Johan H. Heitmann (1664–1740) - Sideversjonshistorikk

Wikarth på 15. mar. 2023 kl. 12:18

2023-03-15T12:18:25Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 15. mar. 2023 kl. 12:18
Linje 170:		Linje 170:
	[[Kategori:Bergen kommune]]		[[Kategori:Bergen kommune]]
	[[Kategori:Danmark]]		[[Kategori:Danmark]]
			[[Kategori:Irland]]
	{{nn}}		{{nn}}

Wikarth på 15. mar. 2023 kl. 12:17

2023-03-15T12:17:19Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 15. mar. 2023 kl. 12:17
Linje 168:		Linje 168:
	[[Kategori:Oslo kommune]]		[[Kategori:Oslo kommune]]
	[[Kategori:Hemnes kommune]]		[[Kategori:Hemnes kommune]]
			[[Kategori:Bergen kommune]]
	[[Kategori:Danmark]]		[[Kategori:Danmark]]
	{{nn}}		{{nn}}

Kallrustad: geografiske kategoriar

2023-03-15T07:58:22Z

geografiske kategoriar

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 15. mar. 2023 kl. 07:58
Linje 166:		Linje 166:
	[[Kategori:Fødsler i 1664]]		[[Kategori:Fødsler i 1664]]
	[[Kategori:Dødsfall i 1740]]		[[Kategori:Dødsfall i 1740]]
			[[Kategori:Oslo kommune]]
			[[Kategori:Hemnes kommune]]
			[[Kategori:Danmark]]
	{{nn}}		{{nn}}

Wikarth: /* Forfattarskap */

2023-03-14T20:38:33Z

Forfattarskap

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 14. mar. 2023 kl. 20:38
Linje 71:		Linje 71:

	===Forfattarskap===		===Forfattarskap===
	Johan Heitmann var ein ranværing med mange spesielle evner. Han var særleg i Nord-Noreg og på Mørekysten lenge kjent for ei rekke pietistiske salmar, og andaktsboka hans som gjekk under namnet "Sjymainn", var fast tilbehør i kvar skipskiste. Denne boka blei gitt ut i minst 22 utgåver på norsk, og minst ei på tysk. Sjølv den kjente [[Svend Foyn]] hadde "Sjymainn" med seg i Ishavet. Salmane var ikkje alltid hans eigne, det var ofte at dei var gamle og kjente som gjorde ~~at boka blei populær~~.<ref>https://www.nb.no/items/ea02cc23297fb7f6e5c025f2555871f7?page=145 Salmediktingi i Noreg : frå dei fyrste kristne tider i vårt land og fram mot vår tid, bd 1, Rynning, 1954 s 147</ref><ref>https://www.nb.no/items/7edbdadf4373169f447f09febaa182e7?page=209 Norsk salmesang b 1, Blom Svendsen, 1935 s 200, referer ein del vers og bønner.</ref> Særleg bønene og versa hans for morgon og kveld dei ulike dagane var slikt som heldt seg lenge i minnet hos kystfolket:<ref>https://www.nb.no/items/URN:NBN:no-nb_digibok_2012060824012?page=441 Norges land og folk : topografisk-statistisk beskrevet bd 18 del 3 : Nordlands amt Byerne og Søndre og Nordre Helgeland fogderi, Helland, 1908, s 430</ref><br>		Johan Heitmann var ein ranværing med mange spesielle evner. Han var særleg i Nord-Noreg og på Mørekysten lenge kjent for ei rekke pietistiske salmar, og andaktsboka hans som gjekk under namnet "Sjymainn", var fast tilbehør i kvar skipskiste. Denne boka blei gitt ut i minst 22 utgåver på norsk, og minst ei på tysk. Sjølv den kjente [[Svend Foyn]] hadde "Sjymainn" med seg i Ishavet. Salmane var ikkje alltid hans eigne, det var ofte det at dei var gamle og kjente som gjorde dei populære.<ref>https://www.nb.no/items/ea02cc23297fb7f6e5c025f2555871f7?page=145 Salmediktingi i Noreg : frå dei fyrste kristne tider i vårt land og fram mot vår tid, bd 1, Rynning, 1954 s 147</ref><ref>https://www.nb.no/items/7edbdadf4373169f447f09febaa182e7?page=209 Norsk salmesang b 1, Blom Svendsen, 1935 s 200, referer ein del vers og bønner.</ref> Særleg bønene og versa hans for morgon og kveld dei ulike dagane var slikt som heldt seg lenge i minnet hos kystfolket:<ref>https://www.nb.no/items/URN:NBN:no-nb_digibok_2012060824012?page=441 Norges land og folk : topografisk-statistisk beskrevet bd 18 del 3 : Nordlands amt Byerne og Søndre og Nordre Helgeland fogderi, Helland, 1908, s 430</ref><br>

	Søndagsrimet:		Søndagsrimet:

Wikarth: /* Forfattarskap */

2023-03-14T20:36:45Z

Forfattarskap

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 14. mar. 2023 kl. 20:36
Linje 71:		Linje 71:

	===Forfattarskap===		===Forfattarskap===
	Johan Heitmann var ein ranværing med mange spesielle evner. Han var særleg i Nord-Noreg og på Mørekysten lenge kjent for ei rekke pietistiske salmar, og andaktsboka hans som gjekk under namnet "Sjymainn", var fast tilbehør i kvar skipskiste. Denne boka blei gitt ut i minst 22 utgåver på norsk, og minst ei på tysk. Sjølv den kjente [[Svend Foyn]] hadde "Sjymainn" med seg i Ishavet. Salmane var ikkje alltid hans eigne, det var ofte at dei var gamle og kjente som gjorde at boka blei populær.<ref>https://www.nb.no/items/ea02cc23297fb7f6e5c025f2555871f7?page=145 Salmediktingi i Noreg : frå dei fyrste kristne tider i vårt land og fram mot vår tid, bd 1, Rynning, 1954 s 147</ref><ref>https://www.nb.no/items/7edbdadf4373169f447f09febaa182e7?page=209 Norsk salmesang b 1, Blom Svendsen, 1935 s 200, referer ein del vers og bønner.</ref> Særleg bønene og ~~vers~~ for morgon og kveld dei ulike dagane var slikt som heldt seg lenge i minnet hos kystfolket:<ref>https://www.nb.no/items/URN:NBN:no-nb_digibok_2012060824012?page=441 Norges land og folk : topografisk-statistisk beskrevet bd 18 del 3 : Nordlands amt Byerne og Søndre og Nordre Helgeland fogderi, Helland, 1908, s 430</ref><br>		Johan Heitmann var ein ranværing med mange spesielle evner. Han var særleg i Nord-Noreg og på Mørekysten lenge kjent for ei rekke pietistiske salmar, og andaktsboka hans som gjekk under namnet "Sjymainn", var fast tilbehør i kvar skipskiste. Denne boka blei gitt ut i minst 22 utgåver på norsk, og minst ei på tysk. Sjølv den kjente [[Svend Foyn]] hadde "Sjymainn" med seg i Ishavet. Salmane var ikkje alltid hans eigne, det var ofte at dei var gamle og kjente som gjorde at boka blei populær.<ref>https://www.nb.no/items/ea02cc23297fb7f6e5c025f2555871f7?page=145 Salmediktingi i Noreg : frå dei fyrste kristne tider i vårt land og fram mot vår tid, bd 1, Rynning, 1954 s 147</ref><ref>https://www.nb.no/items/7edbdadf4373169f447f09febaa182e7?page=209 Norsk salmesang b 1, Blom Svendsen, 1935 s 200, referer ein del vers og bønner.</ref> Særleg bønene og versa hans for morgon og kveld dei ulike dagane var slikt som heldt seg lenge i minnet hos kystfolket:<ref>https://www.nb.no/items/URN:NBN:no-nb_digibok_2012060824012?page=441 Norges land og folk : topografisk-statistisk beskrevet bd 18 del 3 : Nordlands amt Byerne og Søndre og Nordre Helgeland fogderi, Helland, 1908, s 430</ref><br>

	Søndagsrimet:		Søndagsrimet:

Wikarth på 14. mar. 2023 kl. 20:31

2023-03-14T20:31:12Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 14. mar. 2023 kl. 20:31
Linje 1:		Linje 1:
	[[Fil:En-gammel-norsk-los-Dreier-utsnitt.jpg\|miniatyr\|Ein los i uniform frå før 1800, av Johan Friedrich Leonard Dreier, ca 1812-1815.]]		[[Fil:En-gammel-norsk-los-Dreier-utsnitt.jpg\|miniatyr\|Ein los i uniform frå før 1800, av Johan Friedrich Leonard Dreier, ca 1812-1815.]]
	'''[[Johan H. Heitmann (1664–1740)\|Johan H. Heitmann]]''' <ref>https://nbl.snl.no/Johan_Heitmann Johan Heitmann i Norsk Biografisk Leksikon</ref>(fødd [[1664]], død [[6. juli]] [[1740]] i [[København]]) var skippar, los<ref>https://no.wikipedia.org/wiki/Los Los</ref>, kartograf, ~~[[Leksikon:Commisfarer\|kommissfarar]] og~~ [[Leksikon:Kaper\|kaperkaptein]]<ref>https://lokalhistoriewiki.no/wiki/Samfunn_og_sjøfart_etter_1814#Kaperfart Kaperfart: private skip fekk i krigstid lisens til å angripa fiendtlege skip mot at overskotet frå dei kapra skipa – prisene - blei delt med kongen</ref>, salmediktar og forfattar.		'''[[Johan H. Heitmann (1664–1740)\|Johan H. Heitmann]]''' <ref>https://nbl.snl.no/Johan_Heitmann Johan Heitmann i Norsk Biografisk Leksikon</ref>(fødd [[1664]], død [[6. juli]] [[1740]] i [[København]]) var skippar, los<ref>https://no.wikipedia.org/wiki/Los Los</ref>, kartograf, [[Leksikon:Kaper\|kaperkaptein]]<ref>https://lokalhistoriewiki.no/wiki/Samfunn_og_sjøfart_etter_1814#Kaperfart Kaperfart: private skip fekk i krigstid lisens til å angripa fiendtlege skip mot at overskotet frå dei kapra skipa – prisene - blei delt med kongen</ref>, salmediktar og forfattar.

	[[Fil:Fargelagt Else Marie Walnum Hersleb - Hemnes omkring år 1800 - GammelkulturpåHelgelandColdevin1986s34.jpg\|miniatyr\|"Hemnes omkring år 1800. I forgrunnen Sund." Akvarell av Else Marie Walnum Hersleb (1776-1838),<br>svart/kvit kopi i bokutgåva, <br>fargelagt av Øyvind Heitmann 2023.]]		[[Fil:Fargelagt Else Marie Walnum Hersleb - Hemnes omkring år 1800 - GammelkulturpåHelgelandColdevin1986s34.jpg\|miniatyr\|"Hemnes omkring år 1800. I forgrunnen Sund." Akvarell av Else Marie Walnum Hersleb (1776-1838),<br>svart/kvit kopi i bokutgåva, <br>fargelagt av Øyvind Heitmann 2023.]]
Linje 33:		Linje 33:
	I 1730 fekk han stilling som kaptein i Dansk Ostindiske Kompagni<ref>https://danmarkshistorien.dk/vis/materiale/ostindisk-kompagni Dansk Ostindisk Kompagni</ref>, som då var på veg til å skipast oppatt som Asiatisk Kompagni<ref>https://danmarkshistorien.dk/vis/materiale/asiatisk-kompagni Asiatisk Kompagni</ref>, og flytta med kona til [[København]]. Der var allereie sønene deira Daniel og Johan flytta for å studera.		I 1730 fekk han stilling som kaptein i Dansk Ostindiske Kompagni<ref>https://danmarkshistorien.dk/vis/materiale/ostindisk-kompagni Dansk Ostindisk Kompagni</ref>, som då var på veg til å skipast oppatt som Asiatisk Kompagni<ref>https://danmarkshistorien.dk/vis/materiale/asiatisk-kompagni Asiatisk Kompagni</ref>, og flytta med kona til [[København]]. Der var allereie sønene deira Daniel og Johan flytta for å studera.

	===Kart og ~~koffardis~~===		===Kart og handel===
	[[Fil:Los eller kartmakar ca 1650.jpg \|miniatyr\|Los eller kartmakar med vanleg utstyr ca 1650.<br>Th. Jacobsz.: 't Nieuwe en Vergroote Zee-Boeck /<br>Dat is Loots-Mans Zee-Spiegel, Amsterdam 1657. ]]		[[Fil:Los eller kartmakar ca 1650.jpg \|miniatyr\|Los eller kartmakar med vanleg utstyr ca 1650.<br>Th. Jacobsz.: 't Nieuwe en Vergroote Zee-Boeck /<br>Dat is Loots-Mans Zee-Spiegel, Amsterdam 1657. ]]
	I åra 1702-08 laga Heitmann kart over norskekysten på oppdrag frå [[Frederik von Gabel\|visestatthaldar Frederik von Gabel]] <ref>https://www.duo.uio.no/bitstream/handle/10852/63081/Master_Velsand.pdf Gamle dansk-norske kart over Norge En undersøkelse av konteksten for tegningen av norgeskart i Danmark-Norge på 1700-tallet, Andreas Velsand UiO 2018</ref>. Oppmålinga til karta gjorde han på handelsreiser ("''[[Leksikon:Koffardi\|koffardis]]''")<ref>https://www.nb.no/items/7edbdadf4373169f447f09febaa182e7?page=209 "Han fór til koffardis..."</ref><ref>https://nn.wikipedia.org/wiki/Koffardi Koffardi = handelsreiser</ref> han ordna seg når det var ver til å segla, og så lagde han karta ferdig heime i Christiania om vintrane.		I åra 1702-08 laga Heitmann kart over norskekysten på oppdrag frå [[Frederik von Gabel\|visestatthaldar Frederik von Gabel]] <ref>https://www.duo.uio.no/bitstream/handle/10852/63081/Master_Velsand.pdf Gamle dansk-norske kart over Norge En undersøkelse av konteksten for tegningen av norgeskart i Danmark-Norge på 1700-tallet, Andreas Velsand UiO 2018</ref>. Oppmålinga til karta gjorde han på handelsreiser ("''[[Leksikon:Koffardi\|koffardis]]''")<ref>https://www.nb.no/items/7edbdadf4373169f447f09febaa182e7?page=209 "Han fór til koffardis..."</ref><ref>https://nn.wikipedia.org/wiki/Koffardi Koffardi = handelsreiser</ref> han ordna seg når det var ver til å segla, og så lagde han karta ferdig heime i Christiania om vintrane.
Linje 63:		Linje 63:
	===Kaperkaptein===		===Kaperkaptein===
	[[Fil:Forsiktig fargelagt tresnitt En Ny Viise Om de Søefarendis veemodige Klagemaal, Johan Heitmann 1704.jpg\|miniatyr\|Delvis fargelagt tresnitt, detalj frå forside, tittelblad, En Ny Viise Om de Søefarendis veemodige Klagemaal, Johan Heitmann 1704. <br>fargelagt av Øyvind Heitmann 2023.]]		[[Fil:Forsiktig fargelagt tresnitt En Ny Viise Om de Søefarendis veemodige Klagemaal, Johan Heitmann 1704.jpg\|miniatyr\|Delvis fargelagt tresnitt, detalj frå forside, tittelblad, En Ny Viise Om de Søefarendis veemodige Klagemaal, Johan Heitmann 1704. <br>fargelagt av Øyvind Heitmann 2023.]]
	I heile 17 år, frå 1712 til 1729, hadde han [[Leksikon:Kaperbrev\|privilegiebrev]], "''bestalling som extraordinair commis-capitain''"<ref>https://www.nb.no/items/7edbdadf4373169f447f09febaa182e7?page=209 Norsk salmesang bd 1, Blom Svendsen, 1935</ref>. Løyve fekk han frå sjefen for den danske flåten, [[Ulrik Christian Gyldenløve]], fram til denne døydde i 1719. Ein kaper eller kommisfarar er ein som får beslagleggja fienden sine skip i eit "statsautorisert sjørøveri".<ref>http://www.fredsakademiet.dk/ordbog/kord/k9.htm Kaper</ref> Kaprarskipa var handelsskip utrusta med våpen, og dei fungerte i tillegg til kapringa i det minste som ein slags reserve for den eigentlege marinen. I 1716 gjorde han seg bemerka ''"for sin kjække Optræden under [[Karl XII av Sverige\|Carl XII]]’s [[Beleiringen_av_Akershus_1716\|Beleiring]]<ref>https://no.wikipedia.org/wiki/Beleiringen_av_Akershus_festning#Beleiringen Beleiringa av Akershus festning 1716</ref> af [[Akershus slott og festning\|Akershus]]"'' <ref>http://runeberg.org/christiani/1909/0197.html Gamle Christiania-Billeder - Ny Udgave med omkring 250 billeder og karter, 1893</ref>. Han blir kalt "Hans Hansen Heitmann" her, men det er feil for Johan :		I heile 17 år, frå 1712 til 1729, hadde han [[Leksikon:Kaperbrev\|privilegiebrev]], "''bestalling som extraordinair [[Leksikon:Commisfarer\|commis-capitain]]''"<ref>https://www.nb.no/items/7edbdadf4373169f447f09febaa182e7?page=209 Norsk salmesang bd 1, Blom Svendsen, 1935</ref>. Løyve fekk han frå sjefen for den danske flåten, [[Ulrik Christian Gyldenløve]], fram til denne døydde i 1719. Ein kaper eller kommisfarar er ein som får beslagleggja fienden sine skip i eit "statsautorisert sjørøveri".<ref>http://www.fredsakademiet.dk/ordbog/kord/k9.htm Kaper</ref> Kaprarskipa var handelsskip utrusta med våpen, og dei fungerte i tillegg til kapringa i det minste som ein slags reserve for den eigentlege marinen. I 1716 gjorde han seg bemerka ''"for sin kjække Optræden under [[Karl XII av Sverige\|Carl XII]]’s [[Beleiringen_av_Akershus_1716\|Beleiring]]<ref>https://no.wikipedia.org/wiki/Beleiringen_av_Akershus_festning#Beleiringen Beleiringa av Akershus festning 1716</ref> af [[Akershus slott og festning\|Akershus]]"'' <ref>http://runeberg.org/christiani/1909/0197.html Gamle Christiania-Billeder - Ny Udgave med omkring 250 billeder og karter, 1893</ref>. Han blir kalt "Hans Hansen Heitmann" her, men det er feil for Johan :
	<blockquote>"''En af Christianias Borgere, Styrmand og senere Handelsmand Hans Hansen Heitmann, havde, medens de fleste af hans Standsfæller vare flygtede bort, givet en smuk Prøve paa Kjækhed og Aandsnærværelse. Hans Heitmann, der tidligere havde faret som Overkonstabel paa Spanien og Portugal (rimeligvis paa et Defensionsskib), havde under Beleiringen frivillig taget Tjeneste paa Fæstningen og stod her ved den nu ganske sløifede «Myntens» Bastion, hvorfra Kongensgade og Kirkegaden bleve bestrøgne. En Nat var Ild opkommen i et af de nærmest under Akershus liggende Kvartaler, og Røgen og Dampen fra Brandstedet bares af Vinden lige mod Fæstningen, saa at man ikke kunde se, hvad Fienden foretog sig; man maatte altsaa frygte for, at denne skulde benytte Leiligheden til at overraske Akershus. Ingen turde nu vove sig ned i Byen for at dæmpe Ilden, førend Heitmann godvillig tilbød sig at gjøre det, om et halvt Snes Mand vilde følge ham. Kun to vare at formaa dertil, men med dem lykkedes det ham under største Livsfare to Gange efter hinanden at komme hen til Brandstedet og tilsidst at faa Bugt med Ilden. Kommandanten, Klenow, tilsagde ham en Belønning, da han med forbrændte Klæder vendte tilbage, men den udeblev. Først da Heitmann 19 Aar senere ved Autoriteternes saavelsom ved Vidners Erklæringer godtgjorde, hvad han havde udrettet, tilstodes der den, som det synes, forarmede og trængende Mand en aarlig Pension af 20 Rigsdaler.''"<ref>https://no.m.wikisource.org/wiki/Det_gamle_Christiania/9 Det gamle Christiania, Ludvig Daae, 2. utgave, J. W. Cappelens Forlag, 1891 (s. 133-155).</ref>		<blockquote>"''En af Christianias Borgere, Styrmand og senere Handelsmand Hans Hansen Heitmann, havde, medens de fleste af hans Standsfæller vare flygtede bort, givet en smuk Prøve paa Kjækhed og Aandsnærværelse. Hans Heitmann, der tidligere havde faret som Overkonstabel paa Spanien og Portugal (rimeligvis paa et Defensionsskib), havde under Beleiringen frivillig taget Tjeneste paa Fæstningen og stod her ved den nu ganske sløifede «Myntens» Bastion, hvorfra Kongensgade og Kirkegaden bleve bestrøgne. En Nat var Ild opkommen i et af de nærmest under Akershus liggende Kvartaler, og Røgen og Dampen fra Brandstedet bares af Vinden lige mod Fæstningen, saa at man ikke kunde se, hvad Fienden foretog sig; man maatte altsaa frygte for, at denne skulde benytte Leiligheden til at overraske Akershus. Ingen turde nu vove sig ned i Byen for at dæmpe Ilden, førend Heitmann godvillig tilbød sig at gjøre det, om et halvt Snes Mand vilde følge ham. Kun to vare at formaa dertil, men med dem lykkedes det ham under største Livsfare to Gange efter hinanden at komme hen til Brandstedet og tilsidst at faa Bugt med Ilden. Kommandanten, Klenow, tilsagde ham en Belønning, da han med forbrændte Klæder vendte tilbage, men den udeblev. Først da Heitmann 19 Aar senere ved Autoriteternes saavelsom ved Vidners Erklæringer godtgjorde, hvad han havde udrettet, tilstodes der den, som det synes, forarmede og trængende Mand en aarlig Pension af 20 Rigsdaler.''"<ref>https://no.m.wikisource.org/wiki/Det_gamle_Christiania/9 Det gamle Christiania, Ludvig Daae, 2. utgave, J. W. Cappelens Forlag, 1891 (s. 133-155).</ref>
	</blockquote>		</blockquote>
Linje 106:		Linje 106:
	</gallery>		</gallery>

	===~~Betænkning om Losvæsenet~~===		===Losvesenet===
	[[Fil:Betænkning om Lodseriet-2-april-1723.jpeg\|miniatyr\|Betænkning om Losvæsenet, Johan Heitmann, Jacob Kaae, Gunder Engebretsson, 2. april 1723]]		[[Fil:Betænkning om Lodseriet-2-april-1723.jpeg\|miniatyr\|Betænkning om Losvæsenet, Johan Heitmann, Jacob Kaae, Gunder Engebretsson, 2. april 1723]]
	[[Fil:Signatur-Johan Heitman-1723.jpg \|miniatyr\|Johan Heitmann sin signatur.<br>		[[Fil:Signatur-Johan Heitman-1723.jpg \|miniatyr\|Johan Heitmann sin signatur.<br>
Linje 118:		Linje 118:
	Losvesenet blei etter dette innført gradvis. Frå 1725 måtte alle skip i fart til eller frå utlandet, ha los<ref>https://snl.no/los Losplikt frå og til utlandet frå 1725</ref>. Først i 1732 kom det eit tydeleg reglement<ref>https://media.digitalarkivet.no/view/163929/41 https://www.arkivportalen.no/entity/no-a1450-01000000776981 Riksarkivet Arkiv:EA-4033 - Forskjellige samlinger, Uplasserte saker i Eldre avdeling, Serie:F - Uplasserte saker i Eldre avdeling, Stykke:L0005 - Losvesenet., Protokollnr./tidsrom: nr. 5 /1723 - 1807: Losreglement 1732</ref> for losane.		Losvesenet blei etter dette innført gradvis. Frå 1725 måtte alle skip i fart til eller frå utlandet, ha los<ref>https://snl.no/los Losplikt frå og til utlandet frå 1725</ref>. Først i 1732 kom det eit tydeleg reglement<ref>https://media.digitalarkivet.no/view/163929/41 https://www.arkivportalen.no/entity/no-a1450-01000000776981 Riksarkivet Arkiv:EA-4033 - Forskjellige samlinger, Uplasserte saker i Eldre avdeling, Serie:F - Uplasserte saker i Eldre avdeling, Stykke:L0005 - Losvesenet., Protokollnr./tidsrom: nr. 5 /1723 - 1807: Losreglement 1732</ref> for losane.

	===Den Gyldne Løve ~~og etterspelet~~===		===Den Gyldne Løve===
	[[Fil:Den Gyldne Løve måla av Paul B Sinding.jpg\|miniatyr\|Den Gyldne Løve måla av Paul B Sinding.]]		[[Fil:Den Gyldne Løve måla av Paul B Sinding.jpg\|miniatyr\|Den Gyldne Løve måla av Paul B Sinding.]]
	{{Utdjupande artikkel\|Den Gyldne Løve}}		{{Utdjupande artikkel\|Den Gyldne Løve}}

Wikarth: /* Betænkning om Losvæsenet */

2023-03-14T16:43:59Z

Betænkning om Losvæsenet

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 14. mar. 2023 kl. 16:43
Linje 114:		Linje 114:
	Det var [[Stattholder\|statthaldar]] [[Ditlev Vibe (1670–1731)\|Ditlev Vibe]] som i februar 1723<ref>https://media.digitalarkivet.no/view/163929/5 https://www.arkivportalen.no/entity/no-a1450-01000000776981 Riksarkivet Arkiv:EA-4033 - Forskjellige samlinger, Uplasserte saker i Eldre avdeling, Serie:F - Uplasserte saker i Eldre avdeling, Stykke:L0005 - Losvesenet., Protokollnr./tidsrom: nr. 5 /1723 - 1807: Ordre frå Vibe til magistratane 19. februar 1723</ref> ba [[Leksikon:Magistrat\|magistratane]] i alle kystbyane på Austlandet om å finna ut korleis stemninga i folket var, sidan han hadde oppfatta at det var ein viss motstand mot nyordninga. Folk reagerte på at det ikkje lenger var lov for alle som ville å melda seg som los, og skipparane var ikkje einige i betalinga for losane.		Det var [[Stattholder\|statthaldar]] [[Ditlev Vibe (1670–1731)\|Ditlev Vibe]] som i februar 1723<ref>https://media.digitalarkivet.no/view/163929/5 https://www.arkivportalen.no/entity/no-a1450-01000000776981 Riksarkivet Arkiv:EA-4033 - Forskjellige samlinger, Uplasserte saker i Eldre avdeling, Serie:F - Uplasserte saker i Eldre avdeling, Stykke:L0005 - Losvesenet., Protokollnr./tidsrom: nr. 5 /1723 - 1807: Ordre frå Vibe til magistratane 19. februar 1723</ref> ba [[Leksikon:Magistrat\|magistratane]] i alle kystbyane på Austlandet om å finna ut korleis stemninga i folket var, sidan han hadde oppfatta at det var ein viss motstand mot nyordninga. Folk reagerte på at det ikkje lenger var lov for alle som ville å melda seg som los, og skipparane var ikkje einige i betalinga for losane.

	Borgarane var samla til møte på [[Gamle_rådhus_(Oslo)\|Rådstuen]] 19. mars, og etter det sette Johan Heitmann, Jacob Kaae<ref>https://web.archive.org/web/20060129193158/http://www.vigerust.net/oslo/christiania1723_skip.html Jacob Kaae (ca 1682-1762) var skippar på same tid som Heitmann.</ref><ref>https://www.nb.no/items/4f4d8344f017da5bf15062af6adfc155?page=49 Jacob Kaae hadde borgarbrev i Christiania som kjøpmann.</ref><ref>https://www.nb.no/items/URN:NBN:no-nb_digibok_2014110708148?page=23&searchText=Kaae Jacob Kaae var ei tid skippar for kommerseråd og trelasthandlar [[James Collett (1655–1727)\|James Collett]].</ref><ref>http://runeberg.org/christiani/1893/0171.html Jacob Kaae gav også seinare råd til styresmaktene i viktige saker, her i 1742.</ref> og Gunder Engebretsson<ref>https://www.nb.no/items/4f4d8344f017da5bf15062af6adfc155?page=35 Gunder Engebretsson var skippar og løyste borgarbrev i Christiania i 1704.</ref><ref>https://www.eidangerslekt.org/brevik-slekt/brevik-1701/ingebret-sivertsen-1650.htm Gunder Engebretsson var ca 43 år, fødd i Brevik ca 1680.</ref><ref>https://www.eidangerslekt.org/brevik-slekt/brevik-1701/ingebret-sivertsen-1650.htm Far av Gunder Engebretsson var fattig skippar på ei lita jakt, og blei tatt til fange av svenskane under den store nordiske krigen.</ref> seg saman for å forfatta skrivet. Dei brukte fine ord, men meininga var klar: Dei ville at ting skulle vera som dei var. Det var best om dei fekk vera los dei som ville vera los, og dei betalte dei som trong los. Eit "losvesen" kom til å bli både dyrt og inngripande. Etter brevet frå dei tre følgjer det i arkivet brev frå mange av kystbyane rundt Oslofjorden, med tildels skarpare formuleringar og kvassare underskrifter.		Borgarane var samla til møte på [[Gamle_rådhus_(Oslo)\|Rådstuen]] 19. mars, og etter det sette Johan Heitmann, kjøpmann Jacob Kaae<ref>https://web.archive.org/web/20060129193158/http://www.vigerust.net/oslo/christiania1723_skip.html Jacob Kaae (ca 1682-1762) var skippar på same tid som Heitmann.</ref><ref>https://www.nb.no/items/4f4d8344f017da5bf15062af6adfc155?page=49 Jacob Kaae hadde borgarbrev i Christiania som kjøpmann.</ref><ref>https://www.nb.no/items/URN:NBN:no-nb_digibok_2014110708148?page=23&searchText=Kaae Jacob Kaae var ei tid skippar for kommerseråd og trelasthandlar [[James Collett (1655–1727)\|James Collett]].</ref><ref>http://runeberg.org/christiani/1893/0171.html Jacob Kaae gav også seinare råd til styresmaktene i viktige saker, her i 1742.</ref> og skippar Gunder Engebretsson<ref>https://www.nb.no/items/4f4d8344f017da5bf15062af6adfc155?page=35 Gunder Engebretsson var skippar og løyste borgarbrev i Christiania i 1704.</ref><ref>https://www.eidangerslekt.org/brevik-slekt/brevik-1701/ingebret-sivertsen-1650.htm Gunder Engebretsson var ca 43 år, fødd i Brevik ca 1680.</ref><ref>https://www.eidangerslekt.org/brevik-slekt/brevik-1701/ingebret-sivertsen-1650.htm Far av Gunder Engebretsson var fattig skippar på ei lita jakt, og blei tatt til fange av svenskane under den store nordiske krigen.</ref> seg saman for å forfatta skrivet. Dei brukte fine ord, men meininga var klar: Dei ville at ting skulle vera som dei var. Det var best om dei fekk vera los dei som ville vera los, og dei betalte dei som trong los. Eit "losvesen" kom til å bli både dyrt og inngripande. Etter brevet frå dei tre følgjer det i arkivet brev frå mange av kystbyane rundt Oslofjorden, med tildels skarpare formuleringar og kvassare underskrifter.

	Losvesenet blei etter dette innført gradvis. Frå 1725 måtte alle skip i fart til eller frå utlandet, ha los<ref>https://snl.no/los Losplikt frå og til utlandet frå 1725</ref>. Først i 1732 kom det eit tydeleg reglement<ref>https://media.digitalarkivet.no/view/163929/41 https://www.arkivportalen.no/entity/no-a1450-01000000776981 Riksarkivet Arkiv:EA-4033 - Forskjellige samlinger, Uplasserte saker i Eldre avdeling, Serie:F - Uplasserte saker i Eldre avdeling, Stykke:L0005 - Losvesenet., Protokollnr./tidsrom: nr. 5 /1723 - 1807: Losreglement 1732</ref> for losane.		Losvesenet blei etter dette innført gradvis. Frå 1725 måtte alle skip i fart til eller frå utlandet, ha los<ref>https://snl.no/los Losplikt frå og til utlandet frå 1725</ref>. Først i 1732 kom det eit tydeleg reglement<ref>https://media.digitalarkivet.no/view/163929/41 https://www.arkivportalen.no/entity/no-a1450-01000000776981 Riksarkivet Arkiv:EA-4033 - Forskjellige samlinger, Uplasserte saker i Eldre avdeling, Serie:F - Uplasserte saker i Eldre avdeling, Stykke:L0005 - Losvesenet., Protokollnr./tidsrom: nr. 5 /1723 - 1807: Losreglement 1732</ref> for losane.

Wikarth: nokre vers for laurdag og søndag... no skal eg seia meg ferdig med denne... :)

2023-03-14T16:41:10Z

nokre vers for laurdag og søndag... no skal eg seia meg ferdig med denne... :)

@@ Linje 71: / Linje 71: @@
 ===Forfattarskap===
-Johan Heitmann var ein mann med mange spesielle evner. Han er særleg i Nord-Noreg og på Mørekysten kjent for ei rekke pietistiske salmar, og andaktsboka hans som blant folk berre gjekk under namnet "Sjymainn", var rekna som fast tilbehør i kvar ei skipskiste. Denne boka blei gitt ut i minst 22 utgåver på norsk, og minst ei på tysk. Sjølv den kjente [[Svend Foyn]] hadde "Sjymainn" med seg i Ishavet. Salmane var ikkje alltid hans eigne, det var ofte det at dei var gamle og kjente som gjorde at boka blei populær.<ref>https://www.nb.no/items/ea02cc23297fb7f6e5c025f2555871f7?page=145 Salmediktingi i Noreg : frå dei fyrste kristne tider i vårt land og fram mot vår tid, bd 1, Rynning, 1954 s 147</ref><ref>https://www.nb.no/items/7edbdadf4373169f447f09febaa182e7?page=209 Norsk salmesang b 1, Blom Svendsen, 1935 s 200, referer ein del vers og bønner.</ref> Men Heitmann skreiv ikkje berre religiøse tekstar. Han skreiv vitskaplege tekstar blant anna om nordlyset, om varmen frå sola, om kalenderordningar og om mål og vekt. Han var eit barn av [[Opplysningstida|opplysningtida]], og må ha lese både Descartes<ref>https://snl.no/Ren%C3%A9_Descartes René Descartes (1596-1650) sine verk var kjelder til Heitmann sin kunnskap i matematikk, fysikk og filosofi</ref> og Newton<ref>https://snl.no/Isaac_Newton Isaac Newton (1642-1727) sine verk var kjelder til Heitmann sin kunnskap i matematikk og fysikk, særleg mekanikk og optikk</ref>.
+Johan Heitmann var ein ranværing med mange spesielle evner. Han var særleg i Nord-Noreg og på Mørekysten lenge kjent for ei rekke pietistiske salmar, og andaktsboka hans som gjekk under namnet "Sjymainn", var fast tilbehør i kvar skipskiste. Denne boka blei gitt ut i minst 22 utgåver på norsk, og minst ei på tysk. Sjølv den kjente [[Svend Foyn]] hadde "Sjymainn" med seg i Ishavet. Salmane var ikkje alltid hans eigne, det var ofte at dei var gamle og kjente som gjorde at boka blei populær.<ref>https://www.nb.no/items/ea02cc23297fb7f6e5c025f2555871f7?page=145 Salmediktingi i Noreg : frå dei fyrste kristne tider i vårt land og fram mot vår tid, bd 1, Rynning, 1954 s 147</ref><ref>https://www.nb.no/items/7edbdadf4373169f447f09febaa182e7?page=209 Norsk salmesang b 1, Blom Svendsen, 1935 s 200, referer ein del vers og bønner.</ref> Særleg bønene og vers for morgon og kveld dei ulike dagane var slikt som heldt seg lenge i minnet hos kystfolket:<ref>https://www.nb.no/items/URN:NBN:no-nb_digibok_2012060824012?page=441 Norges land og folk : topografisk-statistisk beskrevet bd 18 del 3 : Nordlands amt Byerne og Søndre og Nordre Helgeland fogderi, Helland, 1908, s 430</ref><br>
 Fleire av tekstane hans blei aldri gitt ut, nokre av manuskripta blei rett og slett borte. Mens han var i Dublin i 1737, fann han tid til å omsetta ei bok om Nord-Carolina. Dette handskriftet blei ikkje utgitt, men finst no på Det Kongelege Biblioteket i København.
@@ Linje 130: / Linje 145: @@
 * Holzer, Hans, 1967. ''The Lively Ghosts of Ireland'', London 1967, side 32, refererer til artikkel frå 1962 av Patrick Denis O'Donnell i ''Ireland of the Welcomes''.
 * [https://www.nb.no/items/a79d208100911e2c442b35e7508acf95?page=149 Juvik, Lars Hansen 1999.]''Johan Hanssøn Heitmann. Sjøkaptein, forfatter, kartograf og naturvitenskapsmann'', i: Årbok for Helgeland 1999 s 147-154
 * [https://www.kennellyarchive.com/search/?search=pottery&year=&location=&basic_search=Search&usingmoreoptions=0&topic_a=any&startmonth=01&startyear=1953&endmonth=12&endyear=1973 Kennelly Archives 1966.] ''October 1966;  pottery dig with mugs found near a shipwreck in Ballyheigue, Pat and Des Lavelle, Jerry and Padraig Kennelly Junior, the Evans family'', <br>short URL: https://bit.ly/313eCWb
 * MacMahon, Bryan 1991. ''New Light on The Golden Lion and the Danish Silver Robbery at Ballyheigue'', i: Journal of the Kerry Archaeological and Historical Society. ''Vol: 24 pp:113-149'', 1991. <br>Utdrag: This article examines the robbery in 1731 of six chests of silver, part of the cargo of the 'Golden Lion' which was driven ashore at Ballyheigue during the previous year.

Wikarth: /* Kartgalleri */

2023-03-14T16:01:19Z

Kartgalleri

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 14. mar. 2023 kl. 16:01
Linje 57:		Linje 57:
	Fil:Afteckning af het Waterbogt van Anslo, door J.H. Heÿteman van Christiania - no-nb krt 00641.jpg\|Oslofjordkartet av Johan H. Heitmann på Nasjonalbiblioteket i Oslo. Kartet er gitt ut av Gerard van Keulen i Amsterdam i 1714 og denne delen viser del av ytre Oslofjorden og kysten.		Fil:Afteckning af het Waterbogt van Anslo, door J.H. Heÿteman van Christiania - no-nb krt 00641.jpg\|Oslofjordkartet av Johan H. Heitmann på Nasjonalbiblioteket i Oslo. Kartet er gitt ut av Gerard van Keulen i Amsterdam i 1714 og denne delen viser del av ytre Oslofjorden og kysten.
	Fil:Delineatio Norwegiae novissima Jonas Ramus Johan Heitmann 1719 RMC2009 0124.jpg\|miniatyr\|"Delineatio Norwegiae novissima", Jonas Ramus og Johan Heitmann 1719		Fil:Delineatio Norwegiae novissima Jonas Ramus Johan Heitmann 1719 RMC2009 0124.jpg\|miniatyr\|"Delineatio Norwegiae novissima", Jonas Ramus og Johan Heitmann 1719
	Fil:Van Keulen Heitmann Ytre Oslofjord 1726.jpg\|miniatyr\|Ytre Oslofjord, Gerard van Keulen og Johan Heitmann, 1726		Fil:Van Keulen Heitmann Ytre Oslofjord 1726.jpg\|miniatyr\|Ytre Oslofjord, Gerard van Keulen og Johan Heitmann, 1726, Vestfold og Telemark fylkeskommune

	</gallery>		</gallery>

Wikarth på 14. mar. 2023 kl. 14:34

2023-03-14T14:34:35Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 14. mar. 2023 kl. 14:34
Linje 33:		Linje 33:
	I 1730 fekk han stilling som kaptein i Dansk Ostindiske Kompagni<ref>https://danmarkshistorien.dk/vis/materiale/ostindisk-kompagni Dansk Ostindisk Kompagni</ref>, som då var på veg til å skipast oppatt som Asiatisk Kompagni<ref>https://danmarkshistorien.dk/vis/materiale/asiatisk-kompagni Asiatisk Kompagni</ref>, og flytta med kona til [[København]]. Der var allereie sønene deira Daniel og Johan flytta for å studera.		I 1730 fekk han stilling som kaptein i Dansk Ostindiske Kompagni<ref>https://danmarkshistorien.dk/vis/materiale/ostindisk-kompagni Dansk Ostindisk Kompagni</ref>, som då var på veg til å skipast oppatt som Asiatisk Kompagni<ref>https://danmarkshistorien.dk/vis/materiale/asiatisk-kompagni Asiatisk Kompagni</ref>, og flytta med kona til [[København]]. Der var allereie sønene deira Daniel og Johan flytta for å studera.

	===~~Kartproduksjon~~===		===Kart og koffardis===
	[[Fil:Los eller kartmakar ca 1650.jpg \|miniatyr\|Los eller kartmakar med vanleg utstyr ca 1650.<br>Th. Jacobsz.: 't Nieuwe en Vergroote Zee-Boeck /<br>Dat is Loots-Mans Zee-Spiegel, Amsterdam 1657. ]]		[[Fil:Los eller kartmakar ca 1650.jpg \|miniatyr\|Los eller kartmakar med vanleg utstyr ca 1650.<br>Th. Jacobsz.: 't Nieuwe en Vergroote Zee-Boeck /<br>Dat is Loots-Mans Zee-Spiegel, Amsterdam 1657. ]]
	I åra 1702-08 laga Heitmann kart over norskekysten på oppdrag frå [[Frederik von Gabel\|visestatthaldar Frederik von Gabel]] <ref>https://www.duo.uio.no/bitstream/handle/10852/63081/Master_Velsand.pdf Gamle dansk-norske kart over Norge En undersøkelse av konteksten for tegningen av norgeskart i Danmark-Norge på 1700-tallet, Andreas Velsand UiO 2018</ref>. Oppmålinga til karta gjorde han på handelsreiser ("''[[Leksikon:Koffardi\|koffardis]]''")<ref>https://www.nb.no/items/7edbdadf4373169f447f09febaa182e7?page=209 "Han fór til koffardis..."</ref><ref>https://nn.wikipedia.org/wiki/Koffardi Koffardi = handelsreiser</ref> han ordna seg når det var ver til å segla, og så lagde han karta ferdig heime i Christiania om vintrane.		I åra 1702-08 laga Heitmann kart over norskekysten på oppdrag frå [[Frederik von Gabel\|visestatthaldar Frederik von Gabel]] <ref>https://www.duo.uio.no/bitstream/handle/10852/63081/Master_Velsand.pdf Gamle dansk-norske kart over Norge En undersøkelse av konteksten for tegningen av norgeskart i Danmark-Norge på 1700-tallet, Andreas Velsand UiO 2018</ref>. Oppmålinga til karta gjorde han på handelsreiser ("''[[Leksikon:Koffardi\|koffardis]]''")<ref>https://www.nb.no/items/7edbdadf4373169f447f09febaa182e7?page=209 "Han fór til koffardis..."</ref><ref>https://nn.wikipedia.org/wiki/Koffardi Koffardi = handelsreiser</ref> han ordna seg når det var ver til å segla, og så lagde han karta ferdig heime i Christiania om vintrane.
Linje 61:		Linje 61:
	</gallery>		</gallery>

	===~~Kommissfarar og kaperkaptein~~===		===Kaperkaptein===
	[[Fil:Forsiktig fargelagt tresnitt En Ny Viise Om de Søefarendis veemodige Klagemaal, Johan Heitmann 1704.jpg\|miniatyr\|Delvis fargelagt tresnitt, detalj frå forside, tittelblad, En Ny Viise Om de Søefarendis veemodige Klagemaal, Johan Heitmann 1704. <br>fargelagt av Øyvind Heitmann 2023.]]		[[Fil:Forsiktig fargelagt tresnitt En Ny Viise Om de Søefarendis veemodige Klagemaal, Johan Heitmann 1704.jpg\|miniatyr\|Delvis fargelagt tresnitt, detalj frå forside, tittelblad, En Ny Viise Om de Søefarendis veemodige Klagemaal, Johan Heitmann 1704. <br>fargelagt av Øyvind Heitmann 2023.]]
	I heile 17 år, frå 1712 til 1729, hadde han [[Leksikon:Kaperbrev\|privilegiebrev]], "''bestalling som extraordinair commis-capitain''"<ref>https://www.nb.no/items/7edbdadf4373169f447f09febaa182e7?page=209 Norsk salmesang bd 1, Blom Svendsen, 1935</ref>, frå sjefen for den danske flåten, [[Ulrik Christian Gyldenløve]], fram til denne døydde i 1719. Ein kaper eller kommisfarar er ein som får beslagleggja fienden sine skip i eit "statsautorisert sjørøveri".<ref>http://www.fredsakademiet.dk/ordbog/kord/k9.htm Kaper</ref> Kaprarskipa var handelsskip utrusta med våpen, og dei fungerte i tillegg til kapringa i det minste som ein slags reserve for den eigentlege marinen. I 1716 gjorde han seg bemerka ''"for sin kjække Optræden under [[Karl XII av Sverige\|Carl XII]]’s [[Beleiringen_av_Akershus_1716\|Beleiring]]<ref>https://no.wikipedia.org/wiki/Beleiringen_av_Akershus_festning#Beleiringen Beleiringa av Akershus festning 1716</ref> af [[Akershus slott og festning\|Akershus]]"'' <ref>http://runeberg.org/christiani/1909/0197.html Gamle Christiania-Billeder - Ny Udgave med omkring 250 billeder og karter, 1893</ref>. Han blir kalt "Hans Hansen Heitmann" her, men det er feil for Johan :		I heile 17 år, frå 1712 til 1729, hadde han [[Leksikon:Kaperbrev\|privilegiebrev]], "''bestalling som extraordinair commis-capitain''"<ref>https://www.nb.no/items/7edbdadf4373169f447f09febaa182e7?page=209 Norsk salmesang bd 1, Blom Svendsen, 1935</ref>. Løyve fekk han frå sjefen for den danske flåten, [[Ulrik Christian Gyldenløve]], fram til denne døydde i 1719. Ein kaper eller kommisfarar er ein som får beslagleggja fienden sine skip i eit "statsautorisert sjørøveri".<ref>http://www.fredsakademiet.dk/ordbog/kord/k9.htm Kaper</ref> Kaprarskipa var handelsskip utrusta med våpen, og dei fungerte i tillegg til kapringa i det minste som ein slags reserve for den eigentlege marinen. I 1716 gjorde han seg bemerka ''"for sin kjække Optræden under [[Karl XII av Sverige\|Carl XII]]’s [[Beleiringen_av_Akershus_1716\|Beleiring]]<ref>https://no.wikipedia.org/wiki/Beleiringen_av_Akershus_festning#Beleiringen Beleiringa av Akershus festning 1716</ref> af [[Akershus slott og festning\|Akershus]]"'' <ref>http://runeberg.org/christiani/1909/0197.html Gamle Christiania-Billeder - Ny Udgave med omkring 250 billeder og karter, 1893</ref>. Han blir kalt "Hans Hansen Heitmann" her, men det er feil for Johan :
	<blockquote>"''En af Christianias Borgere, Styrmand og senere Handelsmand Hans Hansen Heitmann, havde, medens de fleste af hans Standsfæller vare flygtede bort, givet en smuk Prøve paa Kjækhed og Aandsnærværelse. Hans Heitmann, der tidligere havde faret som Overkonstabel paa Spanien og Portugal (rimeligvis paa et Defensionsskib), havde under Beleiringen frivillig taget Tjeneste paa Fæstningen og stod her ved den nu ganske sløifede «Myntens» Bastion, hvorfra Kongensgade og Kirkegaden bleve bestrøgne. En Nat var Ild opkommen i et af de nærmest under Akershus liggende Kvartaler, og Røgen og Dampen fra Brandstedet bares af Vinden lige mod Fæstningen, saa at man ikke kunde se, hvad Fienden foretog sig; man maatte altsaa frygte for, at denne skulde benytte Leiligheden til at overraske Akershus. Ingen turde nu vove sig ned i Byen for at dæmpe Ilden, førend Heitmann godvillig tilbød sig at gjøre det, om et halvt Snes Mand vilde følge ham. Kun to vare at formaa dertil, men med dem lykkedes det ham under største Livsfare to Gange efter hinanden at komme hen til Brandstedet og tilsidst at faa Bugt med Ilden. Kommandanten, Klenow, tilsagde ham en Belønning, da han med forbrændte Klæder vendte tilbage, men den udeblev. Først da Heitmann 19 Aar senere ved Autoriteternes saavelsom ved Vidners Erklæringer godtgjorde, hvad han havde udrettet, tilstodes der den, som det synes, forarmede og trængende Mand en aarlig Pension af 20 Rigsdaler.''"<ref>https://no.m.wikisource.org/wiki/Det_gamle_Christiania/9 Det gamle Christiania, Ludvig Daae, 2. utgave, J. W. Cappelens Forlag, 1891 (s. 133-155).</ref>		<blockquote>"''En af Christianias Borgere, Styrmand og senere Handelsmand Hans Hansen Heitmann, havde, medens de fleste af hans Standsfæller vare flygtede bort, givet en smuk Prøve paa Kjækhed og Aandsnærværelse. Hans Heitmann, der tidligere havde faret som Overkonstabel paa Spanien og Portugal (rimeligvis paa et Defensionsskib), havde under Beleiringen frivillig taget Tjeneste paa Fæstningen og stod her ved den nu ganske sløifede «Myntens» Bastion, hvorfra Kongensgade og Kirkegaden bleve bestrøgne. En Nat var Ild opkommen i et af de nærmest under Akershus liggende Kvartaler, og Røgen og Dampen fra Brandstedet bares af Vinden lige mod Fæstningen, saa at man ikke kunde se, hvad Fienden foretog sig; man maatte altsaa frygte for, at denne skulde benytte Leiligheden til at overraske Akershus. Ingen turde nu vove sig ned i Byen for at dæmpe Ilden, førend Heitmann godvillig tilbød sig at gjøre det, om et halvt Snes Mand vilde følge ham. Kun to vare at formaa dertil, men med dem lykkedes det ham under største Livsfare to Gange efter hinanden at komme hen til Brandstedet og tilsidst at faa Bugt med Ilden. Kommandanten, Klenow, tilsagde ham en Belønning, da han med forbrændte Klæder vendte tilbage, men den udeblev. Først da Heitmann 19 Aar senere ved Autoriteternes saavelsom ved Vidners Erklæringer godtgjorde, hvad han havde udrettet, tilstodes der den, som det synes, forarmede og trængende Mand en aarlig Pension af 20 Rigsdaler.''"<ref>https://no.m.wikisource.org/wiki/Det_gamle_Christiania/9 Det gamle Christiania, Ludvig Daae, 2. utgave, J. W. Cappelens Forlag, 1891 (s. 133-155).</ref>
	</blockquote>		</blockquote>
Linje 71:		Linje 71:

	===Forfattarskap===		===Forfattarskap===
	Johan Heitmann var ein mann med mange spesielle evner. Han er i Nord-Noreg ~~særleg~~ kjent for ei rekke pietistiske salmar, og andaktsboka hans som blant folk berre gjekk under namnet "Sjymainn", var rekna som fast tilbehør i kvar ei skipskiste. Men Heitmann skreiv ikkje berre religiøse tekstar. Han skreiv vitskaplege tekstar blant anna om nordlyset, om varmen frå sola, om kalenderordningar og om mål og vekt. Han var eit barn av [[Opplysningstida\|opplysningtida]], og må ha lese både Descartes<ref>https://snl.no/Ren%C3%A9_Descartes René Descartes (1596-1650) sine verk var kjelder til Heitmann sin kunnskap i matematikk, fysikk og filosofi</ref> og Newton<ref>https://snl.no/Isaac_Newton Isaac Newton (1642-1727) sine verk var kjelder til Heitmann sin kunnskap i matematikk og fysikk, særleg mekanikk og optikk</ref>.		Johan Heitmann var ein mann med mange spesielle evner. Han er særleg i Nord-Noreg og på Mørekysten kjent for ei rekke pietistiske salmar, og andaktsboka hans som blant folk berre gjekk under namnet "Sjymainn", var rekna som fast tilbehør i kvar ei skipskiste. Denne boka blei gitt ut i minst 22 utgåver på norsk, og minst ei på tysk. Sjølv den kjente [[Svend Foyn]] hadde "Sjymainn" med seg i Ishavet. Salmane var ikkje alltid hans eigne, det var ofte det at dei var gamle og kjente som gjorde at boka blei populær.<ref>https://www.nb.no/items/ea02cc23297fb7f6e5c025f2555871f7?page=145 Salmediktingi i Noreg : frå dei fyrste kristne tider i vårt land og fram mot vår tid, bd 1, Rynning, 1954 s 147</ref><ref>https://www.nb.no/items/7edbdadf4373169f447f09febaa182e7?page=209 Norsk salmesang b 1, Blom Svendsen, 1935 s 200, referer ein del vers og bønner.</ref> Men Heitmann skreiv ikkje berre religiøse tekstar. Han skreiv vitskaplege tekstar blant anna om nordlyset, om varmen frå sola, om kalenderordningar og om mål og vekt. Han var eit barn av [[Opplysningstida\|opplysningtida]], og må ha lese både Descartes<ref>https://snl.no/Ren%C3%A9_Descartes René Descartes (1596-1650) sine verk var kjelder til Heitmann sin kunnskap i matematikk, fysikk og filosofi</ref> og Newton<ref>https://snl.no/Isaac_Newton Isaac Newton (1642-1727) sine verk var kjelder til Heitmann sin kunnskap i matematikk og fysikk, særleg mekanikk og optikk</ref>.

	Fleire av tekstane hans blei aldri gitt ut, nokre av manuskripta blei rett og slett borte. Mens han var i Dublin i 1737, fann han tid til å omsetta ei bok om Nord-Carolina. Dette handskriftet blei ikkje utgitt, men finst no på Det Kongelege Biblioteket i København.		Fleire av tekstane hans blei aldri gitt ut, nokre av manuskripta blei rett og slett borte. Mens han var i Dublin i 1737, fann han tid til å omsetta ei bok om Nord-Carolina. Dette handskriftet blei ikkje utgitt, men finst no på Det Kongelege Biblioteket i København.
	<ref>https://soeg.kb.dk/permalink/45KBDK_KGL/1pioq0f/alma99122876036505763 "En Beskrivelse om Nordre Carolina ... Dublin Anno 1737." John Brickell c 1710-c 1745 amr læge og videnskabsmand (Forfatter), Johan Heitman 1664-1740 norskfødt søkaptajn der strandede i Irland 1731-1739 (korrekt identificeret?) (Oversætter), NKS 1113 oktav, Det Kgl. Bibliotek, København, Original tittel : "The Natural History of North-Carolina : with an Account of the Trade, Manners, and Customs of the Christian and Indian Inhabitants : illustrated with Copper-Plates, whereon are curiously Engraved the Map of the Country, several strange Beasts, Birds, Fishes, Snakes, Insects, Trees, and Plants, &c.," 408 sider, utg. Dublin 1737</ref>		<ref>https://soeg.kb.dk/permalink/45KBDK_KGL/1pioq0f/alma99122876036505763 "En Beskrivelse om Nordre Carolina ... Dublin Anno 1737." John Brickell c 1710-c 1745 amr læge og videnskabsmand (Forfatter), Johan Heitman 1664-1740 norskfødt søkaptajn der strandede i Irland 1731-1739 (korrekt identificeret?) (Oversætter), NKS 1113 oktav, Det Kgl. Bibliotek, København, Original tittel : "The Natural History of North-Carolina : with an Account of the Trade, Manners, and Customs of the Christian and Indian Inhabitants : illustrated with Copper-Plates, whereon are curiously Engraved the Map of the Country, several strange Beasts, Birds, Fishes, Snakes, Insects, Trees, and Plants, &c.," 408 sider, utg. Dublin 1737</ref>

	~~Salme-~~ og andaktsdiktaren Heitmann var sikkert påverka av [[Petter Dass]]. Riktignok blei alle Dass sine verk utanom eitt dikt utgitt etter han var død i 1707, men innhaldet var nok kjent i Nordland før dei blei trykte. Viktigare er det at Petter Dass var residerande kapellan i Nesna<ref>https://www.nb.no/items/52d90ecc4b582bced6f704315191af7d?page=29 Hemnes kirke 1872-1997: med tilbakeblikk til eldre tider, Kjell Jacobsen, Hemnes menighetsråd, 1997, s 29ff</ref> frå 1681, og dermed faktisk også prest kvar fjerde helgedag i Hemnes kirke. Derfor har Johan Heitmann heilt sikkert opplevd Dass på preikestolen. Bygdediktaren Per Davesa ([[Per Davidson Forsmoen]], ca 1695-1777) frå nabobygda [[Elsfjord]] imiterte stilen til Petter Dass, men kan også ha vore inspirert av Heitmann.<br>		Salmesamlaren og andaktsdiktaren Heitmann var sikkert påverka av [[Petter Dass]]. Riktignok blei alle Dass sine verk utanom eitt dikt utgitt etter han var død i 1707, men innhaldet var nok kjent i Nordland før dei blei trykte. Viktigare er det at Petter Dass var residerande kapellan i Nesna<ref>https://www.nb.no/items/52d90ecc4b582bced6f704315191af7d?page=29 Hemnes kirke 1872-1997: med tilbakeblikk til eldre tider, Kjell Jacobsen, Hemnes menighetsråd, 1997, s 29ff</ref> frå 1681, og dermed faktisk også prest kvar fjerde helgedag i Hemnes kirke. Derfor har Johan Heitmann heilt sikkert opplevd Dass på preikestolen. Bygdediktaren Per Davesa ([[Per Davidson Forsmoen]], ca 1695-1777) frå nabobygda [[Elsfjord]] imiterte stilen til Petter Dass, men kan også ha vore inspirert av Heitmann.<br>
	Forøvrig er det sannsynleg at Heitmann kjente andre samtidige nordlendingar som [[Hans Egede]] og [[Povel Juel]]. <br>		Forøvrig er det sannsynleg at Heitmann kjente andre samtidige nordlendingar som [[Hans Egede]] og [[Povel Juel]]. <br>
	<br>		<br>