforstått kva som hende. Han peika òg på at han ikkje var konfirmert og berre var 17 år gamal. Vitna var den atten år gamle Ole Arnesson Rysstad og sekstenåringen Torjus Hallvardsson Rysstad. Dei fortalde at dei hadde sett Håvard ved ei ku, men Ole måtte medgje at dei hadde stått langt unna, og at dei ikkje hadde kunna sjå lemen til Håvard. Torjus var ikkje konfirmert, og var eit dårleg vitne, og når Ole òg trekte seg trudde ikkje futen på dei. Han kalla det «Sladder og Børneværk», og Håvard vart løyst. Saka vart send til stiftamtmannen, men det er ikkje spor etter noka tiltale. Ein kan sjå dette som eit teikn på at Håvard vart utsett for mobbing i unge år. Familien hadde dårlege kår, og betre vart det nok ikkje når faren døydde. Ei skulding som den Håvard fekk mot seg kunne vere ei tung bør, sjølv om han ikkje vart dømd, for bygdesnakket gjekk.

	==Militærtenest og frieri==		==Militærtenest og frieri==

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 12. mai 2017 kl. 18:04
Linje 61:		Linje 61:
	Den fyrste sonen deira, [[Håvard Håvardsson Hedde\|Håvard Håvardsson]], vart døypt i Holt prestegjeld den 27. desember 1790<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:kb_read?idx_kildeid=9531&idx_id=9531&uid=ny&idx_side=-74 Holt, Ministerialbok nr. A 3 (1765-1798), Fødte og døpte 1791, side 142-143]</ref>. Mora til den uektefødde guten var «Oslou Larsdaatter», og faren «Haavor Terkelsen Helle fra Valle udj Sætterdal». Namnet hans stemmer ikkje, men at Folkesson og Tarkjelsson skal ha vorte blanda saman er ikkje å strekkje seg så langt. Den seinare historie viser at det utan tvil var Håvard Hedde som var barnefaren. Guten vart døypt Håvard Håvardsson, og han var den einaste med dette namnet i Holt dette året. Åslaug vert omtala som ei «omreisende Løsqvinde», ein omstreifar. Håvard var ikkje saman med Åslaug då sonen vart døypt, og dei såg nok ikkje kvarandre att før etter saken i Tvedestrand og tukthusopphaldet.		Den fyrste sonen deira, [[Håvard Håvardsson Hedde\|Håvard Håvardsson]], vart døypt i Holt prestegjeld den 27. desember 1790<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:kb_read?idx_kildeid=9531&idx_id=9531&uid=ny&idx_side=-74 Holt, Ministerialbok nr. A 3 (1765-1798), Fødte og døpte 1791, side 142-143]</ref>. Mora til den uektefødde guten var «Oslou Larsdaatter», og faren «Haavor Terkelsen Helle fra Valle udj Sætterdal». Namnet hans stemmer ikkje, men at Folkesson og Tarkjelsson skal ha vorte blanda saman er ikkje å strekkje seg så langt. Den seinare historie viser at det utan tvil var Håvard Hedde som var barnefaren. Guten vart døypt Håvard Håvardsson, og han var den einaste med dette namnet i Holt dette året. Åslaug vert omtala som ei «omreisende Løsqvinde», ein omstreifar. Håvard var ikkje saman med Åslaug då sonen vart døypt, og dei såg nok ikkje kvarandre att før etter saken i Tvedestrand og tukthusopphaldet.

	Dei må ha møtt kvarandre att i 1792 eller 1793. I sistnemnde år fekk dei ei dotter, som fekk namnet Alov og vart døypt i [[Drangedal prestegjeld]] den 3. november<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:kb_read?idx_kildeid=7850&idx_id=7850&uid=ny&idx_side=-69 Drangedal, Ministerialbok nr. 3 (1768-1814), Fødte og døpte 1793, side 130-131]</ref>. Alov var ei form av namnet Åslaug. Ho døydde i 1797, og vart gravlagd frå [[Gjerstad kyrkje]] den 24. november<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:kb_read?idx_kildeid=9484&idx_id=9484&uid=ny&idx_side=-67 Gjerstad, Ministerialbok nr. A 3 (1780-1815), Kronologisk liste 1797, side 65]</ref>. Ho er ført som «Pigeb. Allov Haavorsdater», dotter at omstreifarane «Haavor Helle og Oslou Skoven». Kyrkjeboka fortel at ho døydde av [[kopper]] på [[Byholt (Gjerstad)\|Byholt]]. Det står også at dei var utanbygds frå og ikkje hørte til i soknet.		Dei må ha møtt kvarandre att i 1792 eller 1793. I sistnemnde år fekk dei ei dotter, som fekk namnet Alov og vart døypt i [[Drangedal prestegjeld]] den 3. november<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:kb_read?idx_kildeid=7850&idx_id=7850&uid=ny&idx_side=-69 Drangedal, Ministerialbok nr. 3 (1768-1814), Fødte og døpte 1793, side 130-131]</ref>. Alov var ei form av namnet Åslaug. Ho døydde i 1797, og vart gravlagd frå [[Gjerstad kirke (Aust-Agder)\|Gjerstad kyrkje]] den 24. november<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:kb_read?idx_kildeid=9484&idx_id=9484&uid=ny&idx_side=-67 Gjerstad, Ministerialbok nr. A 3 (1780-1815), Kronologisk liste 1797, side 65]</ref>. Ho er ført som «Pigeb. Allov Haavorsdater», dotter at omstreifarane «Haavor Helle og Oslou Skoven». Kyrkjeboka fortel at ho døydde av [[kopper]] på [[Byholt (Gjerstad)\|Byholt]]. Det står også at dei var utanbygds frå og ikkje hørte til i soknet.

	Håvard og Åslaug ser ut til å ha levd saman etter at han hadde vore på tukthuset, og i 1797 fekk dei sonen [[Torjus Håvardsson Hedde\|Torjus Håvardsson]]. Dei hadde ikkje gifta seg, så han var også uektefødt. Han vart døypt i Gjerstad fyrste sundagen i fasten 1797<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:kb_read?idx_kildeid=9484&idx_id=9484&uid=ny&idx_side=-66 Gjerstad, Ministerialbok nr. A 3 (1780-1815), Kronologisk liste 1797, side 64]</ref>, og skal ha vore født på [[Moen under Moe]] den 3. mars same år. Presten skreiv at dei «løber om» med tre born, og dette var det fjerde. Det er ingenting i kjeldene som tyder på at dei hadde fleire born saman, men Åslaug hadde born frå fyrste ekteskap. Eilert Sundt nemner to born, Halvor Nilsson og Ingeborg Nilsdotter<ref>Fantefortegnelsen 1862, nr. 216 og 217.</ref>.		Håvard og Åslaug ser ut til å ha levd saman etter at han hadde vore på tukthuset, og i 1797 fekk dei sonen [[Torjus Håvardsson Hedde\|Torjus Håvardsson]]. Dei hadde ikkje gifta seg, så han var også uektefødt. Han vart døypt i Gjerstad fyrste sundagen i fasten 1797<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:kb_read?idx_kildeid=9484&idx_id=9484&uid=ny&idx_side=-66 Gjerstad, Ministerialbok nr. A 3 (1780-1815), Kronologisk liste 1797, side 64]</ref>, og skal ha vore født på [[Moen under Moe]] den 3. mars same år. Presten skreiv at dei «løber om» med tre born, og dette var det fjerde. Det er ingenting i kjeldene som tyder på at dei hadde fleire born saman, men Åslaug hadde born frå fyrste ekteskap. Eilert Sundt nemner to born, Halvor Nilsson og Ingeborg Nilsdotter<ref>Fantefortegnelsen 1862, nr. 216 og 217.</ref>.