Ivar Dahle - Sideversjonshistorikk

PaulVIF på 20. mai 2018 kl. 07:48

2018-05-20T07:48:25Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 20. mai 2018 kl. 07:48
Linje 12:		Linje 12:

	== Utdanning og lærargjerning ==		== Utdanning og lærargjerning ==
	Dahle gjekk [[Notodden lærerskole\|lærarskulen på Notodden]], og var ferdig der i 1898. Seinare (1902) tok han mellomskuleeksamen, som han må ha lese til privat ved sida av lærarjobb. Han hadde spesialkurs i gymnastikk, sløyd, song og musikk (orgel), teikning og hagebruk. I 1917 var han på stipendreise for å studere skulevesenet i Sverige og Danmark		Dahle gjekk [[Notodden lærerskole\|lærarskulen på Notodden]], og var ferdig der i 1898. Seinare (1902) tok han [[Middelskole\|mellomskuleeksamen]], som han må ha lese til privat ved sida av lærarjobb. Han hadde spesialkurs i gymnastikk, sløyd, song og musikk (orgel), teikning og hagebruk. I 1917 var han på stipendreise for å studere skulevesenet i Sverige og Danmark

	Fyrste stillinga han fekk etter lærareksamen, var ved ~~framhaldsskulen~~ i Gulen 1898-1899. I tre år (1899-1902) var han lærar i [[Tonstad]], [[Sirdal kommune\|Sirdal]], og deretter ei kort tid i [[Ulvik kommune\|Ulvik]] i [[Hardanger]] (1903). Hausten 1903 byrja han som lærar og kyrkjesongar i Heidal, der han sidan vart verande.		Fyrste stillinga han fekk etter lærareksamen, var ved [[framhaldsskule]]n i Gulen 1898-1899. I tre år (1899-1902) var han lærar i [[Tonstad]], [[Sirdal kommune\|Sirdal]], og deretter ei kort tid i [[Ulvik kommune\|Ulvik]] i [[Hardanger]] (1903). Hausten 1903 byrja han som lærar og kyrkjesongar i Heidal, der han sidan vart verande.

	== Politikk og ideologi ==		== Politikk og ideologi ==

Siri Iversen: -

2017-11-08T10:01:44Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 8. nov. 2017 kl. 10:01
Linje 78:		Linje 78:
	[[Kategori:Ap-politikere]]		[[Kategori:Ap-politikere]]
	[[Kategori:Arbeiderdemokrat-politikere]]		[[Kategori:Arbeiderdemokrat-politikere]]
			[[Kategori:Skulehistorie i Sogn og Fjordane]]
	{{F2}}		{{F2}}
	{{nn}}		{{nn}}

Kallrustad: /* Kjelder og litteratur */

2017-04-27T07:10:46Z

Kjelder og litteratur

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 27. apr. 2017 kl. 07:10
Linje 58:		Linje 58:

	== Kjelder og litteratur ==		== Kjelder og litteratur ==
	*[[Gudbrandsdalens Social-Demokrat]].		*{{Norske skolefolk 1934}}
			*''[[Gudbrandsdalens Social-Demokrat]]''.
	*Kleiva, Ivar: Gulen i gammal og ny tid. Gards- og ættesoga. Band II. Gulen kommune 1973.		*Kleiva, Ivar: Gulen i gammal og ny tid. Gards- og ættesoga. Band II. Gulen kommune 1973.
	*Lillesæter, Anton: Ivar Dahle - ein mann som sette merke i Heidal, i ''[[Årbok for Gudbrandsdalen]]'', [[Dølaringen \|Dølaringen Boklag]] og [[Gudbrandsdal Historielag]] 1967.		*Lillesæter, Anton: Ivar Dahle - ein mann som sette merke i Heidal, i ''[[Årbok for Gudbrandsdalen]]'', [[Dølaringen \|Dølaringen Boklag]] og [[Gudbrandsdal Historielag]] 1967.
	*[[Lars Moen\|Moen, Lars]]: ''Gudbrandsdal Arbeidarparti 40 år.'' 1963.		*[[Lars Moen\|Moen, Lars]]: ''Gudbrandsdal Arbeidarparti 40 år.'' 1963.
	*Moren, Gudmund: «Nasjonal Samling i Dovre 1933-1945,» i ''[[Årbok for Gudbrandsdalen]]'', [[Dølaringen \|Dølaringen Boklag]] 2006.		*Moren, Gudmund: «Nasjonal Samling i Dovre 1933-1945,» i ''[[Årbok for Gudbrandsdalen]]'', [[Dølaringen \|Dølaringen Boklag]] 2006.
	~~{{Norske skolefolk 1934}}~~
	*Teigum, Ivar: ''Bygdebok for Vågå og Sel. Band 4: Sel og Heidal på 1900-talet.'' Sel kommune og Vågå kommune 2009.		*Teigum, Ivar: ''Bygdebok for Vågå og Sel. Band 4: Sel og Heidal på 1900-talet.'' Sel kommune og Vågå kommune 2009.

Olve Utne: {{nn}}

2016-01-28T12:10:08Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 28. jan. 2016 kl. 12:10
Linje 79:		Linje 79:
	[[Kategori:Arbeiderdemokrat-politikere]]		[[Kategori:Arbeiderdemokrat-politikere]]
	{{F2}}		{{F2}}
			{{nn}}

Hans P. Hosar: Språkvask og justeringar

2014-12-03T09:51:59Z

Språkvask og justeringar

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 3. des. 2014 kl. 09:51
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb høyre\|Ivar Dahle (1877-1949).jpg\|Ivar Dahle.\|Ukjent.}}		<onlyinclude>{{thumb høyre\|Ivar Dahle (1877-1949).jpg\|Ivar Dahle.\|Ukjent.}}
	'''[[Ivar Dahle]]''' (fødd 16. mai 1877 i [[Gulen]], [[Sogn]], død i [[Heidal kommune\|Heidal]] i nåverande [[Sel kommune]] 26. august 1949) var folkeskulelærar og lokalpolitikar. Han var ordførar i Heidal i nær 25 år, fyrst som [[Arbeiderdemokratene\|arbeidardemokrat]], sidan som ~~sosialist~~. Dahle var ein av dei fyrste av ganske mange sosialistiske vestlandslærarar som gjorde seg gjeldande i [[Nord-Gudbrandsdalen\|Norddals-bygdene]] i [[mellomkrigstida]].		'''[[Ivar Dahle]]''' (fødd 16. mai 1877 i [[Gulen]], [[Sogn]], død i [[Heidal kommune\|Heidal]] i nåverande [[Sel kommune]] 26. august 1949) var folkeskulelærar og lokalpolitikar. Han var ordførar i Heidal i nær 25 år, fyrst som [[Arbeiderdemokratene\|arbeidardemokrat]], sidan som kommunist og arbeidarpartimann. Dahle var ein av dei fyrste av ganske mange sosialistiske vestlandslærarar som gjorde seg gjeldande i [[Nord-Gudbrandsdalen\|Norddals-bygdene]] i [[mellomkrigstida]].

	Han gjekk i bresjen for ei rekkje store tiltak i Heidal, som bureising, vegbygging, skuleutbygging og anna. På regional basis markerte han seg særleg i samferdselspolitikken, som talsmann for kommunal rutebildrift. Han var målmann og gjorde mykje for å få til [[språkskiftet til nynorsk i Heidal\|språkskiftet til nynorsk]] i kommunen.		Han gjekk i bresjen for ei rekkje store tiltak i Heidal, som bureising, vegbygging, skuleutbygging og anna. På regional basis markerte han seg særleg i samferdselspolitikken, som talsmann for kommunal rutebildrift. Han var målmann og gjorde mykje for å få til [[språkskiftet til nynorsk i Heidal\|språkskiftet til nynorsk]] i kommunen.
Linje 14:		Linje 14:
	Dahle gjekk [[Notodden lærerskole\|lærarskulen på Notodden]], og var ferdig der i 1898. Seinare (1902) tok han mellomskuleeksamen, som han må ha lese til privat ved sida av lærarjobb. Han hadde spesialkurs i gymnastikk, sløyd, song og musikk (orgel), teikning og hagebruk. I 1917 var han på stipendreise for å studere skulevesenet i Sverige og Danmark		Dahle gjekk [[Notodden lærerskole\|lærarskulen på Notodden]], og var ferdig der i 1898. Seinare (1902) tok han mellomskuleeksamen, som han må ha lese til privat ved sida av lærarjobb. Han hadde spesialkurs i gymnastikk, sløyd, song og musikk (orgel), teikning og hagebruk. I 1917 var han på stipendreise for å studere skulevesenet i Sverige og Danmark

	Fyrste stillinga han fekk etter lærareksamen, var ved framhaldsskulen i Gulen 1898-1899. I tre år (1899-1902) var han lærar i [[Tonstad]], [[Sirdal kommune\|Sirdal]], og deretter ei kort tid i [[Ulvik]] i [[Hardanger]] (1903). Hausten 1903 byrja han som lærar og kyrkjesongar i Heidal, der han sidan vart verande.		Fyrste stillinga han fekk etter lærareksamen, var ved framhaldsskulen i Gulen 1898-1899. I tre år (1899-1902) var han lærar i [[Tonstad]], [[Sirdal kommune\|Sirdal]], og deretter ei kort tid i [[Ulvik kommune\|Ulvik]] i [[Hardanger]] (1903). Hausten 1903 byrja han som lærar og kyrkjesongar i Heidal, der han sidan vart verande.

	== Politikk og ideologi ==		== Politikk og ideologi ==
	=== ~~Partitilknyting~~ ===		=== Frå Venstre over NKP til Arbeidarpartiet ===
	Som så mange sosialistar av sin generasjon hadde Ivar Dahle ei fortid som venstremann, eller meir presist arbeidardemokrat. Kva tid han byrja rekne seg som sosialist, er usikkert, men det har etter alt å dømme skjedd ein gong mellom 1920 og 1923. Det vart starta sosialistlag i Heidal tidleg i på året 1920,<ref>''Gudbrandsdalen Social-Demokrat'' 11.5.1920</ref> men ordførar Dahle er ikkje nemnd som formann så tidleg. Han er heller ikkje omtala i Gudbrandsdalen Arbeidarpartis historie som arbeidarpartiordførar .		Som så mange sosialistar av sin generasjon hadde Ivar Dahle ei fortid som venstremann, eller meir presist arbeidardemokrat. Kva tid han byrja rekne seg som sosialist, er usikkert, men det har etter alt å dømme skjedd ein gong mellom 1920 og 1923. Det vart starta sosialistlag i Heidal tidleg i på året 1920,<ref>''Gudbrandsdalen Social-Demokrat'' 11.5.1920</ref> men ordførar Dahle er ikkje nemnd som formann så tidleg. Han er heller ikkje omtala i Gudbrandsdalen Arbeidarpartis historie som arbeidarpartiordførar .

Linje 24:		Linje 24:
	Ved partisplittinga i 1923 følgde sosialistpartiet i Heidal NKP, og ved stortingsvalet i 1924 står Dahle på andreplassen på lista til «Norges kommunistiske parti. Avdeling av den 3. internasjonale.»<ref>NOS VII 176. Stortingsvalget 1924.</ref>		Ved partisplittinga i 1923 følgde sosialistpartiet i Heidal NKP, og ved stortingsvalet i 1924 står Dahle på andreplassen på lista til «Norges kommunistiske parti. Avdeling av den 3. internasjonale.»<ref>NOS VII 176. Stortingsvalget 1924.</ref>

	To år seinare (1927) vart han vald til leiar i det nyskipa Heidal arbeidarparti (av DNA). Han var samstundes formann i Midtre Heidal arbeidarlag skipa same året.<ref>Gudbrandsdal Arbeidarparti 40 år, 1963, side 99.</ref> Han heldt sidan fast ved Arbeidarparti-tilknytinga. Ved stortingsvalet 1933 vart han stilt som kandidat på 6. plass på lista for Arbeidarpartiet i Oppland.<ref>NOS IX 26. Stortingsvalget 1933</ref> Men indre partistrid gjorde at han midt på 1930-talet fronta ei «upolitisk» liste lokalt, [[Krisepartiet]], sjå nedanfor.		To-tre år seinare (1927) vart han vald til leiar i det nyskipa Heidal arbeidarparti (av DNA). Han var samstundes formann i det lokale Midtre Heidal arbeidarlag skipa same året.<ref>Gudbrandsdal Arbeidarparti 40 år, 1963, side 99.</ref> Han heldt sidan fast ved Arbeidarparti-tilknytinga. Ved stortingsvalet 1933 vart han stilt som kandidat på 6. plass på lista for Arbeidarpartiet i Oppland.<ref>NOS IX 26. Stortingsvalget 1933</ref> Men indre partistrid gjorde at han midt på 1930-talet fronta ei «upolitisk» liste lokalt, [[Krisepartiet]], sjå nedanfor.

	=== Ordførarvervet og andre offentlege oppåver ===		=== Ordførarvervet og andre offentlege oppåver ===
	Ivar Dahle var med i kommunestyret i Heidal frå 1910. I 1913 vart han vald til ordførar, som den andre ordføraren etter at Heidal vart eiga kommune i 1907. Han vart attvald som ordførar fram til 1926, og på nytt frå 1929 til 1938. På den tida han melde overgang frå NKP til DNA (1926-1928), hadde han «fri» som ordførar. Han må reknast som den fyrste sosialistiske ordføraren i Gudbrandsdalen. Det er litt i strid med partihistoria til Arbeidarpartiet i dalen frå 1963 framheld at det var [[Albert Guddal]] i Dovre og [[Arthur Janson]] i Sel, som båe kom inn ved kommunevalet 1925<ref>Gudbrandsdal Arbeidarparti 40 år, 1963, side 21.</ref>		Ivar Dahle var med i kommunestyret i Heidal frå 1910. I 1913 vart han vald til ordførar, som den andre ordføraren etter at Heidal vart eiga kommune i 1907. Han vart attvald som ordførar fram til 1926, og på nytt frå 1929 til 1938. På den tida han melde overgang frå NKP til DNA (1926-1928), hadde han «fri» som ordførar. Han må reknast som den fyrste sosialistiske ordføraren i Gudbrandsdalen. Det er litt i strid med partihistoria til Arbeidarpartiet i dalen frå 1963, som framheld at det var [[Albert Guddal]] i Dovre og [[Arthur Janson]] i Sel, som båe kom inn ved kommunevalet 1925.<ref>Gudbrandsdal Arbeidarparti 40 år, 1963, side 21.</ref>

	Ivar Dahle var formann i skulestyret i 1913, 1919-1920, 1923-1925 og 1929 til 1937 (?). Vidare var han overformyndar, doms- og lagrettemann med meir.		Ivar Dahle var formann i skulestyret i 1913, 1919-1920, 1923-1925 og 1929 til 1937 (?). Vidare var han overformyndar, doms- og lagrettemann med meir.
Linje 33:		Linje 33:
	I alle åra som ordførar sat Dahle i fylkestinget, der han fekk godt høve til å arbeide for sine hjartesaker - samferdsel, skulestell og småbrukarinteressene.		I alle åra som ordførar sat Dahle i fylkestinget, der han fekk godt høve til å arbeide for sine hjartesaker - samferdsel, skulestell og småbrukarinteressene.

	=== ~~Småbrukarsosialisten~~ ===		=== Småbrukar- og norskdomssosialist ===
	Småbrukarsaka låg Dahle særleg på hjarta gjennom heile karrieren som aktivt samfunnsmenneske. Hans opphavlege parti, Arbeidardemokratane, var rekna for å vere nettopp «småbrukarpartiet». Han var i følgje [[Norske skolefolk]] medlem av «’Småbruksnemnda’ 1917». Om dette var lokalt, eller på regionalt eller nasjonalt nivå, framgår ikkje av kjelda. Dahle var nestleiar i fylkets plannemnd for jordbruks-, skogbruks- og husmoropplæring.		Småbrukarsaka låg Dahle særleg på hjarta gjennom heile karrieren som aktivt samfunnsmenneske. Hans opphavlege parti, Arbeidardemokratane, var rekna for å vere nettopp «småbrukarpartiet». Han var i følgje [[Norske skolefolk]] medlem av «’Småbruksnemnda’ 1917». Om dette var lokalt, eller på regionalt eller nasjonalt nivå, framgår ikkje av kjelda. Dahle var nestleiar i fylkets plannemnd for jordbruks-, skogbruks- og husmoropplæring.

	Småbrukarsaka vart også på ymse måtar drivkraft i fleire dei store og omdiskuterte tiltaka han gjekk i bresjen for som ordførar. Kommunen under Dahles leiing nytta seg av forkjøpsretten til gardar som det ikkje kvilte odelsrett på. I kommunestyreperioden 1913-1916 vart garden [[Midtre Ekre]] kjøpt til gamleheim. Meir kontroversielt var det da dei større gardane [[Steinfinnsbø]] og [[Ellingsbø]] vart kjøpte i 1917, for å bli utparsellert til ni nye småbruk/arbeidarbruk. I tillegg til dei ~~utparsellerte~~ hovudbruka kom det fem tidlegare husmannsplassar under dei to gardane som nå vart sjølvstendige einingar, altså i alt 14 nye småbrukarheimar.		Småbrukarsaka vart også på ymse måtar drivkraft i fleire dei store og omdiskuterte tiltaka han gjekk i bresjen for som ordførar. Kommunen under Dahles leiing nytta seg av forkjøpsretten til gardar som det ikkje kvilte odelsrett på. I kommunestyreperioden 1913-1916 vart garden [[Midtre Ekre]] kjøpt til gamleheim. Meir kontroversielt var det da dei større gardane [[Steinfinnsbø]] og [[Ellingsbø]] vart kjøpte i 1917, for å bli utparsellert til ni nye småbruk/arbeidarbruk. I tillegg til dei oppdelte hovudbruka kom det fem tidlegare husmannsplassar under dei to gardane som nå vart sjølvstendige einingar. Det vart altså i alt danna 14 nye småbrukarheimar.

	Den største småbrukarsaka var likevel bureisinga i [[Murudalen]] i 1930-åra, som resulterte i eit 40-tals nye gardsbruk 600-800 meter over havet. Til å byggje veg inn til bureisingsfeltet frå [[Leirflata]] i hovuddalføret, vart [[Arbeidsfylkingen]] engasjert i tre somrar på rad. Det dreia seg om arbeidslaus og/eller idealistisk ungdom som vart mobilisert til frivillig, samfunnsnyttig arbeidsinnsats. Arbeidsfylkingen var inspirert av høgreradikale rørsler i Europa, men var offentleg forankra i Sosialdepartementet under bondepartiregjeringa. Arbeidarpartiet var skeptisk til dette tiltaket, og Arbeidsfylkingen vart oppløyst i 1937. Dahles bruk av dette tiltaket kan ha gjort sitt til å nøre den lokale partistriden i Heidal.		Den største småbrukarsaka var likevel bureisinga i [[Murudalen]] i 1930-åra, som resulterte i eit 40-tals nye gardsbruk 600-800 meter over havet. Til å byggje veg inn til bureisingsfeltet frå [[Leirflata]] i hovuddalføret, vart [[Arbeidsfylkingen]] engasjert i tre somrar på rad. Det dreia seg om arbeidslaus og/eller idealistisk ungdom som vart mobilisert til frivillig, samfunnsnyttig arbeidsinnsats. Arbeidsfylkingen var inspirert av høgreradikale rørsler i Europa, men var offentleg forankra i Sosialdepartementet under bondepartiregjeringa. Arbeidarpartiet var skeptisk til dette tiltaket, og Arbeidsfylkingen vart oppløyst i 1937. Dahles bruk av dette tiltaket kan ha gjort sitt til å nøre den lokale partistriden i Heidal.

	~~=== Norskdomssosialisten ===~~		Ivar Dahle var aktiv i den frilynte ungdomsrørsla, og han var målmann. Da [[Språkskiftet til nynorsk i Heidal\|språkskiftet til nynorsk i kommunen]] skjedde ved vedtak om nynorsk i alle tre skulekrinsane i 1933, var utan tvil Dahle ei drivkraft i dette.
	Ivar Dahle var aktiv i den ~~frilynde~~ ungdomsrørsla, og han var målmann. Da [[Språkskiftet til nynorsk i Heidal\|språkskiftet til nynorsk i kommunen]] skjedde ved vedtak om nynorsk i alle tre skulekrinsane i 1933, var utan tvil Dahle ei drivkraft i dette.

	=== Krisepartiet ===		=== Krisepartiet ===
	Heidal var den kommunen i Norddalen som vart hardast råka av mellomkrigskrisa. I perioden 1929-1936 stod kommunen under administrasjon. Gjeldskrisa hadde råka ikkje minst dei mange nye småbruka som var starta med kommunalt garanterte lån frå [[Småbruks- og bustadbanken]]. Det ~~var~~ mange tvangsauksjonar, og [[Bygdefolkets krisehjelp]] vart mobilisert i samband med dette.		Heidal var den kommunen i [[Nord-Gudbrandsdalen\|Norddalen]] som vart hardast råka av mellomkrigskrisa. I perioden 1929-1936 stod kommunen under administrasjon. Gjeldskrisa hadde råka ikkje minst dei mange nye småbruka som var starta med kommunalt garanterte lån frå [[Småbruks- og bustadbanken]]. Det vart mange tvangsauksjonar, og [[Bygdefolkets krisehjelp]] vart mobilisert i samband med dette.

	Rundt 1930 var det harde streikeaksjonar blant skogsarbeidarane og fløytarane i Heidal, med militante aksjonar mot streikebrytarar og tilkalling av statspolitiet. Kommunen under Dahles leiing støtta dei fagorganiserte, mellom anna ved å forlange organisering også av dei kommunalt tilsette.		Rundt 1930 var det harde streikeaksjonar blant skogsarbeidarane og fløytarane i Heidal, med militante aksjonar mot streikebrytarar og tilkalling av statspolitiet. Kommunen under Dahles leiing støtta dei fagorganiserte, mellom anna ved å forlange organisering også av dei kommunalt tilsette.

	Eit par byggjesaker (kyrkje og skule), skulesentralisering, danning av kommunalt rutebilselskap og andre saker som Dahle var sterkt engasjert i, skapte poltisk strid og splid. ~~Spliden~~ gjekk rett inn i det lokale ~~arbeidarpartilaget~~, og dette vart i praksis splitta frå 1936.<ref>Teigum, I. 2009, side 188-192.</ref> Dahle representerte den fløya som Ivar Teigum ~~kalla~~ «sterkt ideologisk forankra». Varaordførar Ole Hjellet representerte den andre fløya, som fekk støtte av partiet i fylket og på sentralt hald.		Eit par byggjesaker (kyrkje og skule), skulesentralisering, danning av kommunalt rutebilselskap og andre saker som Dahle var sterkt engasjert i, skapte poltisk strid og splid. Striden gjekk rett inn i det lokale arbeidarpartiet, og dette vart i praksis splitta frå 1936.<ref>Teigum, I. 2009, side 188-192.</ref> Dahle representerte den fløya som bygdebokforfattaren [[Ivar Teigum]] kallar «sterkt ideologisk forankra». Varaordførar [[Ole Hjellet]] representerte den andre fløya, som fekk støtte av partiet i fylket og på sentralt hald.

	Ved kommunevalet 1937 vart Hjellet vald til ordførar. Dahle hadde da stilt seg i spissen for ei konkurrerande liste, kalla Krisepartiet. Der sat han saman mellom andre storbonden Thor Tofte på Bjølstad som nokre år seinare skulle bli den førande NS-mann i bygda. Krisepartiet i Heidal har likskapstrekk med samtidige listedanningar i andre Norddals-bygder. I Dovre vart [[Dovrepartiet]] oppfatta som eit dårleg kamuflert NS-lag.<ref>Moren, G. 2006.</ref> Samlingslista i Skjåk var toppa av Gudbrand Skjaak, bondepartimann som vart NS-ordførar. Men ~~han~~ hadde med seg ~~kjende~~ sosialistar og venstrefolk på den same lista, og var neppe nokon variant av Quislings parti.<ref>Gudbrandsdølen 28.9.1934</ref>		Ved kommunevalet 1937 vart Hjellet vald til ordførar. Dahle hadde da stilt seg i spissen for ei konkurrerande liste, kalla Krisepartiet. Der sat han saman med mellom andre storbonden [[Thor Tofte]] på [[Bjølstad]], som nokre år seinare skulle bli den førande NS-mann i bygda. Krisepartiet i Heidal har likskapstrekk med samtidige listedanningar i andre Norddals-bygder. I Dovre vart [[Dovrepartiet]] oppfatta som eit dårleg kamuflert NS-lag.<ref>Moren, G. 2006.</ref> [[Samlingslista i Skjåk]] var toppa av [[Gudbrand Skjaak]], bondepartimann som vart NS-ordførar. Men Skjaak hadde med seg både sosialistar og venstrefolk på den same lista, og var neppe nokon variant av Quislings parti.<ref>Gudbrandsdølen 28.9.1934</ref> Heller ikkje Krisepartiet i Heidal kan med god rett kallast eit høgreradikalt parti, og Dahle gjekk ikkje under nokor ny fane, og han melde seg aldri ut av Arbeidarpartiet. Men da han etter krigen i 1945 ønskte å ta opp att eit aktivt medlemskap, «vart han ikkje ønskt velkomen», som Ivar Teigum uttrykkjer det i bygdehistoria.

	Ivar Dahle melde seg aldri ut av Arbeidarpartiet, men da han etter krigen i 1945 ønskte å ta opp att eit aktivt medlemskap, vart han ikkje ønskt velkomen, som Ivar Teigum uttrykkjer det i bygdehistoria.		== Krigen ==
			Under krigen vart Ivar Dahle ein hard motstandar av NS-regimet og den fremste lokale representanten for dette, Thor Tofte. Dahle vart omtala av det nye styret som ein farleg oppviglar. I 1942 vart han avsett som lærar i samband med [[læreraksjonen\|læraraksjonen]], og han sat tre månader fengsla av Gestapo. Han fekk ikkje att arbeidet og bustaden sin etter fengselsopphaldet, men fekk etter krigen kompensert for den tapte arbeidsfortenesta. Enkja fekk etter rettssak også kompensasjon for det tapet dei hadde vorte utsette for ved å bli fråtekne lærarjorda (klokkargarden).
	== Krigen ==
	~~Krisepartiet kan neppe kallast noko høgreradikalt parti, og Dahle gjekk ikkje under nokor ny fane.~~ Under krigen vart ~~han igjen~~ ein hard motstandar av regimet og den fremste lokale representanten for dette Thor Tofte. Dahle vart omtala av det nye styret som ein farleg oppviglar. I 1942 vart han avsett som lærar i samband med læraraksjonen, og han sat tre månader fengsla av Gestapo. Han fekk ikkje att arbeidet og bustaden sin etter fengselsopphaldet, men fekk etter krigen kompensert for den tapte arbeidsfortenesta. Enkja fekk etter rettssak kompensasjon for det tapet dei ~~vart~~ utsette for ved å bli fråtekne lærarjorda (klokkargarden).

	== Referansar ==		== Referansar ==

Hans P. Hosar på 1. des. 2014 kl. 19:09

2014-12-01T19:09:43Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 1. des. 2014 kl. 19:09
Linje 4:		Linje 4:
	Han gjekk i bresjen for ei rekkje store tiltak i Heidal, som bureising, vegbygging, skuleutbygging og anna. På regional basis markerte han seg særleg i samferdselspolitikken, som talsmann for kommunal rutebildrift. Han var målmann og gjorde mykje for å få til [[språkskiftet til nynorsk i Heidal\|språkskiftet til nynorsk]] i kommunen.		Han gjekk i bresjen for ei rekkje store tiltak i Heidal, som bureising, vegbygging, skuleutbygging og anna. På regional basis markerte han seg særleg i samferdselspolitikken, som talsmann for kommunal rutebildrift. Han var målmann og gjorde mykje for å få til [[språkskiftet til nynorsk i Heidal\|språkskiftet til nynorsk]] i kommunen.

	Han var ein særs omtykt og sterkt omstridd ordførar i ei vanskeleg tid for bygda. Dahle vart til slutt pressa ut av politikken som følgje av kvasse fraksjonsstridar i den lokale arbeidarrørsla rett før [[andre verdskrigen\|krigen]]. Under krigen vart han fråteken heim og arbeid, og han vart fengsla av [[Gestapo]].</onlyinclude>		Han var ein særs omtykt og på same tid sterkt omstridd ordførar i ei vanskeleg tid for bygda. Dahle vart til slutt pressa ut av politikken som følgje av kvasse fraksjonsstridar i den lokale arbeidarrørsla rett før [[andre verdskrigen\|krigen]]. Under krigen vart han fråteken heim og arbeid, og han vart fengsla av [[Gestapo]].</onlyinclude>

	== Familie ==		== Familie ==

Hans P. Hosar: Litt rydding

2014-12-01T19:08:31Z

Litt rydding

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 1. des. 2014 kl. 19:08
Linje 18:		Linje 18:
	== Politikk og ideologi ==		== Politikk og ideologi ==
	=== Partitilknyting ===		=== Partitilknyting ===
	Som så mange sosialistar av sin generasjon hadde Ivar Dahle ei fortid som venstremann, eller meir presist arbeidardemokrat. Kva tid han byrja rekne seg som sosialist, er ~~uvisst~~. Det vart starta sosialistlag i Heidal tidleg i på året 1920,<ref>''Gudbrandsdalen Social-Demokrat'' 11.5.1920</ref> men ordførar Dahle er ikkje nemnd som formann så tidleg. Han er heller ikkje omtala i Gudbrandsdalen Arbeidarpartis historie som arbeidarpartiordførar .		Som så mange sosialistar av sin generasjon hadde Ivar Dahle ei fortid som venstremann, eller meir presist arbeidardemokrat. Kva tid han byrja rekne seg som sosialist, er usikkert, men det har etter alt å dømme skjedd ein gong mellom 1920 og 1923. Det vart starta sosialistlag i Heidal tidleg i på året 1920,<ref>''Gudbrandsdalen Social-Demokrat'' 11.5.1920</ref> men ordførar Dahle er ikkje nemnd som formann så tidleg. Han er heller ikkje omtala i Gudbrandsdalen Arbeidarpartis historie som arbeidarpartiordførar .

	Ved kommunevalet to år etter (1922) står han øvst på ei liste som i sosialistavisa ''Gudbrandsdalens Social-Demokrat'' blir omtala som ein einskapsfront mot «kaksepartiet» ([[Bondepartiet]]) i Heidal,<ref>''Gudbrandsdalens Social-Demokrat'' 6.9.1922</ref> og avisa er arg av di [[Gudbrandsdalens Folkeblad]] (distriktsavisa til Arbeidardemokratane/Radikale folkeparti) har omtala dette som ei folkepartiliste. Gudbrandsdalens Social-Demokrat framheld at einskapslista med Dahle på topp konkurrerer med «Smaabrukerenes og husmændenes liste». Det er venteleg den eigentlege folkepartilista, ei liste som etter sosialistavisas oppfatning er samansett av «moderate og avblekede demokrater».		Ved kommunevalet to år etter (1922) står han øvst på ei liste som i sosialistavisa ''Gudbrandsdalens Social-Demokrat'' blir omtala som ein einskapsfront mot «kaksepartiet» ([[Bondepartiet]]) i Heidal,<ref>''Gudbrandsdalens Social-Demokrat'' 6.9.1922</ref> og avisa er arg av di [[Gudbrandsdalens Folkeblad]] (distriktsavisa til Arbeidardemokratane/Radikale folkeparti) har omtala dette som ei folkepartiliste. Gudbrandsdalens Social-Demokrat framheld at einskapslista med Dahle på topp konkurrerer med «Smaabrukerenes og husmændenes liste». Det er venteleg den eigentlege folkepartilista, ei liste som etter sosialistavisas oppfatning er samansett av «moderate og avblekede demokrater».

	Ved partisplittinga i 1923 følgde sosialistpartiet i Heidal NKP, og ved stortingsvalet i 1924 står Dahle på andreplassen på lista til «Norges kommunistiske parti. Avdeling av den 3. internasjonale.»<ref>NOS VII 176. Stortingsvalget 1924.</ref>		Ved partisplittinga i 1923 følgde sosialistpartiet i Heidal NKP, og ved stortingsvalet i 1924 står Dahle på andreplassen på lista til «Norges kommunistiske parti. Avdeling av den 3. internasjonale.»<ref>NOS VII 176. Stortingsvalget 1924.</ref>

	~~Dahle vart ikkje attvald som ordførar ved kommunevalet i 1925.~~

	To år seinare (1927) vart han vald til leiar i det nyskipa Heidal arbeidarparti (av DNA). Han var samstundes formann i Midtre Heidal arbeidarlag skipa same året.<ref>Gudbrandsdal Arbeidarparti 40 år, 1963, side 99.</ref> Han heldt sidan fast ved Arbeidarparti-tilknytinga. Ved stortingsvalet 1933 vart han stilt som kandidat på 6. plass på lista for Arbeidarpartiet i Oppland.<ref>NOS IX 26. Stortingsvalget 1933</ref> Men indre partistrid gjorde at han midt på 1930-talet fronta ei «upolitisk» liste lokalt, [[Krisepartiet]], sjå nedanfor.		To år seinare (1927) vart han vald til leiar i det nyskipa Heidal arbeidarparti (av DNA). Han var samstundes formann i Midtre Heidal arbeidarlag skipa same året.<ref>Gudbrandsdal Arbeidarparti 40 år, 1963, side 99.</ref> Han heldt sidan fast ved Arbeidarparti-tilknytinga. Ved stortingsvalet 1933 vart han stilt som kandidat på 6. plass på lista for Arbeidarpartiet i Oppland.<ref>NOS IX 26. Stortingsvalget 1933</ref> Men indre partistrid gjorde at han midt på 1930-talet fronta ei «upolitisk» liste lokalt, [[Krisepartiet]], sjå nedanfor.

	=== Ordførarvervet og andre offentlege oppåver ===		=== Ordførarvervet og andre offentlege oppåver ===
	Ivar Dahle var med i kommunestyret i Heidal frå 1910. I 1913 vart han vald til ordførar, som den andre ordføraren etter at Heidal vart eiga kommune i 1907. Han vart attvald som ordførar fram til 1926, og på nytt frå 1929 til 1938. På den tida han melde overgang frå NKP til DNA (1926-1928), hadde han «fri» som ordførar. Han må reknast som den fyrste sosialistiske ordføraren i Gudbrandsdalen. Det er litt i strid med partihistoria til Arbeidarpartiet i dalen frå 1963 framheld at det var [[Albert Guddal]] i Dovre og [[Arthur Janson]] i Sel.<ref>Gudbrandsdal Arbeidarparti 40 år, 1963, side 21.</ref>		Ivar Dahle var med i kommunestyret i Heidal frå 1910. I 1913 vart han vald til ordførar, som den andre ordføraren etter at Heidal vart eiga kommune i 1907. Han vart attvald som ordførar fram til 1926, og på nytt frå 1929 til 1938. På den tida han melde overgang frå NKP til DNA (1926-1928), hadde han «fri» som ordførar. Han må reknast som den fyrste sosialistiske ordføraren i Gudbrandsdalen. Det er litt i strid med partihistoria til Arbeidarpartiet i dalen frå 1963 framheld at det var [[Albert Guddal]] i Dovre og [[Arthur Janson]] i Sel, som båe kom inn ved kommunevalet 1925<ref>Gudbrandsdal Arbeidarparti 40 år, 1963, side 21.</ref>

	Ivar Dahle var formann i skulestyret i 1913, 1919-1920, 1923-1925 og 1929 til 1937 (?). Vidare var han overformyndar, doms- og lagrettemann med meir.		Ivar Dahle var formann i skulestyret i 1913, 1919-1920, 1923-1925 og 1929 til 1937 (?). Vidare var han overformyndar, doms- og lagrettemann med meir.
Linje 57:		Linje 55:

	== Krigen ==		== Krigen ==
	Krisepartiet kan neppe kallast noko høgreradikalt parti, og Dahle gjekk ikkje under nokor ny fane. Under krigen vart han igjen ein hard motstandar av regimet og den fremste lokale representanten for dette Thor Tofte. Dahle vart omtala av det nye styret som ein farleg oppviglar. I 1942 vart han avsett som lærar i samband med læraraksjonen, og han sat tre månader fengsla av Gestapo. Han fekk ikkje att arbeidet og bustaden sin etter fengselsopphaldet, men fekk kompensert for den tapte arbeidsfortenesta. Enkja fekk etter rettssak kompensasjon for det tapet dei vart utsette for ved å bli fråtekne lærarjorda (klokkargarden).		Krisepartiet kan neppe kallast noko høgreradikalt parti, og Dahle gjekk ikkje under nokor ny fane. Under krigen vart han igjen ein hard motstandar av regimet og den fremste lokale representanten for dette Thor Tofte. Dahle vart omtala av det nye styret som ein farleg oppviglar. I 1942 vart han avsett som lærar i samband med læraraksjonen, og han sat tre månader fengsla av Gestapo. Han fekk ikkje att arbeidet og bustaden sin etter fengselsopphaldet, men fekk etter krigen kompensert for den tapte arbeidsfortenesta. Enkja fekk etter rettssak kompensasjon for det tapet dei vart utsette for ved å bli fråtekne lærarjorda (klokkargarden).

	== Referansar ==		== Referansar ==

Hans P. Hosar: Språkvask, opprydding

2014-12-01T17:43:40Z

Språkvask, opprydding

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 1. des. 2014 kl. 17:43
Linje 20:		Linje 20:
	Som så mange sosialistar av sin generasjon hadde Ivar Dahle ei fortid som venstremann, eller meir presist arbeidardemokrat. Kva tid han byrja rekne seg som sosialist, er uvisst. Det vart starta sosialistlag i Heidal tidleg i på året 1920,<ref>''Gudbrandsdalen Social-Demokrat'' 11.5.1920</ref> men ordførar Dahle er ikkje nemnd som formann så tidleg. Han er heller ikkje omtala i Gudbrandsdalen Arbeidarpartis historie som arbeidarpartiordførar .		Som så mange sosialistar av sin generasjon hadde Ivar Dahle ei fortid som venstremann, eller meir presist arbeidardemokrat. Kva tid han byrja rekne seg som sosialist, er uvisst. Det vart starta sosialistlag i Heidal tidleg i på året 1920,<ref>''Gudbrandsdalen Social-Demokrat'' 11.5.1920</ref> men ordførar Dahle er ikkje nemnd som formann så tidleg. Han er heller ikkje omtala i Gudbrandsdalen Arbeidarpartis historie som arbeidarpartiordførar .

	To år etter står han øvst på ei liste som i sosialistavisa blir omtala som ein einskapsfront mot «kaksepartiet» ([[Bondepartiet]]) i Heidal,<ref>''Gudbrandsdalens Social-Demokrat'' 6.9.1922</ref> og avisa er arg av di [[Gudbrandsdalens Folkeblad]] (distriktsavisa til Arbeidardemokratane/Radikale folkeparti) har omtala dette som ei folkepartiliste. Social-~~Demokraten~~ framheld at einskapslista konkurrerer med «Smaabrukerenes og husmændenes liste». Det et er venteleg den eigentlege folkepartilista, som etter sosialistavisas oppfatning er samansett av «moderate og avblekede demokrater».		Ved kommunevalet to år etter (1922) står han øvst på ei liste som i sosialistavisa ''Gudbrandsdalens Social-Demokrat'' blir omtala som ein einskapsfront mot «kaksepartiet» ([[Bondepartiet]]) i Heidal,<ref>''Gudbrandsdalens Social-Demokrat'' 6.9.1922</ref> og avisa er arg av di [[Gudbrandsdalens Folkeblad]] (distriktsavisa til Arbeidardemokratane/Radikale folkeparti) har omtala dette som ei folkepartiliste. Gudbrandsdalens Social-Demokrat framheld at einskapslista med Dahle på topp konkurrerer med «Smaabrukerenes og husmændenes liste». Det er venteleg den eigentlege folkepartilista, ei liste som etter sosialistavisas oppfatning er samansett av «moderate og avblekede demokrater».

	Ved partisplittinga i 1923 følgde sosialistpartiet i Heidal NKP, og ved stortingsvalet i 1924 står Dahle på andreplassen på lista til «Norges kommunistiske parti. Avdeling av den 3. internasjonale.» ~~Han vart ikkje attvald som ordførar~~<ref>NOS VII 176. Stortingsvalget 1924.</ref> ~~ved kommunevalet i 1925.~~		Ved partisplittinga i 1923 følgde sosialistpartiet i Heidal NKP, og ved stortingsvalet i 1924 står Dahle på andreplassen på lista til «Norges kommunistiske parti. Avdeling av den 3. internasjonale.»<ref>NOS VII 176. Stortingsvalget 1924.</ref>

	To år seinare (1927) vart ~~Dahle~~ vald til leiar i det nyskipa Heidal arbeidarparti (av DNA). Han var samstundes formann i Midtre Heidal arbeidarlag skipa same året.<ref>Gudbrandsdal Arbeidarparti 40 år, 1963, side 99.</ref> Han heldt sidan fast ved Arbeidarparti-tilknytinga. Ved stortingsvalet 1933 vart han stilt som kandidat på 6. plass på lista for Arbeidarpartiet i Oppland.<ref>NOS IX 26. Stortingsvalget 1933</ref> Men indre partistrid gjorde at han midt på 1930-talet fronta ei «upolitisk» liste lokalt, [[Krisepartiet]], sjå nedanfor.		Dahle vart ikkje attvald som ordførar ved kommunevalet i 1925.

			To år seinare (1927) vart han vald til leiar i det nyskipa Heidal arbeidarparti (av DNA). Han var samstundes formann i Midtre Heidal arbeidarlag skipa same året.<ref>Gudbrandsdal Arbeidarparti 40 år, 1963, side 99.</ref> Han heldt sidan fast ved Arbeidarparti-tilknytinga. Ved stortingsvalet 1933 vart han stilt som kandidat på 6. plass på lista for Arbeidarpartiet i Oppland.<ref>NOS IX 26. Stortingsvalget 1933</ref> Men indre partistrid gjorde at han midt på 1930-talet fronta ei «upolitisk» liste lokalt, [[Krisepartiet]], sjå nedanfor.

	=== Ordførarvervet og andre offentlege oppåver ===		=== Ordførarvervet og andre offentlege oppåver ===
	Ivar Dahle vart vald til ordførar ~~i Heidal i 1913~~, som den andre ordføraren etter at Heidal vart eiga kommune i 1907. På den tida ~~Dahle~~ melde overgang frå NKP til DNA (1926-1928), hadde han «fri» som ordførar~~, som han elles var frå 1913 til 1926 og igjen frå 1928 til 1938. Han hadde vore med i kommunestyret alt frå 1910~~. Han må reknast som den fyrste sosialistiske ordføraren i Gudbrandsdalen. Det er litt i strid med partihistoria til Arbeidarpartiet i dalen frå 1963 framheld at det var Albert Guddal i Dovre og Arthur Janson i Sel.<ref>Gudbrandsdal Arbeidarparti 40 år, 1963, side 21.</ref>		Ivar Dahle var med i kommunestyret i Heidal frå 1910. I 1913 vart han vald til ordførar, som den andre ordføraren etter at Heidal vart eiga kommune i 1907. Han vart attvald som ordførar fram til 1926, og på nytt frå 1929 til 1938. På den tida han melde overgang frå NKP til DNA (1926-1928), hadde han «fri» som ordførar. Han må reknast som den fyrste sosialistiske ordføraren i Gudbrandsdalen. Det er litt i strid med partihistoria til Arbeidarpartiet i dalen frå 1963 framheld at det var [[Albert Guddal]] i Dovre og [[Arthur Janson]] i Sel.<ref>Gudbrandsdal Arbeidarparti 40 år, 1963, side 21.</ref>

	~~Han~~ var formann i skulestyret i 1913, 1919-1920, 1923-1925 og 1929 til 1937 (?). Vidare var han overformyndar, doms- og lagrettemann med meir.		Ivar Dahle var formann i skulestyret i 1913, 1919-1920, 1923-1925 og 1929 til 1937 (?). Vidare var han overformyndar, doms- og lagrettemann med meir.

	I alle ~~dei år~~ som ordførar sat Dahle i fylkestinget, der han fekk godt høve til å arbeide for sine hjartesaker - samferdsel, skulestell og småbrukarinteressene.		I alle åra som ordførar sat Dahle i fylkestinget, der han fekk godt høve til å arbeide for sine hjartesaker - samferdsel, skulestell og småbrukarinteressene.

	=== Småbrukarsosialisten ===		=== Småbrukarsosialisten ===

Kallrustad: Kategori

2014-12-01T07:33:47Z

Kategori

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 1. des. 2014 kl. 07:33
Linje 77:		Linje 77:
	[[Kategori:Dødsfall i 1949]]		[[Kategori:Dødsfall i 1949]]
	[[Kategori:Lærere]]		[[Kategori:Lærere]]
			[[Kategori:Klokkere]]
	[[Kategori:NKP-politikere]]		[[Kategori:NKP-politikere]]
	[[Kategori:Ap-politikere]]		[[Kategori:Ap-politikere]]
	[[Kategori:Arbeiderdemokrat-politikere]]		[[Kategori:Arbeiderdemokrat-politikere]]
	{{F2}}		{{F2}}

Kallrustad: lenkje

2014-12-01T07:32:12Z

lenkje

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 1. des. 2014 kl. 07:32
Linje 4:		Linje 4:
	Han gjekk i bresjen for ei rekkje store tiltak i Heidal, som bureising, vegbygging, skuleutbygging og anna. På regional basis markerte han seg særleg i samferdselspolitikken, som talsmann for kommunal rutebildrift. Han var målmann og gjorde mykje for å få til [[språkskiftet til nynorsk i Heidal\|språkskiftet til nynorsk]] i kommunen.		Han gjekk i bresjen for ei rekkje store tiltak i Heidal, som bureising, vegbygging, skuleutbygging og anna. På regional basis markerte han seg særleg i samferdselspolitikken, som talsmann for kommunal rutebildrift. Han var målmann og gjorde mykje for å få til [[språkskiftet til nynorsk i Heidal\|språkskiftet til nynorsk]] i kommunen.

	Han var ein særs omtykt og sterkt omstridd ordførar i ei vanskeleg tid for bygda. Dahle vart til slutt pressa ut av politikken som følgje av kvasse fraksjonsstridar i den lokale arbeidarrørsla rett før [[andre verdskrigen\|krigen]]. Under krigen vart han fråteken heim og arbeid, og han vart fengsla av Gestapo.</onlyinclude>		Han var ein særs omtykt og sterkt omstridd ordførar i ei vanskeleg tid for bygda. Dahle vart til slutt pressa ut av politikken som følgje av kvasse fraksjonsstridar i den lokale arbeidarrørsla rett før [[andre verdskrigen\|krigen]]. Under krigen vart han fråteken heim og arbeid, og han vart fengsla av [[Gestapo]].</onlyinclude>

	== Familie ==		== Familie ==