Hud og dekk - Sideversjonshistorikk

Magnar Høydal på 11. jan. 2018 kl. 15:52

2018-01-11T15:52:52Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 11. jan. 2018 kl. 15:52
Linje 2:		Linje 2:
	<onlyinclude>{{thumb\|Doblingspant - demo.jpg\|11. september 1994 blei denne spantveggen med dimensjonar som ein båt på 60 fot sett opp for å demonstrera huding. Plankane er skalma på. Nokre naglehol vart bora, og her ser ein naglen vert slått inn. Håkon Berg svingar mokkerten}}'''[[Hud og dekk\|Huda]]''' er namnet på det ytre skalet på ein båt, sameleis som på oss menneske, så sånn sett er det eit naturleg namn. Om det kan ha samanheng med båtar frå tidlege tider som var kledde med dyrehuder, kan ein gjerne filosofere over. Eg vil freiste å forklare litt om hud og huding på kravellbygd båt med [[doblingspant]]. Referansen er til slik det vart gjort ved [[L/L Vik Båtbyggeri]]. </onlyinclude>		<onlyinclude>{{thumb\|Doblingspant - demo.jpg\|11. september 1994 blei denne spantveggen med dimensjonar som ein båt på 60 fot sett opp for å demonstrera huding. Plankane er skalma på. Nokre naglehol vart bora, og her ser ein naglen vert slått inn. Håkon Berg svingar mokkerten}}'''[[Hud og dekk\|Huda]]''' er namnet på det ytre skalet på ein båt, sameleis som på oss menneske, så sånn sett er det eit naturleg namn. Om det kan ha samanheng med båtar frå tidlege tider som var kledde med dyrehuder, kan ein gjerne filosofere over. Eg vil freiste å forklare litt om hud og huding på kravellbygd båt med [[doblingspant]]. Referansen er til slik det vart gjort ved [[L/L Vik Båtbyggeri]]. </onlyinclude>

	~~<onlyinclude>~~ ==Forarbeid==		==Forarbeid==
	Fyrste hudplankane som skal leggast er dei tre øvste gangane, [[Hud og dekk#Setgangane\|setgangane]]. Derfor må det avgjerast kvar spantetoppane skal kappast. </onlyinclude> Då får ein sett på merke for overkant til øvste planken. På spantemodellen var skandekket avmerka, og det vart overført til spantet på spanteplanet. På desse merka vart det lagt ei svartmåla, stø og kvistfri ri. I denne fasen vert det gjerne brukt litt tid til å vurdere linjeføringa både frå sida og langsetter. Springet på ein båt er viktig både for utsjånad og brukseigenskapar, og det er dette som her vert fastlagt. Ofte stod desse riene over til neste dag, og ein gjorde gjerne små justeringar. Når linja var fastlagd, merka ein alle spanta på utsida. Sidene vart merka med bjelkekrømd. Toppen av spanta skal liggje skandekkstjukta under overkant av øvste setgang, og dette tok ein omsyn til når ein merkte. Nokre spant vart kappa heilt, men dei fleste vart kappa knapt halvveges frå utsida. Desse toppane skulle tene til tvingefeste når ein la øvste planken.		<onlyinclude>Fyrste hudplankane som skal leggast er dei tre øvste gangane, [[Hud og dekk#Setgangane\|setgangane]]. Derfor må det avgjerast kvar spantetoppane skal kappast. </onlyinclude> Då får ein sett på merke for overkant til øvste planken. På spantemodellen var skandekket avmerka, og det vart overført til spantet på spanteplanet. På desse merka vart det lagt ei svartmåla, stø og kvistfri ri. I denne fasen vert det gjerne brukt litt tid til å vurdere linjeføringa både frå sida og langsetter. Springet på ein båt er viktig både for utsjånad og brukseigenskapar, og det er dette som her vert fastlagt. Ofte stod desse riene over til neste dag, og ein gjorde gjerne små justeringar. Når linja var fastlagd, merka ein alle spanta på utsida. Sidene vart merka med bjelkekrømd. Toppen av spanta skal liggje skandekkstjukta under overkant av øvste setgang, og dette tok ein omsyn til når ein merkte. Nokre spant vart kappa heilt, men dei fleste vart kappa knapt halvveges frå utsida. Desse toppane skulle tene til tvingefeste når ein la øvste planken.

	{{thumb\| Diksling_av_spant.JPG\|Her vert spanta diksla på innsida, dette er der bjelkevegar skal leggast }}		{{thumb\| Diksling_av_spant.JPG\|Her vert spanta diksla på innsida, dette er der bjelkevegar skal leggast }}
Linje 16:		Linje 16:
	For å feste plankane borar ein med ein høveleg navar for [[Ord og uttrykk knytt til kravellbygging#skalmebolt\|skalmebolt]], og ein plasserer hola der det seinare skal vere naglar. Ein følgjer eit mønster med overkant fremste tømmer og underkant bakarste. Er kryssarhekken ekstra rund, og ein vil unngå noko av kantbøyen med gang nr. 2, kan ein avspisse han mot øvste planken, eller med ein tverrende på 3 - 4 cm. Han må då spikrast opp i planken ovanfor. Den tredje planken får då eit hakk tilsvarande avslutninga på nr. 2.		For å feste plankane borar ein med ein høveleg navar for [[Ord og uttrykk knytt til kravellbygging#skalmebolt\|skalmebolt]], og ein plasserer hola der det seinare skal vere naglar. Ein følgjer eit mønster med overkant fremste tømmer og underkant bakarste. Er kryssarhekken ekstra rund, og ein vil unngå noko av kantbøyen med gang nr. 2, kan ein avspisse han mot øvste planken, eller med ein tverrende på 3 - 4 cm. Han må då spikrast opp i planken ovanfor. Den tredje planken får då eit hakk tilsvarande avslutninga på nr. 2.

	~~<onlyinclude>~~ ==Rekkestøtter og garnering==		==Rekkestøtter og garnering==
	Før ein får leggje bjelkevegar, må rekkestøttene på plass. Spanterisset rekk berre til skandekk på desse spanta. Difor set ein opp ei ri i den høgd rekkelinningen skal ha. </onlyinclude> Då gir ein også vidareføring av svaien på spanta i forskipet, eller utslaget. Det vert lagt like mykje arbeid i desse linjene som når springet vart fastlagt. Modellar til rekkestøtter vert laga etter denne ria og setgangane. Oftast stod rekkestøttene ned på eit av tømmera i spantet. Dei vert då felte mot hudgangane som er lagde, og festa med eit par [[Ord og uttrykk knytt til kravellbygging#skalmebolt\|skalmeboltar]] frå utsida.		<onlyinclude>Før ein får leggje bjelkevegar, må rekkestøttene på plass. Spanterisset rekk berre til skandekk på desse spanta. Difor set ein opp ei ri i den høgd rekkelinningen skal ha.</onlyinclude>Då gir ein også vidareføring av svaien på spanta i forskipet, eller utslaget. Det vert lagt like mykje arbeid i desse linjene som når springet vart fastlagt. Modellar til rekkestøtter vert laga etter denne ria og setgangane. Oftast stod rekkestøttene ned på eit av tømmera i spantet. Dei vert då felte mot hudgangane som er lagde, og festa med eit par [[Ord og uttrykk knytt til kravellbygging#skalmebolt\|skalmeboltar]] frå utsida.

	Etterpå vert det diksla innvendig for å leggje bjelkevegar. Denne har tjukkleik på tre tommar, og har [[Ord_og_uttrykk_knytt_til_kravellbygging#Laskeskøyt\|laskeskøyt]]. Mot endane vert vegaren avtynna, serleg bak. Der vert også mykje vridning, og noko av vridninga vert teken av samstundes. Nokre bjelkar vert gjerne lagt før garneringa, det stivar av skroget. Undervegar og garnering vert lagt før resten av dekksbjelkane, då er det enklare å trede ned lange garneringsplankar.		Etterpå vert det diksla innvendig for å leggje bjelkevegar. Denne har tjukkleik på tre tommar, og har [[Ord_og_uttrykk_knytt_til_kravellbygging#Laskeskøyt\|laskeskøyt]]. Mot endane vert vegaren avtynna, serleg bak. Der vert også mykje vridning, og noko av vridninga vert teken av samstundes. Nokre bjelkar vert gjerne lagt før garneringa, det stivar av skroget. Undervegar og garnering vert lagt før resten av dekksbjelkane, då er det enklare å trede ned lange garneringsplankar.
Linje 32:		Linje 32:

	== Resten av huda ==		== Resten av huda ==
	På utsida kan ein no fullføre hudinga, og ein byrjar gjerne med kjølplanken. Alle sponingane må då hoggast ferdig først. Vidare må ein sjå til at alle laskeskøytar vert tette. Ein borar og set inn vassnaglar i mellom anna laskane mellom kjøl og understamn, og mellom understamn og stamn. Det same gjer ein på tilsvarande stader i akterskipet. Så vert laskeskøyten driven frå sponingsbotnen og ut i vassnaglen.		På utsida kan ein no fullføre hudinga, og ein byrjar gjerne med kjølplanken. Alle sponingane må då hoggast ferdig først. Vidare må ein sjå til at alle laskeskøytar vert tette. Ein borar og set inn vassnaglar i mellom anna, laskane mellom kjøl og understamn, og mellom understamn og stamn. Det same gjer ein på tilsvarande stader i akterskipet. Så vert laskeskøyten driven frå sponingsbotnen og ut i vassnaglen.

	<onlyinclude>Kjølplanken bak, har rotenden bakover, det vert valt ein planke med stor breidde. </onlyinclude>Breidda på gangane vidare oppover vert berekna. På desse båtane var det mellom 22 og 25 gangar. Ein delar tal gangar på høgde som skal leggast, og merker av på nokre spant både i for og akterskip. Slik får ein jamne hudgangar, og serleg over vatn er det lagt vinn på det.		<onlyinclude>Kjølplanken bak, har rotenden bakover, det vert valt ein planke med stor breidde. </onlyinclude>Breidda på gangane vidare oppover vert berekna. På desse båtane var det mellom 22 og 25 gangar. Ein delar tal gangar på høgde som skal leggast, og merker av på nokre spant både i for og akterskip. Slik får ein jamne hudgangar, og serleg over vatn er det lagt vinn på det.

Magnar Høydal på 11. jan. 2018 kl. 15:36

2018-01-11T15:36:32Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 11. jan. 2018 kl. 15:36
Linje 1:		Linje 1:
	{{leksikon\|kravellbygging}}		{{leksikon\|kravellbygging}}
	<onlyinclude>{{thumb\|Doblingspant - demo.jpg\|11. september 1994 blei denne spantveggen med dimensjonar som ein båt på 60 fot sett opp for å demonstrera huding. Plankane er skalma på. Nokre naglehol vart bora, og her ser ein naglen vert slått inn. Håkon Berg svingar mokkerten}}'''[[Hud og dekk\|Huda]]''' er namnet på det ytre skalet på ein båt, sameleis som på oss menneske, så sånn sett er det eit naturleg namn. Om det kan ha samanheng med båtar frå tidlege tider som var kledde med dyrehuder, kan ein gjerne filosofere over. Eg vil freiste å forklare litt om hud og huding på kravellbygd båt med [[doblingspant]]. ~~</onlyinclude>~~ Referansen er til slik det vart gjort ved [[L/L Vik Båtbyggeri]].		<onlyinclude>{{thumb\|Doblingspant - demo.jpg\|11. september 1994 blei denne spantveggen med dimensjonar som ein båt på 60 fot sett opp for å demonstrera huding. Plankane er skalma på. Nokre naglehol vart bora, og her ser ein naglen vert slått inn. Håkon Berg svingar mokkerten}}'''[[Hud og dekk\|Huda]]''' er namnet på det ytre skalet på ein båt, sameleis som på oss menneske, så sånn sett er det eit naturleg namn. Om det kan ha samanheng med båtar frå tidlege tider som var kledde med dyrehuder, kan ein gjerne filosofere over. Eg vil freiste å forklare litt om hud og huding på kravellbygd båt med [[doblingspant]]. Referansen er til slik det vart gjort ved [[L/L Vik Båtbyggeri]]. </onlyinclude>

	==Forarbeid==~~<onlyinclude>~~		<onlyinclude> ==Forarbeid==
	Fyrste hudplankane som skal leggast er dei tre øvste gangane, [[Hud og dekk#Setgangane\|setgangane]]. Derfor må det avgjerast kvar spantetoppane skal kappast. Då får ein sett på merke for overkant til øvste planken. ~~</onlyinclude>~~ På spantemodellen var skandekket avmerka, og det vart overført til spantet på spanteplanet. På desse merka vart det lagt ei svartmåla, stø og kvistfri ri. I denne fasen vert det gjerne brukt litt tid til å vurdere linjeføringa både frå sida og langsetter. Springet på ein båt er viktig både for utsjånad og brukseigenskapar, og det er dette som her vert fastlagt. Ofte stod desse riene over til neste dag, og ein gjorde gjerne små justeringar. Når linja var fastlagd, merka ein alle spanta på utsida. Sidene vart merka med bjelkekrømd. Toppen av spanta skal liggje skandekkstjukta under overkant av øvste setgang, og dette tok ein omsyn til når ein merkte. Nokre spant vart kappa heilt, men dei fleste vart kappa knapt halvveges frå utsida. Desse toppane skulle tene til tvingefeste når ein la øvste planken.		Fyrste hudplankane som skal leggast er dei tre øvste gangane, [[Hud og dekk#Setgangane\|setgangane]]. Derfor må det avgjerast kvar spantetoppane skal kappast. </onlyinclude> Då får ein sett på merke for overkant til øvste planken. På spantemodellen var skandekket avmerka, og det vart overført til spantet på spanteplanet. På desse merka vart det lagt ei svartmåla, stø og kvistfri ri. I denne fasen vert det gjerne brukt litt tid til å vurdere linjeføringa både frå sida og langsetter. Springet på ein båt er viktig både for utsjånad og brukseigenskapar, og det er dette som her vert fastlagt. Ofte stod desse riene over til neste dag, og ein gjorde gjerne små justeringar. Når linja var fastlagd, merka ein alle spanta på utsida. Sidene vart merka med bjelkekrømd. Toppen av spanta skal liggje skandekkstjukta under overkant av øvste setgang, og dette tok ein omsyn til når ein merkte. Nokre spant vart kappa heilt, men dei fleste vart kappa knapt halvveges frå utsida. Desse toppane skulle tene til tvingefeste når ein la øvste planken.

	{{thumb\| Diksling_av_spant.JPG\|Her vert spanta diksla på innsida, dette er der bjelkevegar skal leggast }}		{{thumb\| Diksling_av_spant.JPG\|Her vert spanta diksla på innsida, dette er der bjelkevegar skal leggast }}
	==Diksling==		==Diksling==
	~~<onlyinclude>~~Neste steg var avretting av spanta på utsida, ned til eit godt stykke under det som vart dekt av setgangane. For å få fine overgangar, brukte ein dikslestokk. ~~</onlyinclude>~~ Av desse var det fleire lengder og dimensjonar laga etter behov av kvistrein og god ved. På midten var ein slik stokk om lag 2 tommar tjukk, og tynnare ut mot endane. Breidda var også om lag 2 tommar, og dei lengste var gjerne mellom 4 og 5 m lange. To mann, ein nær kvar ende, pressa dei inn mot spanta. I stemna var sponingsbotnen utgangspunktet. Slik såg ein kor mykje som skulle hoggast bort, og dette vart merkt på spantet; ein ståande strek var 1/4 tomme, to strek 1/2 tomme osv. Merka sette ein der det skulle hoggast, anten på kanten eller på midten. Liggjande strek på kant eller midt var 1/16 tomme. Slik gjekk ein systematisk over det området som skulle justerast. Ei sylkvass diksleøks i hendene på ein trena kar, sletta fort eit spant, sjølv om det ofte kunne vere mødeleg med kvist og motved.		Neste steg var avretting av spanta på utsida, ned til eit godt stykke under det som vart dekt av setgangane. For å få fine overgangar, brukte ein dikslestokk. Av desse var det fleire lengder og dimensjonar laga etter behov av kvistrein og god ved. På midten var ein slik stokk om lag 2 tommar tjukk, og tynnare ut mot endane. Breidda var også om lag 2 tommar, og dei lengste var gjerne mellom 4 og 5 m lange. To mann, ein nær kvar ende, pressa dei inn mot spanta. I stemna var sponingsbotnen utgangspunktet. Slik såg ein kor mykje som skulle hoggast bort, og dette vart merkt på spantet; ein ståande strek var 1/4 tomme, to strek 1/2 tomme osv. Merka sette ein der det skulle hoggast, anten på kanten eller på midten. Liggjande strek på kant eller midt var 1/16 tomme. Slik gjekk ein systematisk over det området som skulle justerast. Ei sylkvass diksleøks i hendene på ein trena kar, sletta fort eit spant, sjølv om det ofte kunne vere mødeleg med kvist og motved.

	==Setgangane==		==Setgangane==
	~~<onlyinclude>~~Til øvste planken av setgangane vart det laga mal for endane. Særleg akterenden kunne vere vanskeleg, så her må malen rekke så langt fram at det meste av kantbøyen vert avtegna. Til denne planken vert emnet spesielt vurdert, det må ha rett svai og vere av god ved.~~</onlyinclude>~~ I enden mot stemna forsenkar ein for to spikrar, men ein får gjerne ein spikar i breitømmeret i tillegg. For at dette skal gå fort medan planken er varm, har ein gjort alt ein treng klart på førehand. Det er likevel viktig å gje seg tid til å vurdere senting (= bord eller 1 ½ toms plankar skalma på spanta, utvendig og innvendig. Det jamnar ulikheiter.) og avstiving. Er ikkje dette forsvarleg gjort, kan skroget verte skeivt, og når setgangane er på, er det for seint å justere.		Til øvste planken av setgangane vart det laga mal for endane. Særleg akterenden kunne vere vanskeleg, så her må malen rekke så langt fram at det meste av kantbøyen vert avtegna. Til denne planken vert emnet spesielt vurdert, det må ha rett svai og vere av god ved. I enden mot stemna forsenkar ein for to spikrar, men ein får gjerne ein spikar i breitømmeret i tillegg. For at dette skal gå fort medan planken er varm, har ein gjort alt ein treng klart på førehand. Det er likevel viktig å gje seg tid til å vurdere senting (= bord eller 1 ½ toms plankar skalma på spanta, utvendig og innvendig. Det jamnar ulikheiter.) og avstiving. Er ikkje dette forsvarleg gjort, kan skroget verte skeivt, og når setgangane er på, er det for seint å justere.

	Plankar, som den øvste bak, med mykje vridning og kantbøy, vert ekstra hardt stima. Det kan skje ved lenger tid i stimrenna, gjerne kombinert med sterkare fyring. Ein godt varm planke er så varm at ein lyt verna hendene når den skal handterast. Arbeidshanskar var der ikkje, men hua var for handa. Den vart etter kvart stiv av furekvae. Når planken er godt varm kan den formast utruleg mykje. På Vik var det ein sveist tank på ca 400 l. Under den vart det fyrt med ved, og når ein skulle ha ekstra varme brukte ein øksespon som det var rikeleg av under båten. Når slike plankar skal leggast må det gå fort, så ein får den på plass medan den har god temperatur.		Plankar, som den øvste bak, med mykje vridning og kantbøy, vert ekstra hardt stima. Det kan skje ved lenger tid i stimrenna, gjerne kombinert med sterkare fyring. Ein godt varm planke er så varm at ein lyt verna hendene når den skal handterast. Arbeidshanskar var der ikkje, men hua var for handa. Den vart etter kvart stiv av furekvae. Når planken er godt varm kan den formast utruleg mykje. På Vik var det ein sveist tank på ca 400 l. Under den vart det fyrt med ved, og når ein skulle ha ekstra varme brukte ein øksespon som det var rikeleg av under båten. Når slike plankar skal leggast må det gå fort, så ein får den på plass medan den har god temperatur.
Linje 16:		Linje 16:
	For å feste plankane borar ein med ein høveleg navar for [[Ord og uttrykk knytt til kravellbygging#skalmebolt\|skalmebolt]], og ein plasserer hola der det seinare skal vere naglar. Ein følgjer eit mønster med overkant fremste tømmer og underkant bakarste. Er kryssarhekken ekstra rund, og ein vil unngå noko av kantbøyen med gang nr. 2, kan ein avspisse han mot øvste planken, eller med ein tverrende på 3 - 4 cm. Han må då spikrast opp i planken ovanfor. Den tredje planken får då eit hakk tilsvarande avslutninga på nr. 2.		For å feste plankane borar ein med ein høveleg navar for [[Ord og uttrykk knytt til kravellbygging#skalmebolt\|skalmebolt]], og ein plasserer hola der det seinare skal vere naglar. Ein følgjer eit mønster med overkant fremste tømmer og underkant bakarste. Er kryssarhekken ekstra rund, og ein vil unngå noko av kantbøyen med gang nr. 2, kan ein avspisse han mot øvste planken, eller med ein tverrende på 3 - 4 cm. Han må då spikrast opp i planken ovanfor. Den tredje planken får då eit hakk tilsvarande avslutninga på nr. 2.

	==Rekkestøtter og garnering==		<onlyinclude> ==Rekkestøtter og garnering==
	~~<onlyinclude>~~Før ein får leggje bjelkevegar, må rekkestøttene på plass. Spanterisset rekk berre til skandekk på desse spanta. Difor set ein opp ei ri i den høgd rekkelinningen skal ha. </onlyinclude> Då gir ein også vidareføring av svaien på spanta i forskipet, eller utslaget. Det vert lagt like mykje arbeid i desse linjene som når springet vart fastlagt. Modellar til rekkestøtter vert laga etter denne ria og setgangane. Oftast stod rekkestøttene ned på eit av tømmera i spantet. Dei vert då felte mot hudgangane som er lagde, og festa med eit par [[Ord og uttrykk knytt til kravellbygging#skalmebolt\|skalmeboltar]] frå utsida.		Før ein får leggje bjelkevegar, må rekkestøttene på plass. Spanterisset rekk berre til skandekk på desse spanta. Difor set ein opp ei ri i den høgd rekkelinningen skal ha. </onlyinclude> Då gir ein også vidareføring av svaien på spanta i forskipet, eller utslaget. Det vert lagt like mykje arbeid i desse linjene som når springet vart fastlagt. Modellar til rekkestøtter vert laga etter denne ria og setgangane. Oftast stod rekkestøttene ned på eit av tømmera i spantet. Dei vert då felte mot hudgangane som er lagde, og festa med eit par [[Ord og uttrykk knytt til kravellbygging#skalmebolt\|skalmeboltar]] frå utsida.

	Etterpå vert det diksla innvendig for å leggje bjelkevegar. Denne har tjukkleik på tre tommar, og har [[Ord_og_uttrykk_knytt_til_kravellbygging#Laskeskøyt\|laskeskøyt]]. Mot endane vert vegaren avtynna, serleg bak. Der vert også mykje vridning, og noko av vridninga vert teken av samstundes. Nokre bjelkar vert gjerne lagt før garneringa, det stivar av skroget. Undervegar og garnering vert lagt før resten av dekksbjelkane, då er det enklare å trede ned lange garneringsplankar.		Etterpå vert det diksla innvendig for å leggje bjelkevegar. Denne har tjukkleik på tre tommar, og har [[Ord_og_uttrykk_knytt_til_kravellbygging#Laskeskøyt\|laskeskøyt]]. Mot endane vert vegaren avtynna, serleg bak. Der vert også mykje vridning, og noko av vridninga vert teken av samstundes. Nokre bjelkar vert gjerne lagt før garneringa, det stivar av skroget. Undervegar og garnering vert lagt før resten av dekksbjelkane, då er det enklare å trede ned lange garneringsplankar.
Linje 23:		Linje 23:

	==Bjelkelag og dekk==		==Bjelkelag og dekk==
	~~<onlyinclude>~~Når ein byrjar på bjelkelag og dekk plasserer ein lukeendebjelkane først, det vert bestemt ut frå kvar kaising, luke og kappe skal plaserast. Dei var gjerne breiare enn dei andre bjelkane, sidan kravellane skulle fellast inn i dei. ~~</onlyinclude>~~ Den pårekna tjukkleiken på skandekket vart avsett på ei [[Ord og uttrykk knytt til kravellbygging#Ku\|ku]], og etter denne felte ein ned bjelkane. Det vart gjort slik at hakket vart fordelt på bjelke og vegar, og med halv svalehale. Det var ein føremun om heile, eller noko av bjelkeenden kunne gå ut mellom spanta, for det gav lege for fyllstykka.		Når ein byrjar på bjelkelag og dekk plasserer ein lukeendebjelkane først, det vert bestemt ut frå kvar kaising, luke og kappe skal plaserast. Dei var gjerne breiare enn dei andre bjelkane, sidan kravellane skulle fellast inn i dei. Den pårekna tjukkleiken på skandekket vart avsett på ei [[Ord og uttrykk knytt til kravellbygging#Ku\|ku]], og etter denne felte ein ned bjelkane. Det vart gjort slik at hakket vart fordelt på bjelke og vegar, og med halv svalehale. Det var ein føremun om heile, eller noko av bjelkeenden kunne gå ut mellom spanta, for det gav lege for fyllstykka.

	===Skandekk===		===Skandekk===
Linje 31:		Linje 31:
	Dekksplankane er dimensjonerte også på breidda, og difor vert det lagt inn ein [[Ord og uttrykk knytt til kravellbygging#hakkaplanke\|hakkaplanke]] innanfor bjelkelåset. Denne har god breidde, og vert over eit parti midtskips skoren parallell med senterlina. Dekksplankane vert så haka inn i denne etter kvart ein legg dekk. Rundt hol for luke, kappe og kaising, vert det lagt ein sole. Han er noko tjukkare enn dekket elles, og hjørna er felte saman med skrå endar framme og bak, og som høver saman med hakk i langsida på sidesolane. Slik vert han låst mot press frå alle sider. Solane får ein ståande skøyt i kvart hjørne, og desse vert drivne før ein legg dekket. Når ein legg dekk på denne måten, får ein nytte beine og kanta plankar. Sameleis som på huda må plankane jagast godt saman.		Dekksplankane er dimensjonerte også på breidda, og difor vert det lagt inn ein [[Ord og uttrykk knytt til kravellbygging#hakkaplanke\|hakkaplanke]] innanfor bjelkelåset. Denne har god breidde, og vert over eit parti midtskips skoren parallell med senterlina. Dekksplankane vert så haka inn i denne etter kvart ein legg dekk. Rundt hol for luke, kappe og kaising, vert det lagt ein sole. Han er noko tjukkare enn dekket elles, og hjørna er felte saman med skrå endar framme og bak, og som høver saman med hakk i langsida på sidesolane. Slik vert han låst mot press frå alle sider. Solane får ein ståande skøyt i kvart hjørne, og desse vert drivne før ein legg dekket. Når ein legg dekk på denne måten, får ein nytte beine og kanta plankar. Sameleis som på huda må plankane jagast godt saman.

	== Resten av huda ==~~<onlyinclude>~~		== Resten av huda ==
	På utsida kan ein no fullføre hudinga, og ein byrjar gjerne med kjølplanken. Alle sponingane må då hoggast ferdig først. Vidare må ein sjå til at alle laskeskøytar vert tette. ~~</onlyinclude>~~Ein borar og set inn vassnaglar i mellom anna laskane mellom kjøl og understamn, og mellom understamn og stamn. Det same gjer ein på tilsvarande stader i akterskipet. Så vert laskeskøyten driven frå sponingsbotnen og ut i vassnaglen.		På utsida kan ein no fullføre hudinga, og ein byrjar gjerne med kjølplanken. Alle sponingane må då hoggast ferdig først. Vidare må ein sjå til at alle laskeskøytar vert tette. Ein borar og set inn vassnaglar i mellom anna laskane mellom kjøl og understamn, og mellom understamn og stamn. Det same gjer ein på tilsvarande stader i akterskipet. Så vert laskeskøyten driven frå sponingsbotnen og ut i vassnaglen.

	<onlyinclude>Kjølplanken bak, har rotenden bakover, det vert valt ein planke med stor breidde. </onlyinclude>Breidda på gangane vidare oppover vert berekna. På desse båtane var det mellom 22 og 25 gangar. Ein delar tal gangar på høgde som skal leggast, og merker av på nokre spant både i for og akterskip. Slik får ein jamne hudgangar, og serleg over vatn er det lagt vinn på det.		<onlyinclude>Kjølplanken bak, har rotenden bakover, det vert valt ein planke med stor breidde. </onlyinclude>Breidda på gangane vidare oppover vert berekna. På desse båtane var det mellom 22 og 25 gangar. Ein delar tal gangar på høgde som skal leggast, og merker av på nokre spant både i for og akterskip. Slik får ein jamne hudgangar, og serleg over vatn er det lagt vinn på det.

Magnar Høydal på 11. jan. 2018 kl. 15:25

2018-01-11T15:25:15Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 11. jan. 2018 kl. 15:25
Linje 1:		Linje 1:
	{{leksikon\|kravellbygging}}		{{leksikon\|kravellbygging}}
	<onlyinclude>{{thumb\|Doblingspant - demo.jpg\|11. september 1994 blei denne spantveggen med dimensjonar som ein båt på 60 fot sett opp for å demonstrera huding. Plankane er skalma på. Nokre naglehol vart bora, og her ser ein naglen vert slått inn. Håkon Berg svingar mokkerten}}'''[[Hud og dekk\|Huda]]''' er namnet på det ytre skalet på ein båt, sameleis som på oss menneske, så sånn sett er det eit naturleg namn. Om det kan ha samanheng med båtar frå tidlege tider som var kledde med dyrehuder, kan ein gjerne filosofere over. Eg vil freiste å forklare litt om hud og huding på kravellbygd båt med [[doblingspant]]. </onlyinclude>Referansen er til slik det vart gjort ved [[L/L Vik Båtbyggeri]].		<onlyinclude>{{thumb\|Doblingspant - demo.jpg\|11. september 1994 blei denne spantveggen med dimensjonar som ein båt på 60 fot sett opp for å demonstrera huding. Plankane er skalma på. Nokre naglehol vart bora, og her ser ein naglen vert slått inn. Håkon Berg svingar mokkerten}}'''[[Hud og dekk\|Huda]]''' er namnet på det ytre skalet på ein båt, sameleis som på oss menneske, så sånn sett er det eit naturleg namn. Om det kan ha samanheng med båtar frå tidlege tider som var kledde med dyrehuder, kan ein gjerne filosofere over. Eg vil freiste å forklare litt om hud og huding på kravellbygd båt med [[doblingspant]]. </onlyinclude> Referansen er til slik det vart gjort ved [[L/L Vik Båtbyggeri]].

	==Forarbeid==<onlyinclude>		==Forarbeid==<onlyinclude>

Cnyborg: {{nn}}

2016-01-25T10:20:27Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 25. jan. 2016 kl. 10:20
Linje 60:		Linje 60:
	[[Kategori:Immateriell kulturarv]]		[[Kategori:Immateriell kulturarv]]
	{{F1}}		{{F1}}
			{{nn}}

Arnfinn Kjelland på 5. jan. 2016 kl. 18:11

2016-01-05T18:11:36Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 5. jan. 2016 kl. 18:11
Linje 57:		Linje 57:
	[[Kategori:Volda kommune]]		[[Kategori:Volda kommune]]
	[[Kategori:Båtbygging]]		[[Kategori:Båtbygging]]
			[[Kategori:Kravellbygging]]
	[[Kategori:Immateriell kulturarv]]		[[Kategori:Immateriell kulturarv]]
	{{F1}}		{{F1}}

Magnar Høydal: /* Rekkestøtter og garnering */ justert tekst

2016-01-03T21:39:20Z

Rekkestøtter og garnering: justert tekst

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 3. jan. 2016 kl. 21:39
Linje 19:		Linje 19:
	<onlyinclude>Før ein får leggje bjelkevegar, må rekkestøttene på plass. Spanterisset rekk berre til skandekk på desse spanta. Difor set ein opp ei ri i den høgd rekkelinningen skal ha. </onlyinclude> Då gir ein også vidareføring av svaien på spanta i forskipet, eller utslaget. Det vert lagt like mykje arbeid i desse linjene som når springet vart fastlagt. Modellar til rekkestøtter vert laga etter denne ria og setgangane. Oftast stod rekkestøttene ned på eit av tømmera i spantet. Dei vert då felte mot hudgangane som er lagde, og festa med eit par [[Ord og uttrykk knytt til kravellbygging#skalmebolt\|skalmeboltar]] frå utsida.		<onlyinclude>Før ein får leggje bjelkevegar, må rekkestøttene på plass. Spanterisset rekk berre til skandekk på desse spanta. Difor set ein opp ei ri i den høgd rekkelinningen skal ha. </onlyinclude> Då gir ein også vidareføring av svaien på spanta i forskipet, eller utslaget. Det vert lagt like mykje arbeid i desse linjene som når springet vart fastlagt. Modellar til rekkestøtter vert laga etter denne ria og setgangane. Oftast stod rekkestøttene ned på eit av tømmera i spantet. Dei vert då felte mot hudgangane som er lagde, og festa med eit par [[Ord og uttrykk knytt til kravellbygging#skalmebolt\|skalmeboltar]] frå utsida.

	Etterpå vert det diksla innvendig for å leggje bjelkevegar. Denne har tjukkleik på tre tommar, og har [[Ord_og_uttrykk_knytt_til_kravellbygging#Laskeskøyt\|laskeskøyt]]. Mot endane vert vegaren avtynna, serleg bak. Der vert også mykje vridning, og noko av vridninga vert teken av samstundes. Undervegar og garnering vert lagt, ~~slik~~ det ~~er hugsa, før dekksbjelkane~~.		Etterpå vert det diksla innvendig for å leggje bjelkevegar. Denne har tjukkleik på tre tommar, og har [[Ord_og_uttrykk_knytt_til_kravellbygging#Laskeskøyt\|laskeskøyt]]. Mot endane vert vegaren avtynna, serleg bak. Der vert også mykje vridning, og noko av vridninga vert teken av samstundes. Nokre bjelkar vert gjerne lagt før garneringa, det stivar av skroget. Undervegar og garnering vert lagt før resten av dekksbjelkane, då er det enklare å trede ned lange garneringsplankar.
	Mellom undervegar og garnering vert lagt nokre klossar slik at der vert ei luftespalte. Garneringa har same dimensjon som huda. I kimingane vert oftast lagt tre livholtgangar, med tjukte på tre tommar.		Mellom undervegar og garnering vert lagt nokre klossar slik at der vert ei luftespalte. Garneringa har same dimensjon som huda. I kimingane vert oftast lagt tre livholtgangar, med tjukte på omlag tre tommar. Dei vart gjerne tynna av mot endane på båten, slik var dei lettare å pressa ned på spanta.

	==Bjelkelag og dekk==		==Bjelkelag og dekk==

Cnyborg på 3. aug. 2015 kl. 08:53

2015-08-03T08:53:33Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 3. aug. 2015 kl. 08:53
Linje 57:		Linje 57:
	[[Kategori:Volda kommune]]		[[Kategori:Volda kommune]]
	[[Kategori:Båtbygging]]		[[Kategori:Båtbygging]]
			[[Kategori:Immateriell kulturarv]]
	{{F1}}		{{F1}}

Magnar Høydal: /* Setgangane */

2015-03-19T17:57:45Z

Setgangane

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 19. mar. 2015 kl. 17:57
Linje 14:		Linje 14:
	Plankar, som den øvste bak, med mykje vridning og kantbøy, vert ekstra hardt stima. Det kan skje ved lenger tid i stimrenna, gjerne kombinert med sterkare fyring. Ein godt varm planke er så varm at ein lyt verna hendene når den skal handterast. Arbeidshanskar var der ikkje, men hua var for handa. Den vart etter kvart stiv av furekvae. Når planken er godt varm kan den formast utruleg mykje. På Vik var det ein sveist tank på ca 400 l. Under den vart det fyrt med ved, og når ein skulle ha ekstra varme brukte ein øksespon som det var rikeleg av under båten. Når slike plankar skal leggast må det gå fort, så ein får den på plass medan den har god temperatur.		Plankar, som den øvste bak, med mykje vridning og kantbøy, vert ekstra hardt stima. Det kan skje ved lenger tid i stimrenna, gjerne kombinert med sterkare fyring. Ein godt varm planke er så varm at ein lyt verna hendene når den skal handterast. Arbeidshanskar var der ikkje, men hua var for handa. Den vart etter kvart stiv av furekvae. Når planken er godt varm kan den formast utruleg mykje. På Vik var det ein sveist tank på ca 400 l. Under den vart det fyrt med ved, og når ein skulle ha ekstra varme brukte ein øksespon som det var rikeleg av under båten. Når slike plankar skal leggast må det gå fort, så ein får den på plass medan den har god temperatur.

	For å feste plankane borar ein med ein høveleg navar for [[Ord og uttrykk knytt til kravellbygging#skalmebolt\|skalmebolt]], og ein plasserer hola der det seinare skal vere naglar. Ein følgjer eit mønster med overkant fremste tømmer og underkant bakarste. Er kryssarhekken ekstra rund, og ein vil unngå noko av kantbøyen med gang nr. 2, kan ein avspisse han mot øvste planken med ein tverrende på 3 - 4 cm.Han må då spikrast opp i planken ovanfor. Den tredje planken får då eit hakk tilsvarande avslutninga på nr. 2.		For å feste plankane borar ein med ein høveleg navar for [[Ord og uttrykk knytt til kravellbygging#skalmebolt\|skalmebolt]], og ein plasserer hola der det seinare skal vere naglar. Ein følgjer eit mønster med overkant fremste tømmer og underkant bakarste. Er kryssarhekken ekstra rund, og ein vil unngå noko av kantbøyen med gang nr. 2, kan ein avspisse han mot øvste planken, eller med ein tverrende på 3 - 4 cm. Han må då spikrast opp i planken ovanfor. Den tredje planken får då eit hakk tilsvarande avslutninga på nr. 2.

	==Rekkestøtter og garnering==		==Rekkestøtter og garnering==

Magnar Høydal: /* Kjelde */ kateg.

2014-11-26T17:57:20Z

Kjelde: kateg.

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 26. nov. 2014 kl. 17:57
Linje 54:		Linje 54:
	==Kjelde==		==Kjelde==
	*[[Bruker: Magnar Høydal\|Magnar Høydal]]: Eiga arbeidserfaring frå [[L/L Vik Båtbyggeri]]		*[[Bruker: Magnar Høydal\|Magnar Høydal]]: Eiga arbeidserfaring frå [[L/L Vik Båtbyggeri]]
			[[Kategori: Høydalen (Volda)]]
	[[Kategori:Volda kommune]]		[[Kategori:Volda kommune]]
	[[Kategori:Båtbygging]]		[[Kategori:Båtbygging]]

	{{F1}}		{{F1}}

Cnyborg på 2. mai 2013 kl. 12:34

2013-05-02T12:34:46Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 2. mai 2013 kl. 12:34
Linje 56:		Linje 56:

	[[Kategori:Volda kommune]]		[[Kategori:Volda kommune]]
	~~[[Kategori:Båtbygging i Volda kommune]]~~
	[[Kategori:Båtbygging]]		[[Kategori:Båtbygging]]

	{{F1}}		{{F1}}