John Moses d.y. - Sideversjonshistorikk

PaulVIF på 1. jan. 2022 kl. 22:19

2022-01-01T22:19:34Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 1. jan. 2022 kl. 22:19
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb ~~høyre~~\|Moses, J 1781-1849 en face.jpg\|John Moses. Etter miniatyr.\|}}[[John Moses d.y.\|John Moses]] (fødd i [[Kristiansund]] 16. april 1781, død i [[London]] 29. januar 1849) var kjøpmann, skipsreiar og [[eidsvollsmann]]. På byrjinga av 1800-talet var han den leiande forretningsmannen i det velståande handelsborgarskapet i Kristiansund. Han deltok med iver i det sosiale og kulturelle livet i byen, og finansierte mellom anna operaframføringar. Seinare gjekk han konkurs, vart skild frå kona, flytta til [[England]] og byrja ein ny karriere som forretningsmann der. </onlyinclude>		<onlyinclude>{{thumb\|Moses, J 1781-1849 en face.jpg\|John Moses. Etter miniatyr.\|}}'''[[John Moses d.y.\|John Moses]]''' (fødd i [[Kristiansund]] 16. april 1781, død i [[London]] 29. januar 1849) var kjøpmann, skipsreiar og [[eidsvollsmann]]. På byrjinga av 1800-talet var han den leiande forretningsmannen i det velståande handelsborgarskapet i Kristiansund. Han deltok med iver i det sosiale og kulturelle livet i byen, og finansierte mellom anna operaframføringar. Seinare gjekk han konkurs, vart skild frå kona, flytta til [[England]] og byrja ein ny karriere som forretningsmann der. </onlyinclude>

	<onlyinclude>På Eidsvoll tilhøyrde Moses den sikraste kjernen av [[Unionspartiet]]. Han var elles blant dei som i tydelegast ordelag heilt frå byrjinga gjekk inn for avgrensing av kongemakta til føremon for den folkevalde forsamlinga. </onlyinclude>		<onlyinclude>På Eidsvoll tilhøyrde Moses den sikraste kjernen av [[Unionspartiet]]. Han var elles blant dei som i tydelegast ordelag heilt frå byrjinga gjekk inn for avgrensing av kongemakta til føremon for den folkevalde forsamlinga. </onlyinclude>

Hans P. Hosar på 21. jan. 2021 kl. 16:14

2021-01-21T16:14:54Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 21. jan. 2021 kl. 16:14
Linje 47:		Linje 47:
	*Mendelsohn, Oskar: ''Jødenes historie i Norge gjennom 300 år. Bd. I''. Universitetsforlaget 1987. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2007050804002}}.		*Mendelsohn, Oskar: ''Jødenes historie i Norge gjennom 300 år. Bd. I''. Universitetsforlaget 1987. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2007050804002}}.
	*Schmidt, Olaus: «Britisk indflytning til Møre og Romsdalen paa 1700'tallet. Familien Moses,» i ''Norsk slektshistorisk tidsskrift'', bd. IV, Oslo 1934.		*Schmidt, Olaus: «Britisk indflytning til Møre og Romsdalen paa 1700'tallet. Familien Moses,» i ''Norsk slektshistorisk tidsskrift'', bd. IV, Oslo 1934.
	*Williamsen, Odd W.: «Eidsvollsmannen John Moses», i ''Årbok for Nordmøre 2009''. Nordmøre Historielag, Kristiansund 2009.		*Williamsen, Odd W.: «Eidsvollsmannen John Moses», i ''Årbok for Nordmøre 2009''. Nordmøre Historielag, Kristiansund 2009. {{nb.no\|NBN:no-nb_digitidsskrift_2020011081130}}.
	* {{hbr1-1\|pd00000006721143\|John Moses}}.		* {{hbr1-1\|pd00000006721143\|John Moses}}.

Hans P. Hosar: /* Kjelder og litteratur */ Lenker til Nettbiblioteket

2020-12-11T05:38:08Z

Kjelder og litteratur: Lenker til Nettbiblioteket

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 11. des. 2020 kl. 05:38
Linje 42:		Linje 42:

	== Kjelder og litteratur ==		== Kjelder og litteratur ==
	*Johnsen, Arne Odd: Artikkel om Moses i ''Norsk biografisk leksikon'' 1940.		*Johnsen, Arne Odd: Artikkel om Moses i ''Norsk biografisk leksikon'' 1940. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2007011701038}}.
	*Johnsen, Arne Odd: ''Kristiansunds historie. Bind III''. Kristiansund kommune 1958.		*Johnsen, Arne Odd: ''Kristiansunds historie. Bind III''. Kristiansund kommune i kommisjon hos Barmans bokhandel. Kristiansund. 1958. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2010110206046}}.
	*''Meddelelser fra det norske Rigsarchiv, indeholdende bidrag til Norges historie af utrykte kilder. B. 2'' 1903. {{bokhylla\|NBN:no-nb_digibok_2013092507118}}		*''Meddelelser fra det norske Rigsarchiv, indeholdende bidrag til Norges historie af utrykte kilder. B. 2'' 1903. {{bokhylla\|NBN:no-nb_digibok_2013092507118}}
	*Mendelsohn, Oskar: ''Jødenes historie i Norge gjennom 300 år. Bd. I''. Universitetsforlaget 1987.		*Mendelsohn, Oskar: ''Jødenes historie i Norge gjennom 300 år. Bd. I''. Universitetsforlaget 1987. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2007050804002}}.
	*Schmidt, Olaus: «Britisk indflytning til Møre og Romsdalen paa 1700'tallet. Familien Moses,» i ''Norsk slektshistorisk tidsskrift'', bd. IV, Oslo 1934.		*Schmidt, Olaus: «Britisk indflytning til Møre og Romsdalen paa 1700'tallet. Familien Moses,» i ''Norsk slektshistorisk tidsskrift'', bd. IV, Oslo 1934.
	*Williamsen, Odd W.: «Eidsvollsmannen John Moses», i ''Årbok for Nordmøre 2009''. Nordmøre Historielag, Kristiansund 2009.		*Williamsen, Odd W.: «Eidsvollsmannen John Moses», i ''Årbok for Nordmøre 2009''. Nordmøre Historielag, Kristiansund 2009.

Hans P. Hosar: Språkvask

2020-12-11T05:26:58Z

Språkvask

Cnyborg: /* Etter 1814 */

2018-11-12T08:19:12Z

Etter 1814

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 12. nov. 2018 kl. 08:19
Linje 37:		Linje 37:
	Etterkrigskrisa frå 1815 førde etter kvart til at det gjekk ut for Moses som for mange andre store handelshus, for hans del med konkurs i 1818. Buoppgjeret varte heilt fram til 1824. Moses heldt det gåande ei tid som stadleg representant i Kristiansund og Trondheim for britiske handelshus, og budde desse åra vekselsvis i London, Kristiansund og Trondheim. Han flytta snart til England på permanent basis, og byrja som skipsmeklar, forhandlar av skipsutstyr og anna i Limehouse i nærleiken av London.		Etterkrigskrisa frå 1815 førde etter kvart til at det gjekk ut for Moses som for mange andre store handelshus, for hans del med konkurs i 1818. Buoppgjeret varte heilt fram til 1824. Moses heldt det gåande ei tid som stadleg representant i Kristiansund og Trondheim for britiske handelshus, og budde desse åra vekselsvis i London, Kristiansund og Trondheim. Han flytta snart til England på permanent basis, og byrja som skipsmeklar, forhandlar av skipsutstyr og anna i Limehouse i nærleiken av London.

	Han døydde i Limehouse i London, og vart gravlagd på St. Anne's kyrkjegard der. Ifølgje ei melding frå [[~~Rikarkivet~~]] vart grava sletta i 1889, same året som kyrkjegarden vart nedlagd.<ref>''Meddelelser fra det norske Rigsarchiv'': 343.</ref>		Han døydde i Limehouse i London, og vart gravlagd på St. Anne's kyrkjegard der. Ifølgje ei melding frå [[Riksarkivet]] vart grava sletta i 1889, same året som kyrkjegarden vart nedlagd.<ref>''Meddelelser fra det norske Rigsarchiv'': 343.</ref>

	== Referansar ==		== Referansar ==

Cnyborg på 12. nov. 2018 kl. 08:17

2018-11-12T08:17:59Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 12. nov. 2018 kl. 08:17
Linje 27:		Linje 27:

	Han gjorde stor suksess med si handels- og skipsreiarverksemd med fundament i klippfisk- og trelasteksport, og med import særleg av luksusvarer som tobakk, brennevin, vin og kaffe. Han åtte i 1815 ein tredel av Kristiansunds betydelege handelsflåte. Han manøvrerte kommersielt meisterleg i dei turbulente og yttarst innfløkte handelstilhøva under napoleonskrigane. For eksempel løyste han i 1810 handelsborgarskap i Kungälv, Bohuslen, noko som gav fleksibilitet og større handlingsrom i handels- og skipsfartsverksemda. Han hadde borgarskapet sitt i Sverige til 4. mars 1814.<ref>Williamsen, O.W. 2009:94</ref>		Han gjorde stor suksess med si handels- og skipsreiarverksemd med fundament i klippfisk- og trelasteksport, og med import særleg av luksusvarer som tobakk, brennevin, vin og kaffe. Han åtte i 1815 ein tredel av Kristiansunds betydelege handelsflåte. Han manøvrerte kommersielt meisterleg i dei turbulente og yttarst innfløkte handelstilhøva under napoleonskrigane. For eksempel løyste han i 1810 handelsborgarskap i Kungälv, Bohuslen, noko som gav fleksibilitet og større handlingsrom i handels- og skipsfartsverksemda. Han hadde borgarskapet sitt i Sverige til 4. mars 1814.<ref>Williamsen, O.W. 2009:94</ref>

	Etterkrigskrisa frå 1815 førde etter kvart til at det gjekk ut for Moses som for mange andre store handelshus, for hans del med konkurs i 1818. Buoppgjeret varte heilt fram til 1824. Moses heldt det gåande ei tid som stadleg representant i Kristiansund og Trondheim for britiske handelshus, og budde desse åra vekselsvis i London, Kristiansund og Trondheim. Han flytta snart til England på permanent basis, og byrja som skipsmeklar, forhandlar av skipsutstyr og anna i Limehouse i nærleiken av London.

	== Eidsvoll 1814 ==		== Eidsvoll 1814 ==
Linje 34:		Linje 32:
	:«Jeg har ogsaa at takke for den høymodige Resignation De har vist ved at give Nationen Leilighed at vælge en paa Erfaring grundet viis Fordeling af Magten mellem Folk og Regent, en Grundlov, der forenet med beskedne Meningers Presfrihed, aldrig svigter at opretholde Statens udvortes Anseelse og indbyrdes Kraft og Held. En Washingtons sammenlignet med en Napoleons Exempel, Engellands og fleres med Danmarks Statsforvaltning og Maximer ere tydelige Beviser for denne Sandhed, og en kostelig Lærdom for alle Regentere og Regiæringsformer.»<ref>Heile talen er gjengitt hjå Johnsen, A.O. 1958:744-745.</ref>		:«Jeg har ogsaa at takke for den høymodige Resignation De har vist ved at give Nationen Leilighed at vælge en paa Erfaring grundet viis Fordeling af Magten mellem Folk og Regent, en Grundlov, der forenet med beskedne Meningers Presfrihed, aldrig svigter at opretholde Statens udvortes Anseelse og indbyrdes Kraft og Held. En Washingtons sammenlignet med en Napoleons Exempel, Engellands og fleres med Danmarks Statsforvaltning og Maximer ere tydelige Beviser for denne Sandhed, og en kostelig Lærdom for alle Regentere og Regiæringsformer.»<ref>Heile talen er gjengitt hjå Johnsen, A.O. 1958:744-745.</ref>
	Gjennom den tidstypiske lett kompliserte syntaksen les vi: Amerikansk og engelske statsskikk med si fordeling av makta mellom folk og regent, og med rimeleg ytringsfridom, har synt seg overlegent Napoleons Frankrike og det danske eineveldet.		Gjennom den tidstypiske lett kompliserte syntaksen les vi: Amerikansk og engelske statsskikk med si fordeling av makta mellom folk og regent, og med rimeleg ytringsfridom, har synt seg overlegent Napoleons Frankrike og det danske eineveldet.

			==Etter 1814==

			Etterkrigskrisa frå 1815 førde etter kvart til at det gjekk ut for Moses som for mange andre store handelshus, for hans del med konkurs i 1818. Buoppgjeret varte heilt fram til 1824. Moses heldt det gåande ei tid som stadleg representant i Kristiansund og Trondheim for britiske handelshus, og budde desse åra vekselsvis i London, Kristiansund og Trondheim. Han flytta snart til England på permanent basis, og byrja som skipsmeklar, forhandlar av skipsutstyr og anna i Limehouse i nærleiken av London.

			Han døydde i Limehouse i London, og vart gravlagd på St. Anne's kyrkjegard der. Ifølgje ei melding frå [[Rikarkivet]] vart grava sletta i 1889, same året som kyrkjegarden vart nedlagd.<ref>''Meddelelser fra det norske Rigsarchiv'': 343.</ref>

	== Referansar ==		== Referansar ==
Linje 41:		Linje 45:
	*Johnsen, Arne Odd: Artikkel om Moses i ''Norsk biografisk leksikon'' 1940.		*Johnsen, Arne Odd: Artikkel om Moses i ''Norsk biografisk leksikon'' 1940.
	*Johnsen, Arne Odd: ''Kristiansunds historie. Bind III''. Kristiansund kommune 1958.		*Johnsen, Arne Odd: ''Kristiansunds historie. Bind III''. Kristiansund kommune 1958.
			*''Meddelelser fra det norske Rigsarchiv, indeholdende bidrag til Norges historie af utrykte kilder. B. 2'' 1903. {{bokhylla\|NBN:no-nb_digibok_2013092507118}}
	*Mendelsohn, Oskar: ''Jødenes historie i Norge gjennom 300 år. Bd. I''. Universitetsforlaget 1987.		*Mendelsohn, Oskar: ''Jødenes historie i Norge gjennom 300 år. Bd. I''. Universitetsforlaget 1987.
	*Schmidt, Olaus: «Britisk indflytning til Møre og Romsdalen paa 1700'tallet. Familien Moses,» i ''Norsk slektshistorisk tidsskrift'', bd. IV, Oslo 1934.		*Schmidt, Olaus: «Britisk indflytning til Møre og Romsdalen paa 1700'tallet. Familien Moses,» i ''Norsk slektshistorisk tidsskrift'', bd. IV, Oslo 1934.
	*Williamsen, Odd W.: «Eidsvollsmannen John Moses», i ''Årbok for Nordmøre 2009''. Nordmøre Historielag, Kristiansund 2009.		*Williamsen, Odd W.: «Eidsvollsmannen John Moses», i ''Årbok for Nordmøre 2009''. Nordmøre Historielag, Kristiansund 2009.

	~~==Eksterne lenker==~~

	* {{hbr1-1\|pd00000006721143\|John Moses}}.		* {{hbr1-1\|pd00000006721143\|John Moses}}.

Linje 52:		Linje 54:
	[[Kategori:Personer]]		[[Kategori:Personer]]
	[[Kategori:Kristiansund kommune]]		[[Kategori:Kristiansund kommune]]
			[[kategori:England]]
	[[Kategori:Fødsler i 1781]]		[[Kategori:Fødsler i 1781]]
	[[Kategori:Dødsfall i 1849]]		[[Kategori:Dødsfall i 1849]]

Cnyborg: Teksterstatting – «Kategori:Kjøpmenn» til «Kategori:Handelsfolk»

2018-08-02T08:55:31Z

Teksterstatting – «Kategori:Kjøpmenn» til «Kategori:Handelsfolk»

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 2. aug. 2018 kl. 08:55
Linje 55:		Linje 55:
	[[Kategori:Dødsfall i 1849]]		[[Kategori:Dødsfall i 1849]]
	[[Kategori:Eidsvollsmenn]]		[[Kategori:Eidsvollsmenn]]
	[[Kategori:~~Kjøpmenn~~]]		[[Kategori:Handelsfolk]]
	[[Kategori:Redere]]		[[Kategori:Redere]]
	{{f2}}		{{f2}}
	{{nn}}		{{nn}}

Kallrustad: lenkje, moro viss Stig Rune kan finne spor etter han i London

2016-09-21T09:32:22Z

lenkje, moro viss Stig Rune kan finne spor etter han i London

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 21. sep. 2016 kl. 09:32
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb høyre\|Moses, J 1781-1849 en face.jpg\|John Moses. Etter miniatyr.\|}}[[John Moses d.y.\|John Moses]] (fødd i [[Kristiansund]] 16. april 1781, død i [[London]] 29. januar 1849) var kjøpmann, skipsreiar og [[eidsvollsmann]]. Fyrst på 1800-talet var han den leiande forretningsmannen i det velståande handelsborgarskapet i Kristiansund. Han deltok med iver i byens sosiale og kulturelle liv, og finansierte mellom anna operaframføringar. Seinare gjekk han konkurs, vart skild frå kona, flytta til England og byrja på nytt ein karriere som forretningsmann der. </onlyinclude>		<onlyinclude>{{thumb høyre\|Moses, J 1781-1849 en face.jpg\|John Moses. Etter miniatyr.\|}}[[John Moses d.y.\|John Moses]] (fødd i [[Kristiansund]] 16. april 1781, død i [[London]] 29. januar 1849) var kjøpmann, skipsreiar og [[eidsvollsmann]]. Fyrst på 1800-talet var han den leiande forretningsmannen i det velståande handelsborgarskapet i Kristiansund. Han deltok med iver i byens sosiale og kulturelle liv, og finansierte mellom anna operaframføringar. Seinare gjekk han konkurs, vart skild frå kona, flytta til [[England]] og byrja på nytt ein karriere som forretningsmann der. </onlyinclude>

	<onlyinclude>På Eidsvoll tilhøyrde Moses den sikraste kjernen av [[Unionspartiet]]. Han var elles blant dei som i tydelegast ordelag heilt frå byrjinga gjekk inn for avgrensing av kongemakta til føremon for den folkevalde forsamlinga. </onlyinclude>		<onlyinclude>På Eidsvoll tilhøyrde Moses den sikraste kjernen av [[Unionspartiet]]. Han var elles blant dei som i tydelegast ordelag heilt frå byrjinga gjekk inn for avgrensing av kongemakta til føremon for den folkevalde forsamlinga. </onlyinclude>

Kallrustad: lenkje

2016-06-23T10:57:27Z

lenkje

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 23. jun. 2016 kl. 10:57
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb høyre\|Moses, J 1781-1849 en face.jpg\|John Moses. Etter miniatyr.\|}}[[John Moses d.y.\|John Moses]] (fødd i [[Kristiansund]] 16. april 1781, død i London 29. januar 1849) var kjøpmann, skipsreiar og [[eidsvollsmann]]. Fyrst på 1800-talet var han den leiande forretningsmannen i det velståande handelsborgarskapet i Kristiansund. Han deltok med iver i byens sosiale og kulturelle liv, og finansierte mellom anna operaframføringar. Seinare gjekk han konkurs, vart skild frå kona, flytta til England og byrja på nytt ein karriere som forretningsmann der. </onlyinclude>		<onlyinclude>{{thumb høyre\|Moses, J 1781-1849 en face.jpg\|John Moses. Etter miniatyr.\|}}[[John Moses d.y.\|John Moses]] (fødd i [[Kristiansund]] 16. april 1781, død i [[London]] 29. januar 1849) var kjøpmann, skipsreiar og [[eidsvollsmann]]. Fyrst på 1800-talet var han den leiande forretningsmannen i det velståande handelsborgarskapet i Kristiansund. Han deltok med iver i byens sosiale og kulturelle liv, og finansierte mellom anna operaframføringar. Seinare gjekk han konkurs, vart skild frå kona, flytta til England og byrja på nytt ein karriere som forretningsmann der. </onlyinclude>

	<onlyinclude>På Eidsvoll tilhøyrde Moses den sikraste kjernen av [[Unionspartiet]]. Han var elles blant dei som i tydelegast ordelag heilt frå byrjinga gjekk inn for avgrensing av kongemakta til føremon for den folkevalde forsamlinga. </onlyinclude>		<onlyinclude>På Eidsvoll tilhøyrde Moses den sikraste kjernen av [[Unionspartiet]]. Han var elles blant dei som i tydelegast ordelag heilt frå byrjinga gjekk inn for avgrensing av kongemakta til føremon for den folkevalde forsamlinga. </onlyinclude>

Olve Utne på 27. jan. 2016 kl. 13:19

2016-01-27T13:19:24Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 27. jan. 2016 kl. 13:19
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb høyre\|Moses, J 1781-1849 en face.jpg\|John Moses. Etter miniatyr.\|}}[[John Moses d.y.\|John Moses]] (fødd i [[Kristiansund]] 16. april 1781, død i London 29. januar 1849) var kjøpmann, skipsreiar og [[eidsvollsmann]]. Fyrst på 1800-talet var han den leiande forretningsmannen i det velståande handelsborgarskapet i Kristiansund. Han deltok med iver i byens sosiale og kulturelle liv, og finansierte mellom anna operaframføringar. Seinare gjekk han konkurs, vart skild frå kona, flytta til England og byrja på nytt ein karriere som forretningsmann der.		<onlyinclude>{{thumb høyre\|Moses, J 1781-1849 en face.jpg\|John Moses. Etter miniatyr.\|}}[[John Moses d.y.\|John Moses]] (fødd i [[Kristiansund]] 16. april 1781, død i London 29. januar 1849) var kjøpmann, skipsreiar og [[eidsvollsmann]]. Fyrst på 1800-talet var han den leiande forretningsmannen i det velståande handelsborgarskapet i Kristiansund. Han deltok med iver i byens sosiale og kulturelle liv, og finansierte mellom anna operaframføringar. Seinare gjekk han konkurs, vart skild frå kona, flytta til England og byrja på nytt ein karriere som forretningsmann der. </onlyinclude>

	På Eidsvoll tilhøyrde Moses den sikraste kjernen av [[Unionspartiet]]. Han var elles blant dei som i tydelegast ordelag heilt frå byrjinga gjekk inn for avgrensing av kongemakta til føremon for den folkevalde forsamlinga.		<onlyinclude>På Eidsvoll tilhøyrde Moses den sikraste kjernen av [[Unionspartiet]]. Han var elles blant dei som i tydelegast ordelag heilt frå byrjinga gjekk inn for avgrensing av kongemakta til føremon for den folkevalde forsamlinga. </onlyinclude>

	Familienamnet og eit par bibelske førenamn som har vore nytta i slekta, har ført til gissingar om at John Moses hadde jødiske anar. Dei faktiske forhold kan ikkje seiast å vere bringa heilt på det reine, men den relevans spekulasjonane kan ha hatt i ulike samanhengar, er av interesse i seg sjølv.<onlyinclude/>		<onlyinclude>Familienamnet, familievåpenet og eit par bibelske førenamn som har vore nytta i slekta, har ført til gissingar om at John Moses hadde jødiske anar. Dei faktiske forhold kan ikkje seiast å vere bringa heilt på det reine, men den relevans spekulasjonane kan ha hatt i ulike samanhengar, er av interesse i seg sjølv. </onlyinclude>

	== Bakgrunn og familie ==		== Bakgrunn og familie ==
Linje 57:		Linje 57:
	[[Kategori:Kjøpmenn]]		[[Kategori:Kjøpmenn]]
	[[Kategori:Redere]]		[[Kategori:Redere]]
			{{f2}}
	{{nn}}		{{nn}}

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 11. des. 2020 kl. 05:26
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb høyre\|Moses, J 1781-1849 en face.jpg\|John Moses. Etter miniatyr.\|}}[[John Moses d.y.\|John Moses]] (fødd i [[Kristiansund]] 16. april 1781, død i [[London]] 29. januar 1849) var kjøpmann, skipsreiar og [[eidsvollsmann]]. ~~Fyrst på~~ 1800-talet var han den leiande forretningsmannen i det velståande handelsborgarskapet i Kristiansund. Han deltok med iver i ~~byens~~ sosiale og kulturelle ~~liv~~, og finansierte mellom anna operaframføringar. Seinare gjekk han konkurs, vart skild frå kona, flytta til [[England]] og byrja ~~på nytt~~ ein karriere som forretningsmann der. </onlyinclude>		<onlyinclude>{{thumb høyre\|Moses, J 1781-1849 en face.jpg\|John Moses. Etter miniatyr.\|}}[[John Moses d.y.\|John Moses]] (fødd i [[Kristiansund]] 16. april 1781, død i [[London]] 29. januar 1849) var kjøpmann, skipsreiar og [[eidsvollsmann]]. På byrjinga av 1800-talet var han den leiande forretningsmannen i det velståande handelsborgarskapet i Kristiansund. Han deltok med iver i det sosiale og kulturelle livet i byen, og finansierte mellom anna operaframføringar. Seinare gjekk han konkurs, vart skild frå kona, flytta til [[England]] og byrja ein ny karriere som forretningsmann der. </onlyinclude>

	<onlyinclude>På Eidsvoll tilhøyrde Moses den sikraste kjernen av [[Unionspartiet]]. Han var elles blant dei som i tydelegast ordelag heilt frå byrjinga gjekk inn for avgrensing av kongemakta til føremon for den folkevalde forsamlinga. </onlyinclude>		<onlyinclude>På Eidsvoll tilhøyrde Moses den sikraste kjernen av [[Unionspartiet]]. Han var elles blant dei som i tydelegast ordelag heilt frå byrjinga gjekk inn for avgrensing av kongemakta til føremon for den folkevalde forsamlinga. </onlyinclude>
Linje 8:		Linje 8:
	John Moses kom frå ein britisk familie som opphavleg hadde slege seg ned i Kristiansund på 1740-talet, og som hadde gått i bresjen for å byggje opp byen som [[kjøpstad]] med storstila klippfiskproduksjon og -eksport som viktigaste grunnlag. Den fyrste Moses i Kristiansund var [[John Moses d.e.]], grandonkelen til den yngre med det same namnet.		John Moses kom frå ein britisk familie som opphavleg hadde slege seg ned i Kristiansund på 1740-talet, og som hadde gått i bresjen for å byggje opp byen som [[kjøpstad]] med storstila klippfiskproduksjon og -eksport som viktigaste grunnlag. Den fyrste Moses i Kristiansund var [[John Moses d.e.]], grandonkelen til den yngre med det same namnet.

	Faren til John Moses d.y., kjøpmann [[Isaac Moses]] (1738-1807), var fødd i Cumberland, England. Han kom til Kristiansund i 1768 og gifta seg i 1780 med [[Karen Barbara Thode]] (1760-1781), fødd og oppvaksen i Kristiansund. Ho døydde i barselseng da John vart fødd, allereie året etter bryllaupet. Faren gifta seg på nytt i 1788 med [[Anna Bolette Tvedt]] (1769-?), også ho frå byen. John fekk da sju halvsøsken fødde i tidsrommet 1789-1804.		Faren til John Moses d.y., kjøpmann [[Isaac Moses]] (1738-1807), var fødd i Cumberland, England. Han kom til Kristiansund i 1768 og gifta seg i 1780 med [[Karen Barbara Thode]] (1760-1781), fødd og oppvaksen i Kristiansund. Ho døydde i barselseng da John vart fødd, allereie året etter bryllaupet. Faren gifta seg på nytt i 1788 med [[Anna Bolette Tvedt]] (1769-?), også ho frå byen. John fekk sju halvsøsken fødde i tidsrommet 1789-1804.

	I 1801 fekk den 19-20 år gamle John Moses eit barn med Anne Sophie Christiansen, kjøpmannsdotter frå same byen, utan at dei var gifte. Det vart sjølvsagt ein offentleg skandale, og det vart etter mykje om og men inngått avtale om erstatning til Anne Sophie og forsytingsbidrag til sonen.		I 1801 fekk den 19-20 år gamle John Moses eit barn med Anne Sophie Christiansen, kjøpmannsdotter frå same byen, utan at dei var gifte. Det vart sjølvsagt ein offentleg skandale, og det vart etter mykje om og men inngått avtale om erstatning til Anne Sophie og forsytingsbidrag til sonen.

	John Moses gifta seg 22. februar 1804 i Kristiansund med [[Anna Holck Tordenskiold]] (1782-1854). Ho var også oppvaksen i Kristiansund, i det som seinare vart heitande Lossius-gården på Innlandet, dotter av krigskommissær [[Johan Christopher Wessel Tordenskiold]] (1727-1793) og [[Christine Bruun Kaasbøl]]. Krigskommissæren var nevø av sjøhelten [[Peter Wessel Tordenskiold]], og vart adla i 1761 med ~~onkelens~~ adelege familienamn.		John Moses gifta seg 22. februar 1804 i Kristiansund med [[Anna Holck Tordenskiold]] (1782-1854). Ho var også oppvaksen i Kristiansund, i det som seinare vart heitande Lossius-gården på Innlandet. Ho var dotter av krigskommissær [[Johan Christopher Wessel Tordenskiold]] (1727-1793) og [[Christine Bruun Kaasbøl]]. Krigskommissæren var nevø av sjøhelten [[Peter Wessel Tordenskiold]], og vart adla i 1761 med onkelen sitt adelege familienamn.

	John Moses og kona fekk fem born, alle fødde i Kristiansund. Ekteskapet vart oppløyst i 1820. Han skal seinare ha gifta seg igjen i England, men sikre opplysningar om dette vantar.		John Moses og kona fekk fem born, alle fødde i Kristiansund. Ekteskapet vart oppløyst i 1820. Han skal seinare ha gifta seg igjen i England, men sikre opplysningar om dette vantar.

	== Jødisk herkomst? ==		== Jødisk herkomst? ==
	Familienamnet Moses og bruk av Isaach og Samuel som førenamn i slekta har gjort at ein har knytta familien til ein jødisk bakgrunn. [[Oskar Mendelsohn]] tek opp dette i ein fotnote til ''Jødenes historie i Norge'' <ref>Mendelsohn, O. 1987:31</ref>), og konkluderer med at ingen sikre opplysningar ligg føre om dette. Historikaren [[Arne Odd Johnsen]] skriv ~~om dette~~ i ''Kristiansunds historie'' at det i byen i Moses’ samtid vart «antydet» at familien var jødisk, og Johnsen reknar sjølv ~~med at~~ dette ~~var~~ sannsynleg. Mot dette kan seiast at det iallfall gjev lita meining å kategorisere John Moses som jøde i noko rimeleg tyding av ordet, bortsett frå at det kan ha vore folk av jødisk tru bakover i slekta, kanskje såkalla [[portugisarjødar]] i England eller andre stader. I alle høve var mor til John Moses etnisk norsk, han gifta seg sjølv med ei ikkje-jødisk kvinne, og familien sokna til den norske statskyrkja. Eine sonen vart prest og prost i [[Øvre Telemark prosti]].<ref>Schmidt, O. 1934:335</ref> John vart rett nok seint konfirmert, noko som hadde samanheng med at han budde England i den aktuelle alderen. I samband med farskapssaka vart det nødvendig å ordne opp i dette, og tjueåringen vart på diskret vis konfirmert av presten på [[Grip]], eit fiskevær som ~~forresten~~ var i familien Moses’ eige.		Familienamnet Moses og bruk av Isaach og Samuel som førenamn i slekta har gjort at ein har knytta familien til ein jødisk bakgrunn. [[Oskar Mendelsohn]] tek opp dette i ein fotnote til ''Jødenes historie i Norge'' <ref>Mendelsohn, O. 1987:31</ref>), og konkluderer med at ingen sikre opplysningar ligg føre om dette. Historikaren [[Arne Odd Johnsen]] skriv i ''Kristiansunds historie'' at det i byen i Moses’ samtid vart «antydet» at familien var jødisk, og Johnsen reknar sjølv dette som sannsynleg. Mot dette kan seiast at det iallfall gjev lita meining å kategorisere John Moses som jøde i noko rimeleg tyding av ordet, bortsett frå at det kan ha vore folk av jødisk tru bakover i slekta, kanskje såkalla [[portugisarjødar]] i England eller andre stader. I alle høve var mor til John Moses etnisk norsk, han gifta seg sjølv med ei ikkje-jødisk kvinne, og familien sokna til den norske statskyrkja. Eine sonen vart prest og prost i [[Øvre Telemark prosti]].<ref>Schmidt, O. 1934:335</ref> John vart rett nok seint konfirmert, noko som hadde samanheng med at han budde England i den aktuelle alderen. I samband med farskapssaka vart det nødvendig å ordne opp i dette, og tjueåringen vart på diskret vis konfirmert av presten på [[Grip]], eit fiskevær som var i familien Moses’ eige.

	Spørsmålet om den jødiske herkomsten ~~er ikkje av særleg interesse i seg sjølv, men kan vere talande for den tydinga eit slikt spørsmål~~ kan ha ~~hatt~~ i vurderinga av familien generelt og John Moses spesielt, i samtid og ettertid. Da [[Wilhelm Frimann Koren Christie\|Wilhelm F.K. Christie]] på Eidsvoll den 4. mai 1814 gjekk inn for [[Jødeparagrafen\|utestenging av jødar]], må situasjonen i følgje A.O. Johnsen ha vore «pikant».<ref>Johnsen, A.O. 1958:746</ref> Dei to var båe kjøpmannssøner frå Kristiansund og kjende heilt sikkert godt til kvarandre på førehand, sjølv om Christie hadde flytta frå byen som ung gut for å gå latinskulen i Bergen. Moses røysta mot grunnlovsframlegget som Christie hadde formulert, og som innskrenka religionsfridomen i monaleg grad.		Spørsmålet om den jødiske herkomsten kan ha spela inn i vurderinga av familien generelt og John Moses spesielt, i samtid og ettertid. Da [[Wilhelm Frimann Koren Christie\|Wilhelm F.K. Christie]] på Eidsvoll den 4. mai 1814 gjekk inn for [[Jødeparagrafen\|utestenging av jødar]], må situasjonen i følgje A.O. Johnsen ha vore «pikant».<ref>Johnsen, A.O. 1958:746</ref> Dei to var båe kjøpmannssøner frå Kristiansund og kjende heilt sikkert godt til kvarandre på førehand, sjølv om Christie hadde flytta frå byen som ung gut for å gå latinskulen i Bergen. Moses røysta mot grunnlovsframlegget som Christie hadde formulert, og som innskrenka religionsfridomen i monaleg grad.

	I artikkelen om Moses i ''Norsk biografisk leksikon'' (1940) blir ~~John Moses~~ tillagd eigenskapar – positive og/eller negative – som samsvara godt med antisemittiske klisjear i tida. Moses blir til dømes skildra som «noget ~~kosmoplitisk~~ innstilt», «ikke besjelet av en ~~tillistfull~~ patriotisme» og «M.s holdning på Eidsvoll [var] vesentlig diktert av forretningsinteresser». Han var ein eminent forretningsmann som ikkje minst «hadde det som fisken i vannet under licenstidens innviklede handelsforhold». Artikkelen er skriven av A.O. Johnsen, men i denne artikkelen er vel å merke ikkje det jødiske eksplisitt nemnt.		I artikkelen om Moses i ''Norsk biografisk leksikon'' (1940) blir han tillagd eigenskapar – positive og/eller negative – som samsvara godt med antisemittiske klisjear i tida. Moses blir til dømes skildra som «noget kosmopolitisk innstilt», «ikke besjelet av en tillitsfull patriotisme» og «M.s holdning på Eidsvoll [var] vesentlig diktert av forretningsinteresser». Han var ein eminent forretningsmann som ikkje minst «hadde det som fisken i vannet under licenstidens innviklede handelsforhold». Artikkelen er skriven av A.O. Johnsen, men i denne artikkelen er vel å merke ikkje det jødiske eksplisitt nemnt.

	== Forretningsmannen ==		== Forretningsmannen ==
	{{thumb høyre\|12 Skilling Moses.jpg\|12-skillingseddel trykt av [[John Moses d.y.]] i [[1810]]. Slike lokale sedlar var gyldig valuta fram til forbodet av [[24. mars]] [[1811]].\|}}John Moses fekk skulegang i England 1794-1799 og opplæring i handelsfaget i handelshuset til grandonkelen (John Moses d.e.), som hadde flytta tilbake til heimlandet. Det var denne grandonkelen som hadde starta familiefirmaet i Kristiansund ved å gå inn i [[John Ramsay]]s klippfiskkompani rundt 1745. Da John d.e. drog attende til England, overtok nevøen Isaach, far til John d.y., denne verksemda. Men John d.y. gjekk ikkje inn i farens og ~~grandonkelens firma~~, men starta si eiga verksemd og fekk borgarskap i Kristiansund frå 1802.		{{thumb høyre\|12 Skilling Moses.jpg\|12-skillingseddel trykt av [[John Moses d.y.]] i [[1810]]. Slike lokale sedlar var gyldig valuta fram til forbodet av [[24. mars]] [[1811]].\|}}John Moses fekk skulegang i England 1794-1799 og opplæring i handelsfaget i handelshuset til grandonkelen (John Moses d.e.), som hadde flytta tilbake til heimlandet. Det var denne grandonkelen som hadde starta familiefirmaet i Kristiansund ved å gå inn i [[John Ramsay]]s klippfiskkompani rundt 1745. Da John d.e. drog attende til England, overtok nevøen Isaach, far til John d.y., denne verksemda. Men John d.y. gjekk ikkje inn i firmaet til farens og grandonkelen, men starta si eiga verksemd og fekk borgarskap i Kristiansund frå 1802.

	Han gjorde stor suksess med si handels- og skipsreiarverksemd med fundament i klippfisk- og trelasteksport, og med import særleg av luksusvarer som tobakk, brennevin, vin og kaffe. Han åtte i 1815 ein tredel av Kristiansunds betydelege handelsflåte. Han manøvrerte kommersielt meisterleg i dei turbulente og yttarst innfløkte handelstilhøva under napoleonskrigane. For eksempel løyste han i 1810 handelsborgarskap i Kungälv, Bohuslen, noko som gav fleksibilitet og større handlingsrom i handels- og skipsfartsverksemda. Han hadde borgarskapet sitt i Sverige til 4. mars 1814.<ref>Williamsen, O.W. 2009:94</ref>		Han gjorde stor suksess med si handels- og skipsreiarverksemd med fundament i klippfisk- og trelasteksport, og med import særleg av luksusvarer som tobakk, brennevin, vin og kaffe. Han åtte i 1815 ein tredel av Kristiansunds betydelege handelsflåte. Han manøvrerte kommersielt meisterleg i dei turbulente og yttarst innfløkte handelstilhøva under napoleonskrigane. For eksempel løyste han i 1810 handelsborgarskap i Kungälv, Bohuslen, noko som gav fleksibilitet og større handlingsrom i handels- og skipsfartsverksemda. Han hadde borgarskapet sitt i Sverige til 4. mars 1814.<ref>Williamsen, O.W. 2009:94</ref>
Linje 31:		Linje 31:
	Frå fyrste dag på Eidsvoll tona Moses flagg i spørsmålet om konstitusjonen og det nasjonale spørsmålet. Ved overleveringa av adressa frå valkrinsen den 10. april, heldt han ein tale til regenten Christian Fredrik. Der seier han mellom anna følgjande:		Frå fyrste dag på Eidsvoll tona Moses flagg i spørsmålet om konstitusjonen og det nasjonale spørsmålet. Ved overleveringa av adressa frå valkrinsen den 10. april, heldt han ein tale til regenten Christian Fredrik. Der seier han mellom anna følgjande:
	:«Jeg har ogsaa at takke for den høymodige Resignation De har vist ved at give Nationen Leilighed at vælge en paa Erfaring grundet viis Fordeling af Magten mellem Folk og Regent, en Grundlov, der forenet med beskedne Meningers Presfrihed, aldrig svigter at opretholde Statens udvortes Anseelse og indbyrdes Kraft og Held. En Washingtons sammenlignet med en Napoleons Exempel, Engellands og fleres med Danmarks Statsforvaltning og Maximer ere tydelige Beviser for denne Sandhed, og en kostelig Lærdom for alle Regentere og Regiæringsformer.»<ref>Heile talen er gjengitt hjå Johnsen, A.O. 1958:744-745.</ref>		:«Jeg har ogsaa at takke for den høymodige Resignation De har vist ved at give Nationen Leilighed at vælge en paa Erfaring grundet viis Fordeling af Magten mellem Folk og Regent, en Grundlov, der forenet med beskedne Meningers Presfrihed, aldrig svigter at opretholde Statens udvortes Anseelse og indbyrdes Kraft og Held. En Washingtons sammenlignet med en Napoleons Exempel, Engellands og fleres med Danmarks Statsforvaltning og Maximer ere tydelige Beviser for denne Sandhed, og en kostelig Lærdom for alle Regentere og Regiæringsformer.»<ref>Heile talen er gjengitt hjå Johnsen, A.O. 1958:744-745.</ref>
	Gjennom den tidstypiske ~~lett~~ kompliserte syntaksen les vi: Amerikansk og engelske statsskikk med si fordeling av makta mellom folk og regent, og med rimeleg ytringsfridom, har synt seg ~~overlegent~~ Napoleons Frankrike og det danske eineveldet.		Gjennom den tidstypiske kompliserte syntaksen les vi: Amerikansk og engelske statsskikk, med si fordeling av makta mellom folk og regent, og med rimeleg ytringsfridom, har synt seg overlegen Napoleons Frankrike og det danske eineveldet.

	==Etter 1814==		==Etter 1814==

	Etterkrigskrisa frå 1815 førde etter kvart til at det gjekk ut for Moses som for mange andre store handelshus, for hans del med konkurs i 1818. Buoppgjeret varte heilt fram til 1824. Moses heldt det gåande ei tid som stadleg representant i Kristiansund og Trondheim for britiske handelshus, og budde desse åra vekselsvis i London, Kristiansund og Trondheim. Han flytta snart til England på permanent basis, og byrja som skipsmeklar, forhandlar av skipsutstyr og anna i Limehouse i nærleiken av London.		Etterkrigskrisa frå 1815 førde etter kvart til at det gjekk ut for Moses som for mange andre store handelshus, for hans del med konkurs i 1818. Buoppgjeret varte heilt fram til 1824. Moses heldt det gåande ei tid som stadleg representant i Kristiansund og Trondheim for britiske handelshus, og budde desse åra vekselsvis i London, Kristiansund og Trondheim. Han flytta snart til England på permanent basis, og byrja som skipsmeklar, forhandlar av skipsutstyr og anna i Limehouse i nærleiken av London.

	Han døydde i Limehouse ~~i London~~, og vart gravlagd på St. Anne's kyrkjegard der. Ifølgje ei melding frå [[Riksarkivet]] vart grava sletta i 1889, same året som kyrkjegarden vart nedlagd.<ref>''Meddelelser fra det norske Rigsarchiv'': 343.</ref>		Han døydde i Limehouse, og vart gravlagd på St. Anne's kyrkjegard der. Ifølgje ei melding frå [[Riksarkivet]] vart grava sletta i 1889, same året som kyrkjegarden vart nedlagd.<ref>''Meddelelser fra det norske Rigsarchiv'': 343.</ref>

	== Referansar ==		== Referansar ==