Jens Kraft - Sideversjonshistorikk

Hans P. Hosar: Litt omredigering

2022-09-20T07:47:19Z

Litt omredigering

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 20. sep. 2022 kl. 07:47
Linje 1:		Linje 1:
	{{thumb\|Kraft, Jens.jpg\|Jens Kraft. Litografi 1842. Kunstner ukjent.}}		{{thumb\|Kraft, Jens.jpg\|Jens Kraft. Litografi 1842. Kunstner ukjent.}}
	'''[[Jens Kraft\|Jens Edvard Kraft]]''' (fødd i [[Kristiansand]] 22. desember 1784, død i [[Mandal]] 21. juli 1853) var jurist og embetsmann. Dei siste tjue åra av sitt liv var han sorenskrivar i Mandal. Mest kjend er han som litteraturhistorisk bibliograf og topografisk-statistisk forfattar, med storverket ''[[Norges Beskrivelse (Jens Kraft)\|Topographisk-Statistisk Beskrivelse over Kongeriget Norge]]'' (~~Norges Beskrivelse~~) som eit ruvande høgdepunkt.		'''[[Jens Kraft\|Jens Edvard Kraft]]''' (fødd i [[Kristiansand]] 22. desember 1784, død i [[Mandal]] 21. juli 1853) var jurist og embetsmann. Dei siste tjue åra av sitt liv var han sorenskrivar i Mandal. Mest kjend er han som litteraturhistorisk bibliograf og topografisk-statistisk forfattar, med storverket ''[[Norges Beskrivelse (Jens Kraft)\|Topographisk-Statistisk Beskrivelse over Kongeriget Norge]]'' (1820–1842) som eit ruvande høgdepunkt.

	== Bakgrunn og familie ==		== Bakgrunn og familie ==
Linje 6:		Linje 6:

	Foreldra var skipsreiar og kjøpmann i Kristiansand [[Even Kraft]] (1745–1814) og hans andre kone [[Marie Hielm]] (1744–1820). Ho kom frå ein kjøpmannsfamilie i Stavanger. Jens Kraft hadde ein bror, skipsreiar, kjøpmann og stortingsmann [[Jonas Kraft]] (1780–1830). Gjennomgådde kjelder nemner ikkje farens fyrste ektefelle ved namn, og ikkje eventuelle halvsøsken frå faren sitt fyrste ekteskap.		Foreldra var skipsreiar og kjøpmann i Kristiansand [[Even Kraft]] (1745–1814) og hans andre kone [[Marie Hielm]] (1744–1820). Ho kom frå ein kjøpmannsfamilie i Stavanger. Jens Kraft hadde ein bror, skipsreiar, kjøpmann og stortingsmann [[Jonas Kraft]] (1780–1830). Gjennomgådde kjelder nemner ikkje farens fyrste ektefelle ved namn, og ikkje eventuelle halvsøsken frå faren sitt fyrste ekteskap.

			Den sosiale bakgrunnen til faren Even Kraft er verd litt ekstra merksemd. Han var fødd i [[Ringebu]] i [[Gudbrandsdalen]], son av sersjant [[Jens Gulsrud]] og hustru [[Margrethe Eilertsen]] (1710–1788). Jens Gulsrud var etter alt å dømme ein yngre son frå garden Gulsrud i [[Modum]].<ref>[https://www.genealogi.no/wiki/index.php/Kraft_(slekt) Slektshistoriewiki, oppslag «Kraft (slekt)»]</ref> Han vart underoffiser i Gudbrandsdalen, og budde på Trøståkermoen, som var ein av fleire husmannsplassar under Trøståker i Ringebu hovudsokn. Kona Margrethe var dotter til løytnant [[Ole Eilertsen]] (bondegut?) og hustru [[Abigael Kraft]]. Abigael tilhøyrde ei slekt av offiserar og prestar, som i følgje Ivar Kleiven inkluderte ein sokneprest og tre kapteinar som budde i Ringebu innan tidsrommet 1713–1827, og som «[med di] vart så innlivd millom bygdafolk og i bondekultur, at døm kain reknast for hælvt innfødde Ringbyggjinge'.»<ref>Kleiven, I. 1928:262.</ref>

			Even Kraft valde altså slektsnamnet sitt frå morssida av familien. Han skal ha vorte oppfostra hjå ein onkel, [[Caspar Petersen]], som var prest i [[Tveit kommune\|Tveit]] (nå Kristiansand kommune).<ref>Lindstøl, T. 1914. Oppslag «Kraft, Jonas» s. 506. Caspar Frederik Petersen var prest i Tveit frå 1751 til sin død i 1778. Sjå Dalan, S. 1947:72.[https://www.digitalarkivet.no/view/255/pd00000004833567 Jf. kyrkjeboka for Ringebu 1752]: Barnedåp for Jens Gulsruds barn Lisbeth. Der er Caspar Petersen fadder.]</ref> Dette kan i så fall gjere sitt til å forklare kvifor underoffiserssonen frå Gudbrandsdalen hamna i Kristiansand og slo seg opp som kjøpmann og skipsreiar der.

	Jens Kraft gifta seg i 1817 med [[Henriette Rosenkilde]] (1783–1858), dotter av kjøpmann i Stavanger [[Børre Rosenkilde]] og hustru [[Anne Wilhelmine Nyrop]].		Jens Kraft gifta seg i 1817 med [[Henriette Rosenkilde]] (1783–1858), dotter av kjøpmann i Stavanger [[Børre Rosenkilde]] og hustru [[Anne Wilhelmine Nyrop]].

	Faren Even Kraft var fødd i [[Ringebu]] i [[Gudbrandsdalen]], son av sersjant [[Jens Gulsrud]] og hustru [[Margrethe Eilertsen]] (1710–1788). Jens Gulsrud var etter alt å dømme ein yngre son frå garden Gulsrud i [[Modum]].<ref>[https://www.genealogi.no/wiki/index.php/Kraft_(slekt) Slektshistoriewiki, oppslag «Kraft (slekt)»]</ref> Han vart underoffiser i Gudbrandsdalen, og budde på Trøståkermoen, som var ein av fleire husmannsplassar under Trøståker i Ringebu hovudsokn. Kona Margrethe var dotter til løytnant [[Ole Eilertsen]] (bondegut?) og hustru [[Abigael Kraft]]. Abigael tilhøyrde ei slekt av offiserar og prestar, som i følgje Ivar Kleiven inkluderte ein sokneprest og tre kapteinar som budde i Ringebu innan tidsrommet 1713–1827, og som «[med di] vart så innlivd millom bygdafolk og i bondekultur, at døm kain reknast for hælvt innfødd Ringbyggjinge'.»<ref>Kleiven, I. 1928:262.</ref>

	Even Kraft valde altså slektsnamnet sitt frå morssida av familien. Han skal ha vorte oppfostra hjå ein onkel, [[Caspar Petersen]], som var prest i [[Tveit kommune\|Tveit]] (nå Kristiansand kommune).<ref>Lindstøl, T. 1914. Oppslag «Kraft, Jonas» s. 506. [https://www.digitalarkivet.no/view/255/pd00000004833567 Jf. kyrkjeboka for Ringebu 1752: Barnedåp for Jens Gulsruds barn Lisbeth. Der er Caspar Petersen fadder.] Caspar Frederik Petersen var prest i Tveit frå 1751 til sin død i 1778. Sjå Dalan, S. 1947:72.</ref> Dette kan i så fall gjere sitt til å forklare kvifor underoffiserssonen frå Gudbrandsdalen hamna i Kristiansand og slo seg opp som kjøpmann og skipsreiar der.

	== Utdanning og embetskarriere ==		== Utdanning og embetskarriere ==
	Den fyrste skulegangen fekk Jens Kraft i heimen. Frå tiårsalderen vart han undervist i latinskulepensum av magister [[Salomon Gjør]], rektor ved [[Kristiansand katedralskole\|Kristiansand katedralskule]]. Det gjorde at Jens kunne gå rett inn i avgangsklassen på katedralskulen. Han vart dimittert til universitetet som 14-åring, og avla [[examen artium]] i København i april 1800. Deretter tilbringa han 7–8 år som student der. Han las frå fyrst av teologi, men gjekk etter eit par år over til juss, og las mange andre fag ved sida av, derunder statistikk, moderne språk (engelsk m.m.), historie og litteraturhistorie.		Den fyrste skulegangen fekk Jens Kraft i heimen. Frå tiårsalderen vart han undervist i latinskulepensum av magister [[Salomon Gjør]], rektor ved [[Kristiansand katedralskole\|Kristiansand katedralskule]]. Det gjorde at Jens kunne gå rett inn i avgangsklassen på katedralskulen. Han vart dimittert til universitetet som 14-åring, og avla [[examen artium]] i København i april 1800. Deretter tilbringa han 7–8 år som student der. Han las frå fyrst av teologi, men gjekk etter eit par år over til juss, og las mange andre fag ved sida av, derunder statistikk, moderne språk (engelsk m.m.), historie og litteraturhistorie.

	Han tok juridisk embetseksamen i 1808, og ~~dro~~ attende til heimbyen Kristiansand. Her fekk han oppdrag som tolk og translatør i [[Leksikon:Priseretten\|Priseretten]].		Han tok juridisk embetseksamen i 1808, og drog attende til heimbyen Kristiansand. Her fekk han oppdrag som tolk og translatør i [[Leksikon:Priseretten\|Priseretten]].
	Si fyrste tilsetjing i embetsapparatet fekk han i 1814, som fullmektig i [[Indredepartementet]] (4. departement), som frå 1. januar 1819 vart slått saman med [[Finansdepartementet]]. Frå 1822 var han byråsjef i [[Revisjonsdepartmentet]], og i Finansdepartementet frå 1823. I 1828 vart han ekspedisjonssekretær (øvste embetsmann i departementet) i Revisjonsdepartementet. Så i 1832 vart Kraft utnemnd til sorenskrivar i Mandal, eit embete han hadde til sin død.		Si fyrste tilsetjing i embetsapparatet fekk han i 1814, som fullmektig i [[Indredepartementet]] (4. departement), som frå 1. januar 1819 vart slått saman med [[Finansdepartementet]]. Frå 1822 var han byråsjef i [[Revisjonsdepartmentet]], og i Finansdepartementet frå 1823. I 1828 vart han ekspedisjonssekretær (øvste embetsmann i departementet) i Revisjonsdepartementet. Så i 1832 vart Kraft utnemnd til sorenskrivar i Mandal, eit embete han hadde til sin død.

Linje 26:		Linje 26:
	== Topografisk-statistisk forfattarskap ==		== Topografisk-statistisk forfattarskap ==
	{{thumb\|Norges Beskrivelse faksimile 1842.jpg\|Faksimile frå oppslagsside ''Norges Beskrivelse'' (1842)}}		{{thumb\|Norges Beskrivelse faksimile 1842.jpg\|Faksimile frå oppslagsside ''Norges Beskrivelse'' (1842)}}
	Si sterke interesse for Noregs geografi, næringsliv og generelle tilstand hadde Kraft dyrka allereie i København-åra sine. Som departementsmann fekk han høve til å halde fram med dette i organiserte former. ~~Heilt frå fyrst av,~~ frå 1814, arbeidde han systematisk med det som skulle bli hovudverket hans, ''Norges Beskrivelse''. Det kom ut i seks band 1820–1835, med ajourførte utgåver 1838–1842. Verket var utgjeve for hans private rekning og risiko, men i god samforstand med departementa. I tidsrommet 1845–1848 publiserte han ei oppsummering av Norges-beskrivelsen i ''Historisk-topographisk Haandbog over Kongeriget Norge''.		Si sterke interesse for Noregs geografi, næringsliv og generelle tilstand hadde Kraft dyrka allereie i København-åra sine. Som departementsmann fekk han høve til å halde fram med dette i organiserte former. Frå fyrste stund i Indredepartemenet (frå 1814) arbeidde han systematisk med det som skulle bli hovudverket hans, ''Norges Beskrivelse''. Det kom ut i seks band 1820–1835, med ajourførte utgåver 1838–1842. Verket var utgjeve for hans private rekning og risiko, men i god samforstand med departementa han til kvar tid arbeidde i. I tidsrommet 1845–1848 publiserte han ei oppsummering av Norges-beskrivelsen i ''Historisk-topographisk Haandbog over Kongeriget Norge''.

	Som forfattar av Norges Beskrivelse, og ved sitt arbeid i Indre-, Finans- og Revisjonsdepartementa vart Kraft ein sentral person i oppbygginga av norsk offentleg statistikk. Truleg var han sterkt medverkande til at amtmennene i 1827 vart pålagde å rapportere om amtets økonomiske stilling kvart femte år. Frå 1839 vart desse [[Amtmennenes femårsberetninger\|beretningane]] sterkt utvida og standardiserte. Departementet overlet til Kraft å utarbeide ''Beretning om Kongeriget Norges oeconomiske Tilstand i Aarene 1836–1840''. Han fekk tenestefri frå sorenskrivarembetet for å gjennomføre dette offiselle oppdraget.		Som forfattar av Norges Beskrivelse, og ved sitt arbeid i Indre-, Finans- og Revisjonsdepartementa vart Kraft ein sentral person i oppbygginga av norsk offentleg statistikk. Truleg var han sterkt medverkande til at amtmennene i 1827 vart pålagde å rapportere om amtets økonomiske stilling kvart femte år. Frå 1839 vart desse [[Amtmennenes femårsberetninger\|beretningane]] sterkt utvida og standardiserte. Departementet overlet til Kraft å utarbeide ''Beretning om Kongeriget Norges oeconomiske Tilstand i Aarene 1836–1840''. Han fekk tenestefri frå sorenskrivarembetet for å gjennomføre dette offiselle oppdraget.

Hans P. Hosar: Referansar

2022-09-07T07:45:37Z

Referansar

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 7. sep. 2022 kl. 07:45
Linje 35:		Linje 35:

	== Anna publiseringsverksemd ==		== Anna publiseringsverksemd ==
	I 1819 utkom dagboka il den norske botanikaren og legen [[Christen Smith]], som tre år tidlegare hadde omkome under ein britisk ekspedisjon oppover Kongo-elva. Boka var delvis ei omsetjing frå engelsk, der delar av dagboka tidlegare var innlemma i ei beretning om ekspedisjonen. Jens Kraft stod for omsetjinga og dessutan for redigering av ein del tidlegare utrykte oppteikningar. Utgjevinga var ~~kostnaedsdekt~~ av universitetet i Christiania.		I 1819 utkom dagboka il den norske botanikaren og legen [[Christen Smith]], som tre år tidlegare hadde omkome under ein britisk ekspedisjon oppover Kongo-elva. Boka var delvis ei omsetjing frå engelsk, der delar av dagboka tidlegare var innlemma i ei beretning om ekspedisjonen. Jens Kraft stod for omsetjinga og dessutan for redigering av ein del tidlegare utrykte oppteikningar.<ref>Professor Christen Smiths dagbok, Forerindring s XVII–XVIII.</ref> Utgjevinga var kostnadsdekt av universitetet i Christiania.<ref>''Portræter af udmærkede Nordmænd'' s. 18.</ref>

	== Fagleg ettermæle. Heider og ære ==		== Fagleg ettermæle. Heider og ære ==
Linje 64:		Linje 64:
	*Ovenstad, Olai: ''Militærbiografier''. Utg. Norsk slektshistorisk forening. 1948. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2012060806008}}.		*Ovenstad, Olai: ''Militærbiografier''. Utg. Norsk slektshistorisk forening. 1948. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2012060806008}}.
	*''Portræter af udmærkede Nordmænd''. Artikkel om Jens Edvard Kraft. Anonym forfattar. Utg. Guldberg & Dzwonkowski. 1842. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2018061826015}}.		*''Portræter af udmærkede Nordmænd''. Artikkel om Jens Edvard Kraft. Anonym forfattar. Utg. Guldberg & Dzwonkowski. 1842. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2018061826015}}.
			*''Professor C. Smith's Dagbog paa en Reise til Congo i Afrika''. Oversettelse fra engelsk og redigering ved [[Jens Kraft]] Trykt hos Jacob Lehmann. 1819. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2017030726006}}.
	*Ruud, Arnt: ''Modums historie bd. 4. Gårdshistorien''. Utg. Sparebanken. xx. 1965. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2010111205040}}.		*Ruud, Arnt: ''Modums historie bd. 4. Gårdshistorien''. Utg. Sparebanken. xx. 1965. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2010111205040}}.
	*Wiger, Ingeborg: ''Slekter etter guldsmed Berendt Platt, 1600-1700-1800''. Utg. [s.n.]. no#. 1975. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2021062448654}}.		*Wiger, Ingeborg: ''Slekter etter guldsmed Berendt Platt, 1600-1700-1800''. Utg. [s.n.]. no#. 1975. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2021062448654}}.

Hans P. Hosar på 7. sep. 2022 kl. 07:29

2022-09-07T07:29:07Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 7. sep. 2022 kl. 07:29
Linje 1:		Linje 1:
	~~{{Under arbeid}}~~
	{{thumb\|Kraft, Jens.jpg\|Jens Kraft. Litografi 1842. Kunstner ukjent.}}		{{thumb\|Kraft, Jens.jpg\|Jens Kraft. Litografi 1842. Kunstner ukjent.}}
	'''[[Jens Kraft\|Jens Edvard Kraft]]''' (fødd i [[Kristiansand]] 22. desember 1784, død i [[Mandal]] 21. juli 1853) var jurist og embetsmann. Dei siste tjue åra av sitt liv var han sorenskrivar i Mandal. Mest kjend er han som litteraturhistorisk bibliograf og topografisk-statistisk forfattar, med storverket ''[[Norges Beskrivelse (Jens Kraft)\|Topographisk-Statistisk Beskrivelse over Kongeriget Norge]]'' (Norges Beskrivelse) som eit ruvande høgdepunkt.		'''[[Jens Kraft\|Jens Edvard Kraft]]''' (fødd i [[Kristiansand]] 22. desember 1784, død i [[Mandal]] 21. juli 1853) var jurist og embetsmann. Dei siste tjue åra av sitt liv var han sorenskrivar i Mandal. Mest kjend er han som litteraturhistorisk bibliograf og topografisk-statistisk forfattar, med storverket ''[[Norges Beskrivelse (Jens Kraft)\|Topographisk-Statistisk Beskrivelse over Kongeriget Norge]]'' (Norges Beskrivelse) som eit ruvande høgdepunkt.

Hans P. Hosar på 7. sep. 2022 kl. 07:28

2022-09-07T07:28:43Z

@@ Linje 39: / Linje 39: @@
 == Fagleg ettermæle. Heider og ære ==
 == Referansar ==
 <references/>
@@ Linje 48: / Linje 61: @@
 *Kjellberg, Halvor: Artikkel om Jens Kraft i [[Norsk biografisk leksikon]] [https://nbl.snl.no/Jens_Kraft_-_1784%E2%80%931853 Digital versjon]
 *Kleiven, Ivar: ''Ringbu''. Utg. Aschehoug. 1928. {{nb.no|NBN:no-nb_digibok_2010053106069}}.
 *Lindstøl, Tallak: ''Stortinget og statsraadet 1814–1914'' 1. bind Biografier. Utg. Steen'ske bogtrykkeri. no. 1914. {{nb.no|NBN:no-nb_digibok_2006120500016}}.
 *Ovenstad, Olai: ''Militærbiografier''. Utg. Norsk slektshistorisk forening. 1948. {{nb.no|NBN:no-nb_digibok_2012060806008}}.
@@ Linje 53: / Linje 67: @@
 *Ruud, Arnt: ''Modums historie bd. 4. Gårdshistorien''. Utg. Sparebanken. xx. 1965. {{nb.no|NBN:no-nb_digibok_2010111205040}}.
 *Wiger, Ingeborg: ''Slekter etter guldsmed Berendt Platt, 1600-1700-1800''. Utg. [s.n.]. no#. 1975. {{nb.no|NBN:no-nb_digibok_2021062448654}}.

Hans P. Hosar på 7. sep. 2022 kl. 07:04

2022-09-07T07:04:56Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 7. sep. 2022 kl. 07:04
Linje 4:		Linje 4:

	== Bakgrunn og familie ==		== Bakgrunn og familie ==
	Jens Kraft si familiehistorie gjev ~~elles~~ eit historisk interessant innblikk i sosialt samkvem, inklusive ekteskapsinngåingar, mellom bondestand, embetsstand og kjøpmannsborgarskap.		Jens Kraft si familiehistorie gjev eit historisk interessant innblikk i sosialt samkvem, inklusive ekteskapsinngåingar, mellom bondestand, embetsstand og kjøpmannsborgarskap.

	Foreldra var skipsreiar og kjøpmann i Kristiansand [[Even Kraft]] (1745–1814) og hans andre kone [[Marie Hielm]] (1744–1820). Ho kom frå ein kjøpmannsfamilie i Stavanger. Jens Kraft hadde ein bror, skipsreiar, kjøpmann og stortingsmann [[Jonas Kraft]] (1780–1830). Gjennomgådde kjelder nemner ikkje farens fyrste ektefelle ved namn, og ikkje eventuelle halvsøsken frå faren sitt fyrste ekteskap.		Foreldra var skipsreiar og kjøpmann i Kristiansand [[Even Kraft]] (1745–1814) og hans andre kone [[Marie Hielm]] (1744–1820). Ho kom frå ein kjøpmannsfamilie i Stavanger. Jens Kraft hadde ein bror, skipsreiar, kjøpmann og stortingsmann [[Jonas Kraft]] (1780–1830). Gjennomgådde kjelder nemner ikkje farens fyrste ektefelle ved namn, og ikkje eventuelle halvsøsken frå faren sitt fyrste ekteskap.
Linje 36:		Linje 36:

	== Anna publiseringsverksemd ==		== Anna publiseringsverksemd ==
			I 1819 utkom dagboka il den norske botanikaren og legen [[Christen Smith]], som tre år tidlegare hadde omkome under ein britisk ekspedisjon oppover Kongo-elva. Boka var delvis ei omsetjing frå engelsk, der delar av dagboka tidlegare var innlemma i ei beretning om ekspedisjonen. Jens Kraft stod for omsetjinga og dessutan for redigering av ein del tidlegare utrykte oppteikningar. Utgjevinga var kostnaedsdekt av universitetet i Christiania.

	== Fagleg ettermæle. Heider og ære ==		== Fagleg ettermæle. Heider og ære ==

Hans P. Hosar: Utbygging

2022-09-07T07:03:02Z

Utbygging

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 7. sep. 2022 kl. 07:03
Linje 1:		Linje 1:
	{{Under arbeid}}		{{Under arbeid}}
	{{thumb\|Kraft, Jens.jpg\|Jens Kraft. Litografi 1842. Kunstner ukjent.}}		{{thumb\|Kraft, Jens.jpg\|Jens Kraft. Litografi 1842. Kunstner ukjent.}}
	'''[[Jens Kraft\|Jens Edvard Kraft]]''' (fødd i [[Kristiansand]] 22. desember 1784, død i [[Mandal]] 21. juli 1853) var jurist og embetsmann. Dei siste tjue åra av sitt liv var han sorenskrivar i Mandal. Mest kjend er han som litteraturhistorisk bibliograf og topografisk-statistisk forfattar, med storverket ''[[Norges Beskrivelse (Jens Kraft)\|Topographisk-Statistisk Beskrivelse over Kongeriget Norge]]'' som eit ruvande høgdepunkt.		'''[[Jens Kraft\|Jens Edvard Kraft]]''' (fødd i [[Kristiansand]] 22. desember 1784, død i [[Mandal]] 21. juli 1853) var jurist og embetsmann. Dei siste tjue åra av sitt liv var han sorenskrivar i Mandal. Mest kjend er han som litteraturhistorisk bibliograf og topografisk-statistisk forfattar, med storverket ''[[Norges Beskrivelse (Jens Kraft)\|Topographisk-Statistisk Beskrivelse over Kongeriget Norge]]'' (Norges Beskrivelse) som eit ruvande høgdepunkt.

	== Bakgrunn og familie ==		== Bakgrunn og familie ==
			Jens Kraft si familiehistorie gjev elles eit historisk interessant innblikk i sosialt samkvem, inklusive ekteskapsinngåingar, mellom bondestand, embetsstand og kjøpmannsborgarskap.

	Foreldra var skipsreiar og kjøpmann i Kristiansand [[Even Kraft]] (1745–1814) og hans andre kone [[Marie Hielm]] (1744–1820). Ho kom frå ein kjøpmannsfamilie i Stavanger. Jens Kraft hadde ein bror, skipsreiar, kjøpmann og stortingsmann [[Jonas Kraft]] (1780–1830). Gjennomgådde kjelder nemner ikkje farens fyrste ektefelle ved namn, og ikkje eventuelle halvsøsken frå faren sitt fyrste ekteskap.		Foreldra var skipsreiar og kjøpmann i Kristiansand [[Even Kraft]] (1745–1814) og hans andre kone [[Marie Hielm]] (1744–1820). Ho kom frå ein kjøpmannsfamilie i Stavanger. Jens Kraft hadde ein bror, skipsreiar, kjøpmann og stortingsmann [[Jonas Kraft]] (1780–1830). Gjennomgådde kjelder nemner ikkje farens fyrste ektefelle ved namn, og ikkje eventuelle halvsøsken frå faren sitt fyrste ekteskap.

	Jens Kraft gifta seg i 1817 med [[Henriette Rosenkilde]] (1783–1858), dotter av kjøpmann i Stavanger [[Børre Rosenkilde]] og hustru [[Anne Wilhelmine Nyrop]].		Jens Kraft gifta seg i 1817 med [[Henriette Rosenkilde]] (1783–1858), dotter av kjøpmann i Stavanger [[Børre Rosenkilde]] og hustru [[Anne Wilhelmine Nyrop]].

	~~Jens Kraft si familiehistorie gjev elles eit historisk interessant innblikk i sosialt samkvem, inklusive ekteskapsinngåingar, mellom bondestand, embetsstand og kjøpmannsborgarskap.~~

	Faren Even Kraft var fødd i [[Ringebu]] i [[Gudbrandsdalen]], son av sersjant [[Jens Gulsrud]] og hustru [[Margrethe Eilertsen]] (1710–1788). Jens Gulsrud var etter alt å dømme ein yngre son frå garden Gulsrud i [[Modum]].<ref>[https://www.genealogi.no/wiki/index.php/Kraft_(slekt) Slektshistoriewiki, oppslag «Kraft (slekt)»]</ref> Han vart underoffiser i Gudbrandsdalen, og budde på Trøståkermoen, som var ein av fleire husmannsplassar under Trøståker i Ringebu hovudsokn. Kona Margrethe var dotter til løytnant [[Ole Eilertsen]] (bondegut?) og hustru [[Abigael Kraft]]. Abigael tilhøyrde ei slekt av offiserar og prestar, som i følgje Ivar Kleiven inkluderte ein sokneprest og tre kapteinar som budde i Ringebu innan tidsrommet 1713–1827, og som «[med di] vart så innlivd millom bygdafolk og i bondekultur, at døm kain reknast for hælvt innfødd Ringbyggjinge'.»<ref>Kleiven, I. 1928:262.</ref>		Faren Even Kraft var fødd i [[Ringebu]] i [[Gudbrandsdalen]], son av sersjant [[Jens Gulsrud]] og hustru [[Margrethe Eilertsen]] (1710–1788). Jens Gulsrud var etter alt å dømme ein yngre son frå garden Gulsrud i [[Modum]].<ref>[https://www.genealogi.no/wiki/index.php/Kraft_(slekt) Slektshistoriewiki, oppslag «Kraft (slekt)»]</ref> Han vart underoffiser i Gudbrandsdalen, og budde på Trøståkermoen, som var ein av fleire husmannsplassar under Trøståker i Ringebu hovudsokn. Kona Margrethe var dotter til løytnant [[Ole Eilertsen]] (bondegut?) og hustru [[Abigael Kraft]]. Abigael tilhøyrde ei slekt av offiserar og prestar, som i følgje Ivar Kleiven inkluderte ein sokneprest og tre kapteinar som budde i Ringebu innan tidsrommet 1713–1827, og som «[med di] vart så innlivd millom bygdafolk og i bondekultur, at døm kain reknast for hælvt innfødd Ringbyggjinge'.»<ref>Kleiven, I. 1928:262.</ref>
Linje 18:		Linje 18:

	Han tok juridisk embetseksamen i 1808, og dro attende til heimbyen Kristiansand. Her fekk han oppdrag som tolk og translatør i [[Leksikon:Priseretten\|Priseretten]].		Han tok juridisk embetseksamen i 1808, og dro attende til heimbyen Kristiansand. Her fekk han oppdrag som tolk og translatør i [[Leksikon:Priseretten\|Priseretten]].
	Si fyrste tilsetjing i embetsapparatet fekk han i 1814, som fullmektig i [[Indredepartementet]] (4. departement), som frå 1. januar 1819 vart slått saman med [[Finansdepartementet]]. Frå 1822 var han byråsjef i [[Revisjonsdepartmentet]], og i Finansdepartementet frå 1823. I 1828 vart han ekspedisjonssekretær (øvste embetsmann i departementet) i Revisjonsdepartementet. Så i 1832 vart Kraft utnemnd til sorenskrivar i Mandal, eit embete han hadde til ~~din~~ død.		Si fyrste tilsetjing i embetsapparatet fekk han i 1814, som fullmektig i [[Indredepartementet]] (4. departement), som frå 1. januar 1819 vart slått saman med [[Finansdepartementet]]. Frå 1822 var han byråsjef i [[Revisjonsdepartmentet]], og i Finansdepartementet frå 1823. I 1828 vart han ekspedisjonssekretær (øvste embetsmann i departementet) i Revisjonsdepartementet. Så i 1832 vart Kraft utnemnd til sorenskrivar i Mandal, eit embete han hadde til sin død.

	== Bibliografisk arbeid ==		== Bibliografisk og litteraturhistorisk arbeid ==
	Under sitt mangeårige studietid i København fekk Kraft tid til mange intellektuelle syslar i tillegg til sitt eige fagstudium. Mellom anna samla han biografiske og litteraturhistoriske opplysningar, og tok utskrifter av mykje topografisk-statistisk litteratur om Noreg. Det litteraturhistoriske arbeidet var tenkt som ei komplettering av [[Jens Worm\|Jens Worms]] ''Lexicon over danske, norske og islandske lærde Mænd'' (København 1771–1784).		Under sitt mangeårige studietid i København fekk Kraft tid til mange intellektuelle syslar i tillegg til sitt eige fagstudium. Mellom anna samla han biografiske og litteraturhistoriske opplysningar, og ikkje minst tok han utskrifter av mykje topografisk-statistisk litteratur om Noreg (sjå nedanfor). Det litteraturhistoriske arbeidet var tenkt som ei komplettering av [[Jens Worm\|Jens Worms]] ''Lexicon over danske, norske og islandske lærde Mænd'' (København 1771–1784). I staden kom materialet til nytte i eit nytt litteraturhistorisk leksikon som kom ut i tidsrommet 1818–1820, ''Almindeligt Litteraturlexicon for Danmark, Norge og Island'', ved Jens Kraft og Rasmus Nyerup.

			Kraft byrja mange år seinare på eit tilsvarande oppslagsverk spesielt for Noreg for tida etter 1814. Det vart utgjeve etter at han døydde, ved [[Christian Lange\|Christian C.A. Lange]], men med Kraft som hovudforfattar: ''Norsk Forfatter-Lexicon 1814–1856''. Det inngjekk seinare i J.B.Halvorsens ''Norsk Forfatterlexicon 1814–1880''.

	== Topografisk-statistisk forfattarskap ==		== Topografisk-statistisk forfattarskap ==
			{{thumb\|Norges Beskrivelse faksimile 1842.jpg\|Faksimile frå oppslagsside ''Norges Beskrivelse'' (1842)}}
			Si sterke interesse for Noregs geografi, næringsliv og generelle tilstand hadde Kraft dyrka allereie i København-åra sine. Som departementsmann fekk han høve til å halde fram med dette i organiserte former. Heilt frå fyrst av, frå 1814, arbeidde han systematisk med det som skulle bli hovudverket hans, ''Norges Beskrivelse''. Det kom ut i seks band 1820–1835, med ajourførte utgåver 1838–1842. Verket var utgjeve for hans private rekning og risiko, men i god samforstand med departementa. I tidsrommet 1845–1848 publiserte han ei oppsummering av Norges-beskrivelsen i ''Historisk-topographisk Haandbog over Kongeriget Norge''.

			Som forfattar av Norges Beskrivelse, og ved sitt arbeid i Indre-, Finans- og Revisjonsdepartementa vart Kraft ein sentral person i oppbygginga av norsk offentleg statistikk. Truleg var han sterkt medverkande til at amtmennene i 1827 vart pålagde å rapportere om amtets økonomiske stilling kvart femte år. Frå 1839 vart desse [[Amtmennenes femårsberetninger\|beretningane]] sterkt utvida og standardiserte. Departementet overlet til Kraft å utarbeide ''Beretning om Kongeriget Norges oeconomiske Tilstand i Aarene 1836–1840''. Han fekk tenestefri frå sorenskrivarembetet for å gjennomføre dette offiselle oppdraget.

			I 1828 hadde Kraft gjeve ut eit hefte til ei planlagd landsomfattande handbok for prestar som søkte kall, ''Statistiske Efterretninger om Norske Præstekald'', med utgreiingar om kalla og oversyn over dei økonomiske vilkåra for presteembeta der. Det vart med det eine heftet som dekte [[Akershus stift]].

			Til den topografisk-statistiske verksemda kan også reknast Krafts innsats i bladet [[Budstikken]], der han i tidsrommet 1817–1826 dels var medutgjevar, dels redaksjonsmedlem. Den «2. rekke» av Budstikken innheldt mest nettopp stoff innan dette emneområdet.

	~~{{thumb\|Norges Beskrivelse faksimile 1842.jpg\|Faksimile frå oppslagsside ''Norges Beskrivelse'' (1842)}}~~
	== Anna publiseringsverksemd ==		== Anna publiseringsverksemd ==
	== ~~Ettermæle~~ ==
			== Fagleg ettermæle. Heider og ære ==
	== Referansar ==		== Referansar ==
	<references/>		<references/>

	== Kjelder og litteratur ==		== Kjelder og litteratur ==
	*Artikkel om Jens Edvard Kraft i Halvorsen, J.B.: ''Norsk Forfatter-Lexikon 1814-1880''. Utg. Den Norske Forlagsforening. 1892. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2006112001058}}.
	*Artikkel om Jens Edvard Kraft ''Portræter af udmærkede Nordmænd''. Anonym forfattar. Utg. Guldberg & Dzwonkowski. 1842. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2018061826015}}.
	*Dalan, Syvert: ''Kirkeliv i Tveit prestegjeld i gammel og ny tid''. Utg. S. Dalan. no#. 1947. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2013012506138}}.		*Dalan, Syvert: ''Kirkeliv i Tveit prestegjeld i gammel og ny tid''. Utg. S. Dalan. no#. 1947. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2013012506138}}.
			*''Norsk Forfatter-Lexikon 1814-1880'' (Halvorsen, J.B.): Artikkel om Jens Edvard Kraft. Utg. Den Norske Forlagsforening. 1892. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2006112001058}}.
	*Holmsen, Andreas: Artikkel om Jens Kraft i Norsk biografisk leksikon, bd. 7 (1936) B. 7{{bokhylla\|NBN:no-nb_digibok_2014102024002}}.		*Holmsen, Andreas: Artikkel om Jens Kraft i Norsk biografisk leksikon, bd. 7 (1936) B. 7{{bokhylla\|NBN:no-nb_digibok_2014102024002}}.
	*Kjellberg, Halvor~~, artikkel~~ om Jens Kraft i [[Norsk biografisk leksikon]] [https://nbl.snl.no/Jens_Kraft_-_1784%E2%80%931853 Digital versjon]		*Kjellberg, Halvor: Artikkel om Jens Kraft i [[Norsk biografisk leksikon]] [https://nbl.snl.no/Jens_Kraft_-_1784%E2%80%931853 Digital versjon]
	*Kleiven, Ivar: ''Ringbu''. Utg. Aschehoug. 1928. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2010053106069}}.		*Kleiven, Ivar: ''Ringbu''. Utg. Aschehoug. 1928. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2010053106069}}.
	*Lindstøl, Tallak: ''Stortinget og statsraadet 1814–1914'' 1. bind Biografier. Utg. Steen'ske bogtrykkeri. no. 1914. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2006120500016}}.		*Lindstøl, Tallak: ''Stortinget og statsraadet 1814–1914'' 1. bind Biografier. Utg. Steen'ske bogtrykkeri. no. 1914. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2006120500016}}.
	*Ovenstad, Olai: ''Militærbiografier''. Utg. Norsk slektshistorisk forening. 1948. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2012060806008}}.		*Ovenstad, Olai: ''Militærbiografier''. Utg. Norsk slektshistorisk forening. 1948. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2012060806008}}.
			*''Portræter af udmærkede Nordmænd''. Artikkel om Jens Edvard Kraft. Anonym forfattar. Utg. Guldberg & Dzwonkowski. 1842. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2018061826015}}.
	*Ruud, Arnt: ''Modums historie bd. 4. Gårdshistorien''. Utg. Sparebanken. xx. 1965. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2010111205040}}.		*Ruud, Arnt: ''Modums historie bd. 4. Gårdshistorien''. Utg. Sparebanken. xx. 1965. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2010111205040}}.
	*Wiger, Ingeborg: ''Slekter etter guldsmed Berendt Platt, 1600-1700-1800''. Utg. [s.n.]. no#. 1975. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2021062448654}}.		*Wiger, Ingeborg: ''Slekter etter guldsmed Berendt Platt, 1600-1700-1800''. Utg. [s.n.]. no#. 1975. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2021062448654}}.

Hans P. Hosar: Utbygging

2022-09-06T04:58:00Z

Utbygging

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 6. sep. 2022 kl. 04:58
Linje 15:		Linje 15:

	== Utdanning og embetskarriere ==		== Utdanning og embetskarriere ==
			Den fyrste skulegangen fekk Jens Kraft i heimen. Frå tiårsalderen vart han undervist i latinskulepensum av magister [[Salomon Gjør]], rektor ved [[Kristiansand katedralskole\|Kristiansand katedralskule]]. Det gjorde at Jens kunne gå rett inn i avgangsklassen på katedralskulen. Han vart dimittert til universitetet som 14-åring, og avla [[examen artium]] i København i april 1800. Deretter tilbringa han 7–8 år som student der. Han las frå fyrst av teologi, men gjekk etter eit par år over til juss, og las mange andre fag ved sida av, derunder statistikk, moderne språk (engelsk m.m.), historie og litteraturhistorie.

			Han tok juridisk embetseksamen i 1808, og dro attende til heimbyen Kristiansand. Her fekk han oppdrag som tolk og translatør i [[Leksikon:Priseretten\|Priseretten]].
			Si fyrste tilsetjing i embetsapparatet fekk han i 1814, som fullmektig i [[Indredepartementet]] (4. departement), som frå 1. januar 1819 vart slått saman med [[Finansdepartementet]]. Frå 1822 var han byråsjef i [[Revisjonsdepartmentet]], og i Finansdepartementet frå 1823. I 1828 vart han ekspedisjonssekretær (øvste embetsmann i departementet) i Revisjonsdepartementet. Så i 1832 vart Kraft utnemnd til sorenskrivar i Mandal, eit embete han hadde til din død.

	== Bibliografisk arbeid ==		== Bibliografisk arbeid ==
			Under sitt mangeårige studietid i København fekk Kraft tid til mange intellektuelle syslar i tillegg til sitt eige fagstudium. Mellom anna samla han biografiske og litteraturhistoriske opplysningar, og tok utskrifter av mykje topografisk-statistisk litteratur om Noreg. Det litteraturhistoriske arbeidet var tenkt som ei komplettering av [[Jens Worm\|Jens Worms]] ''Lexicon over danske, norske og islandske lærde Mænd'' (København 1771–1784).

	== Topografisk-statistisk forfattarskap ==		== Topografisk-statistisk forfattarskap ==

Hans P. Hosar: Litteraturtilføyingar

2022-08-26T08:54:08Z

Litteraturtilføyingar

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 26. aug. 2022 kl. 08:54
Linje 12:		Linje 12:
	Faren Even Kraft var fødd i [[Ringebu]] i [[Gudbrandsdalen]], son av sersjant [[Jens Gulsrud]] og hustru [[Margrethe Eilertsen]] (1710–1788). Jens Gulsrud var etter alt å dømme ein yngre son frå garden Gulsrud i [[Modum]].<ref>[https://www.genealogi.no/wiki/index.php/Kraft_(slekt) Slektshistoriewiki, oppslag «Kraft (slekt)»]</ref> Han vart underoffiser i Gudbrandsdalen, og budde på Trøståkermoen, som var ein av fleire husmannsplassar under Trøståker i Ringebu hovudsokn. Kona Margrethe var dotter til løytnant [[Ole Eilertsen]] (bondegut?) og hustru [[Abigael Kraft]]. Abigael tilhøyrde ei slekt av offiserar og prestar, som i følgje Ivar Kleiven inkluderte ein sokneprest og tre kapteinar som budde i Ringebu innan tidsrommet 1713–1827, og som «[med di] vart så innlivd millom bygdafolk og i bondekultur, at døm kain reknast for hælvt innfødd Ringbyggjinge'.»<ref>Kleiven, I. 1928:262.</ref>		Faren Even Kraft var fødd i [[Ringebu]] i [[Gudbrandsdalen]], son av sersjant [[Jens Gulsrud]] og hustru [[Margrethe Eilertsen]] (1710–1788). Jens Gulsrud var etter alt å dømme ein yngre son frå garden Gulsrud i [[Modum]].<ref>[https://www.genealogi.no/wiki/index.php/Kraft_(slekt) Slektshistoriewiki, oppslag «Kraft (slekt)»]</ref> Han vart underoffiser i Gudbrandsdalen, og budde på Trøståkermoen, som var ein av fleire husmannsplassar under Trøståker i Ringebu hovudsokn. Kona Margrethe var dotter til løytnant [[Ole Eilertsen]] (bondegut?) og hustru [[Abigael Kraft]]. Abigael tilhøyrde ei slekt av offiserar og prestar, som i følgje Ivar Kleiven inkluderte ein sokneprest og tre kapteinar som budde i Ringebu innan tidsrommet 1713–1827, og som «[med di] vart så innlivd millom bygdafolk og i bondekultur, at døm kain reknast for hælvt innfødd Ringbyggjinge'.»<ref>Kleiven, I. 1928:262.</ref>

	Even Kraft valde altså slektsnamnet sitt frå morssida av familien. Han skal ha vorte oppfostra hjå ein onkel, [[Caspar Petersen]], som var prest i [[Tveit kommune\|Tveit]] (nå Kristiansand kommune).<ref>Lindstøl, T. 1914. Oppslag «Kraft, Jonas» s. 506. [https://www.digitalarkivet.no/view/255/pd00000004833567 Jf. kyrkjeboka for Ringebu 1752: Barnedåp for Jens Gulsruds barn Lisbeth. Der er Caspar Petersen fadder. ]</ref> Dette kan i så fall forklare kvifor underoffiserssonen frå Gudbrandsdalen hamna i Kristiansand og slo seg opp som kjøpmann og skipsreiar der.		Even Kraft valde altså slektsnamnet sitt frå morssida av familien. Han skal ha vorte oppfostra hjå ein onkel, [[Caspar Petersen]], som var prest i [[Tveit kommune\|Tveit]] (nå Kristiansand kommune).<ref>Lindstøl, T. 1914. Oppslag «Kraft, Jonas» s. 506. [https://www.digitalarkivet.no/view/255/pd00000004833567 Jf. kyrkjeboka for Ringebu 1752: Barnedåp for Jens Gulsruds barn Lisbeth. Der er Caspar Petersen fadder.] Caspar Frederik Petersen var prest i Tveit frå 1751 til sin død i 1778. Sjå Dalan, S. 1947:72.</ref> Dette kan i så fall gjere sitt til å forklare kvifor underoffiserssonen frå Gudbrandsdalen hamna i Kristiansand og slo seg opp som kjøpmann og skipsreiar der.

	== Utdanning og embetskarriere ==		== Utdanning og embetskarriere ==
Linje 25:		Linje 25:

	== Kjelder og litteratur ==		== Kjelder og litteratur ==
			*Artikkel om Jens Edvard Kraft i Halvorsen, J.B.: ''Norsk Forfatter-Lexikon 1814-1880''. Utg. Den Norske Forlagsforening. 1892. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2006112001058}}.
			*Artikkel om Jens Edvard Kraft ''Portræter af udmærkede Nordmænd''. Anonym forfattar. Utg. Guldberg & Dzwonkowski. 1842. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2018061826015}}.
			*Dalan, Syvert: ''Kirkeliv i Tveit prestegjeld i gammel og ny tid''. Utg. S. Dalan. no#. 1947. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2013012506138}}.
			*Holmsen, Andreas: Artikkel om Jens Kraft i Norsk biografisk leksikon, bd. 7 (1936) B. 7{{bokhylla\|NBN:no-nb_digibok_2014102024002}}.
			*Kjellberg, Halvor, artikkel om Jens Kraft i [[Norsk biografisk leksikon]] [https://nbl.snl.no/Jens_Kraft_-_1784%E2%80%931853 Digital versjon]
	*Kleiven, Ivar: ''Ringbu''. Utg. Aschehoug. 1928. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2010053106069}}.		*Kleiven, Ivar: ''Ringbu''. Utg. Aschehoug. 1928. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2010053106069}}.
	*Lindstøl, Tallak: ''Stortinget og statsraadet 1814–1914'' 1. bind Biografier. Utg. Steen'ske bogtrykkeri. no. 1914. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2006120500016}}.		*Lindstøl, Tallak: ''Stortinget og statsraadet 1814–1914'' 1. bind Biografier. Utg. Steen'ske bogtrykkeri. no. 1914. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2006120500016}}.
	*Ovenstad, Olai: ''Militærbiografier''. Utg. Norsk slektshistorisk forening. 1948. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2012060806008}}.		*Ovenstad, Olai: ''Militærbiografier''. Utg. Norsk slektshistorisk forening. 1948. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2012060806008}}.
	*''Portræter af udmærkede Nordmænd''. Utg. Guldberg & Dzwonkowski. 1842. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2018061826015}}.
	*Ruud, Arnt: ''Modums historie bd. 4. Gårdshistorien''. Utg. Sparebanken. xx. 1965. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2010111205040}}.		*Ruud, Arnt: ''Modums historie bd. 4. Gårdshistorien''. Utg. Sparebanken. xx. 1965. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2010111205040}}.
	*Wiger, Ingeborg: ''Slekter etter guldsmed Berendt Platt, 1600-1700-1800''. Utg. [s.n.]. no#. 1975. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2021062448654}}.		*Wiger, Ingeborg: ''Slekter etter guldsmed Berendt Platt, 1600-1700-1800''. Utg. [s.n.]. no#. 1975. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2021062448654}}.

Hans P. Hosar: Bilete

2022-08-26T08:08:45Z

Bilete

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 26. aug. 2022 kl. 08:08
Linje 1:		Linje 1:
	{{Under arbeid}}		{{Under arbeid}}
			{{thumb\|Kraft, Jens.jpg\|Jens Kraft. Litografi 1842. Kunstner ukjent.}}
	'''[[Jens Kraft\|Jens Edvard Kraft]]''' (fødd i [[Kristiansand]] 22. desember 1784, død i [[Mandal]] 21. juli 1853) var jurist og embetsmann. Dei siste tjue åra av sitt liv var han sorenskrivar i Mandal. Mest kjend er han som litteraturhistorisk bibliograf og topografisk-statistisk forfattar, med storverket ''[[Norges Beskrivelse (Jens Kraft)\|Topographisk-Statistisk Beskrivelse over Kongeriget Norge]]'' som eit ruvande høgdepunkt.		'''[[Jens Kraft\|Jens Edvard Kraft]]''' (fødd i [[Kristiansand]] 22. desember 1784, død i [[Mandal]] 21. juli 1853) var jurist og embetsmann. Dei siste tjue åra av sitt liv var han sorenskrivar i Mandal. Mest kjend er han som litteraturhistorisk bibliograf og topografisk-statistisk forfattar, med storverket ''[[Norges Beskrivelse (Jens Kraft)\|Topographisk-Statistisk Beskrivelse over Kongeriget Norge]]'' som eit ruvande høgdepunkt.

Linje 16:		Linje 17:
	== Bibliografisk arbeid ==		== Bibliografisk arbeid ==
	== Topografisk-statistisk forfattarskap ==		== Topografisk-statistisk forfattarskap ==

			{{thumb\|Norges Beskrivelse faksimile 1842.jpg\|Faksimile frå oppslagsside ''Norges Beskrivelse'' (1842)}}
	== Anna publiseringsverksemd ==		== Anna publiseringsverksemd ==
	== Ettermæle ==		== Ettermæle ==

Hans P. Hosar: Utbygging

2022-08-26T08:05:41Z

Utbygging

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 26. aug. 2022 kl. 08:05
Linje 3:		Linje 3:

	== Bakgrunn og familie ==		== Bakgrunn og familie ==
	Foreldra var skipsreiar og kjøpmann i Kristiansand [[Even Kraft]] (1745–1814) og hans andre kone [[Marie Hielm]] (1744–1820). Ho kom frå ein kjøpmannsfamilie i Stavanger. Jens Kraft si familiehistorie gjev elles eit historisk interessant innblikk i sosialt samkvem, inklusive ekteskapsinngåingar, mellom bondestand, embetsstand og kjøpmannsborgarskap.		Foreldra var skipsreiar og kjøpmann i Kristiansand [[Even Kraft]] (1745–1814) og hans andre kone [[Marie Hielm]] (1744–1820). Ho kom frå ein kjøpmannsfamilie i Stavanger. Jens Kraft hadde ein bror, skipsreiar, kjøpmann og stortingsmann [[Jonas Kraft]] (1780–1830). Gjennomgådde kjelder nemner ikkje farens fyrste ektefelle ved namn, og ikkje eventuelle halvsøsken frå faren sitt fyrste ekteskap.

			Jens Kraft gifta seg i 1817 med [[Henriette Rosenkilde]] (1783–1858), dotter av kjøpmann i Stavanger [[Børre Rosenkilde]] og hustru [[Anne Wilhelmine Nyrop]].

			Jens Kraft si familiehistorie gjev elles eit historisk interessant innblikk i sosialt samkvem, inklusive ekteskapsinngåingar, mellom bondestand, embetsstand og kjøpmannsborgarskap.

	Faren Even Kraft var fødd i [[Ringebu]] i [[Gudbrandsdalen]], son av sersjant [[Jens Gulsrud]] og hustru [[Margrethe Eilertsen]] (1710–1788). Jens Gulsrud var etter alt å dømme ein yngre son frå garden Gulsrud i [[Modum]].<ref>[https://www.genealogi.no/wiki/index.php/Kraft_(slekt) Slektshistoriewiki, oppslag «Kraft (slekt)»]</ref> Han vart underoffiser i Gudbrandsdalen, og budde på Trøståkermoen, som var ein av fleire husmannsplassar under Trøståker i Ringebu hovudsokn. Kona Margrethe var dotter til løytnant [[Ole Eilertsen]] (bondegut?) og hustru [[Abigael Kraft]]. Abigael tilhøyrde ei slekt av offiserar og prestar, som i følgje Ivar Kleiven inkluderte ein sokneprest og tre kapteinar som budde i Ringebu innan tidsrommet 1713–1827, og som «[med di] vart så innlivd millom bygdafolk og i bondekultur, at døm kain reknast for hælvt innfødd Ringbyggjinge'.»<ref>Kleiven, I. 1928:262.</ref>		Faren Even Kraft var fødd i [[Ringebu]] i [[Gudbrandsdalen]], son av sersjant [[Jens Gulsrud]] og hustru [[Margrethe Eilertsen]] (1710–1788). Jens Gulsrud var etter alt å dømme ein yngre son frå garden Gulsrud i [[Modum]].<ref>[https://www.genealogi.no/wiki/index.php/Kraft_(slekt) Slektshistoriewiki, oppslag «Kraft (slekt)»]</ref> Han vart underoffiser i Gudbrandsdalen, og budde på Trøståkermoen, som var ein av fleire husmannsplassar under Trøståker i Ringebu hovudsokn. Kona Margrethe var dotter til løytnant [[Ole Eilertsen]] (bondegut?) og hustru [[Abigael Kraft]]. Abigael tilhøyrde ei slekt av offiserar og prestar, som i følgje Ivar Kleiven inkluderte ein sokneprest og tre kapteinar som budde i Ringebu innan tidsrommet 1713–1827, og som «[med di] vart så innlivd millom bygdafolk og i bondekultur, at døm kain reknast for hælvt innfødd Ringbyggjinge'.»<ref>Kleiven, I. 1928:262.</ref>

	Even Kraft valde altså slektsnamnet sitt frå morssida av familien. Han skal ha vorte oppfostra hjå ein onkel, [[Caspar Petersen]], som var prest i [[Tveit kommune\|Tveit]] (nå Kristiansand kommune).<ref>Lindstøl, T. 1914. Oppslag «Kraft, Jonas» s. 506.</ref> Dette kan i så fall forklare kvifor underoffiserssonen frå Gudbrandsdalen hamna i Kristiansand og slo seg opp som kjøpmann og skipsreiar der.		Even Kraft valde altså slektsnamnet sitt frå morssida av familien. Han skal ha vorte oppfostra hjå ein onkel, [[Caspar Petersen]], som var prest i [[Tveit kommune\|Tveit]] (nå Kristiansand kommune).<ref>Lindstøl, T. 1914. Oppslag «Kraft, Jonas» s. 506. [https://www.digitalarkivet.no/view/255/pd00000004833567 Jf. kyrkjeboka for Ringebu 1752: Barnedåp for Jens Gulsruds barn Lisbeth. Der er Caspar Petersen fadder. ]</ref> Dette kan i så fall forklare kvifor underoffiserssonen frå Gudbrandsdalen hamna i Kristiansand og slo seg opp som kjøpmann og skipsreiar der.

			== Utdanning og embetskarriere ==
			== Bibliografisk arbeid ==
			== Topografisk-statistisk forfattarskap ==
			== Anna publiseringsverksemd ==
			== Ettermæle ==
	== Referansar ==		== Referansar ==
	<references/>		<references/>
Linje 15:		Linje 24:
	*Kleiven, Ivar: ''Ringbu''. Utg. Aschehoug. 1928. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2010053106069}}.		*Kleiven, Ivar: ''Ringbu''. Utg. Aschehoug. 1928. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2010053106069}}.
	*Lindstøl, Tallak: ''Stortinget og statsraadet 1814–1914'' 1. bind Biografier. Utg. Steen'ske bogtrykkeri. no. 1914. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2006120500016}}.		*Lindstøl, Tallak: ''Stortinget og statsraadet 1814–1914'' 1. bind Biografier. Utg. Steen'ske bogtrykkeri. no. 1914. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2006120500016}}.
			*Ovenstad, Olai: ''Militærbiografier''. Utg. Norsk slektshistorisk forening. 1948. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2012060806008}}.
			*''Portræter af udmærkede Nordmænd''. Utg. Guldberg & Dzwonkowski. 1842. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2018061826015}}.
			*Ruud, Arnt: ''Modums historie bd. 4. Gårdshistorien''. Utg. Sparebanken. xx. 1965. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2010111205040}}.
			*Wiger, Ingeborg: ''Slekter etter guldsmed Berendt Platt, 1600-1700-1800''. Utg. [s.n.]. no#. 1975. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2021062448654}}.