Oktant - Sideversjonshistorikk

Olve Utne: Tok ut {{F1}} - lett tilrettelagt wikipediaimport

2023-03-02T12:24:09Z

Tok ut {{F1}} - lett tilrettelagt wikipediaimport

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 2. mar. 2023 kl. 12:24
Linje 122:		Linje 122:
	<references />		<references />

	~~{{F1}}~~
	{{Portal\|fiske og sjøfart}}		{{Portal\|fiske og sjøfart}}

Cnyborg på 9. des. 2022 kl. 11:56

2022-12-09T11:56:30Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 9. des. 2022 kl. 11:56
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|Oktant.jpg\|Ein oktant.}}</onlyinclude>		<onlyinclude>{{thumb\|Oktant.jpg\|Ein oktant.}}</onlyinclude>
	~~{{navigasjonsinstrument}}~~
	<onlyinclude>Ein '''[[oktant]]''' (av [[latin]] ''octans'', ‘⅛ av ein sirkel’) eller ein '''reflekterande [[kvadrant]]''' er eit geometrisk måleinstrument som først og fremst blir bruka i [[navigasjon]]. Namnet ''oktant'' kjem av at sjølve bogen på måleinstrumentet utgjer ein åttedels sirkel, og namnet ''reflekterande kvadrant'' viser til at instrumentet brukar [[spegl]] for å doble den observerte vinkelen til ein fjerdedels sirkel. Andre namn som har vore bruka i mindre grad inkluderer '''astroskop''' og '''sjøkvadrant'''.</onlyinclude> Oktantane kom i bruk som navigasjonsinstrument i [[1730-åra]] og tok etterkvart over den rolla som [[kvadrant]]en, og i mindre grad òg framleis [[jakobsstav]]en, hadde hatt tidlegare. Etter at måling av månevinklar kom i vanleg bruk kring [[1760-åra]], kom oktanten etterkvart til å tapa terreng for [[sekstant]]en, ettersom sekstantar kan måle vinklar på opp til 120°, det vil seie 30° meir enn oktantar kan. I og med at oktantane var mykje billigare å framstille og samtidig bra nok for vanleg bruk i nokonlunde lokale farvatn, fortsette likevel mange [[fiskefartøy]] og [[handelsfartøy]] å bruke oktantar til langt inn på [[1800-talet]].		<onlyinclude>Ein '''[[oktant]]''' (av [[latin]] ''octans'', ‘⅛ av ein sirkel’) eller ein '''reflekterande [[kvadrant]]''' er eit geometrisk måleinstrument som først og fremst blir bruka i [[navigasjon]]. Namnet ''oktant'' kjem av at sjølve bogen på måleinstrumentet utgjer ein åttedels sirkel, og namnet ''reflekterande kvadrant'' viser til at instrumentet brukar [[spegl]] for å doble den observerte vinkelen til ein fjerdedels sirkel. Andre namn som har vore bruka i mindre grad inkluderer '''astroskop''' og '''sjøkvadrant'''.</onlyinclude> Oktantane kom i bruk som navigasjonsinstrument i [[1730-åra]] og tok etterkvart over den rolla som [[kvadrant]]en, og i mindre grad òg framleis [[jakobsstav]]en, hadde hatt tidlegare. Etter at måling av månevinklar kom i vanleg bruk kring [[1760-åra]], kom oktanten etterkvart til å tapa terreng for [[sekstant]]en, ettersom sekstantar kan måle vinklar på opp til 120°, det vil seie 30° meir enn oktantar kan. I og med at oktantane var mykje billigare å framstille og samtidig bra nok for vanleg bruk i nokonlunde lokale farvatn, fortsette likevel mange [[fiskefartøy]] og [[handelsfartøy]] å bruke oktantar til langt inn på [[1800-talet]].

Cnyborg: Teksterstatting – «{{lat.}}» til «latin»

2022-12-01T10:34:12Z

Teksterstatting – «{{lat.}}» til «latin»

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 1. des. 2022 kl. 10:34
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|Oktant.jpg\|Ein oktant.}}</onlyinclude>		<onlyinclude>{{thumb\|Oktant.jpg\|Ein oktant.}}</onlyinclude>
	{{navigasjonsinstrument}}		{{navigasjonsinstrument}}
	<onlyinclude>Ein '''[[oktant]]''' (av ~~{{lat.}}~~ ''octans'', ‘⅛ av ein sirkel’) eller ein '''reflekterande [[kvadrant]]''' er eit geometrisk måleinstrument som først og fremst blir bruka i [[navigasjon]]. Namnet ''oktant'' kjem av at sjølve bogen på måleinstrumentet utgjer ein åttedels sirkel, og namnet ''reflekterande kvadrant'' viser til at instrumentet brukar [[spegl]] for å doble den observerte vinkelen til ein fjerdedels sirkel. Andre namn som har vore bruka i mindre grad inkluderer '''astroskop''' og '''sjøkvadrant'''.</onlyinclude> Oktantane kom i bruk som navigasjonsinstrument i [[1730-åra]] og tok etterkvart over den rolla som [[kvadrant]]en, og i mindre grad òg framleis [[jakobsstav]]en, hadde hatt tidlegare. Etter at måling av månevinklar kom i vanleg bruk kring [[1760-åra]], kom oktanten etterkvart til å tapa terreng for [[sekstant]]en, ettersom sekstantar kan måle vinklar på opp til 120°, det vil seie 30° meir enn oktantar kan. I og med at oktantane var mykje billigare å framstille og samtidig bra nok for vanleg bruk i nokonlunde lokale farvatn, fortsette likevel mange [[fiskefartøy]] og [[handelsfartøy]] å bruke oktantar til langt inn på [[1800-talet]].		<onlyinclude>Ein '''[[oktant]]''' (av [[latin]] ''octans'', ‘⅛ av ein sirkel’) eller ein '''reflekterande [[kvadrant]]''' er eit geometrisk måleinstrument som først og fremst blir bruka i [[navigasjon]]. Namnet ''oktant'' kjem av at sjølve bogen på måleinstrumentet utgjer ein åttedels sirkel, og namnet ''reflekterande kvadrant'' viser til at instrumentet brukar [[spegl]] for å doble den observerte vinkelen til ein fjerdedels sirkel. Andre namn som har vore bruka i mindre grad inkluderer '''astroskop''' og '''sjøkvadrant'''.</onlyinclude> Oktantane kom i bruk som navigasjonsinstrument i [[1730-åra]] og tok etterkvart over den rolla som [[kvadrant]]en, og i mindre grad òg framleis [[jakobsstav]]en, hadde hatt tidlegare. Etter at måling av månevinklar kom i vanleg bruk kring [[1760-åra]], kom oktanten etterkvart til å tapa terreng for [[sekstant]]en, ettersom sekstantar kan måle vinklar på opp til 120°, det vil seie 30° meir enn oktantar kan. I og med at oktantane var mykje billigare å framstille og samtidig bra nok for vanleg bruk i nokonlunde lokale farvatn, fortsette likevel mange [[fiskefartøy]] og [[handelsfartøy]] å bruke oktantar til langt inn på [[1800-talet]].

	== Opphav ==		== Opphav ==

Cnyborg på 30. nov. 2022 kl. 09:34

2022-11-30T09:34:36Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 30. nov. 2022 kl. 09:34
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|Oktant.jpg\|Ein oktant.}}</onlyinclude>		<onlyinclude>{{thumb\|Oktant.jpg\|Ein oktant.}}</onlyinclude>
	{{navigasjonsinstrument}}		{{navigasjonsinstrument}}
	<onlyinclude>Ein '''[[oktant]]''' (av {{lat}} ''octans'', ‘⅛ av ein sirkel’) eller ein '''reflekterande [[kvadrant]]''' er eit geometrisk måleinstrument som først og fremst blir bruka i [[navigasjon]]. Namnet ''oktant'' kjem av at sjølve bogen på måleinstrumentet utgjer ein åttedels sirkel, og namnet ''reflekterande kvadrant'' viser til at instrumentet brukar [[spegl]] for å doble den observerte vinkelen til ein fjerdedels sirkel. Andre namn som har vore bruka i mindre grad inkluderer '''astroskop''' og '''sjøkvadrant'''.</onlyinclude> Oktantane kom i bruk som navigasjonsinstrument i [[1730-åra]] og tok etterkvart over den rolla som [[kvadrant]]en, og i mindre grad òg framleis [[jakobsstav]]en, hadde hatt tidlegare. Etter at måling av månevinklar kom i vanleg bruk kring [[1760-åra]], kom oktanten etterkvart til å tapa terreng for [[sekstant]]en, ettersom sekstantar kan måle vinklar på opp til 120°, det vil seie 30° meir enn oktantar kan. I og med at oktantane var mykje billigare å framstille og samtidig bra nok for vanleg bruk i nokonlunde lokale farvatn, fortsette likevel mange [[fiskefartøy]] og [[handelsfartøy]] å bruke oktantar til langt inn på [[1800-talet]].		<onlyinclude>Ein '''[[oktant]]''' (av {{lat.}} ''octans'', ‘⅛ av ein sirkel’) eller ein '''reflekterande [[kvadrant]]''' er eit geometrisk måleinstrument som først og fremst blir bruka i [[navigasjon]]. Namnet ''oktant'' kjem av at sjølve bogen på måleinstrumentet utgjer ein åttedels sirkel, og namnet ''reflekterande kvadrant'' viser til at instrumentet brukar [[spegl]] for å doble den observerte vinkelen til ein fjerdedels sirkel. Andre namn som har vore bruka i mindre grad inkluderer '''astroskop''' og '''sjøkvadrant'''.</onlyinclude> Oktantane kom i bruk som navigasjonsinstrument i [[1730-åra]] og tok etterkvart over den rolla som [[kvadrant]]en, og i mindre grad òg framleis [[jakobsstav]]en, hadde hatt tidlegare. Etter at måling av månevinklar kom i vanleg bruk kring [[1760-åra]], kom oktanten etterkvart til å tapa terreng for [[sekstant]]en, ettersom sekstantar kan måle vinklar på opp til 120°, det vil seie 30° meir enn oktantar kan. I og med at oktantane var mykje billigare å framstille og samtidig bra nok for vanleg bruk i nokonlunde lokale farvatn, fortsette likevel mange [[fiskefartøy]] og [[handelsfartøy]] å bruke oktantar til langt inn på [[1800-talet]].

	== Opphav ==		== Opphav ==

Olve Utne på 27. jan. 2022 kl. 16:30

2022-01-27T16:30:42Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 27. jan. 2022 kl. 16:30
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|Oktant.jpg\|Ein oktant.}}</onlyinclude>		<onlyinclude>{{thumb\|Oktant.jpg\|Ein oktant.}}</onlyinclude>
	{{navigasjonsinstrument}}		{{navigasjonsinstrument}}
	<onlyinclude>Ein '''[[oktant]]''' (av {{lat}} ''octans'', ‘⅛ av ein sirkel’) eller ein '''reflekterande [[kvadrant]]''' er eit geometrisk måleinstrument som først og fremst blir bruka i [[navigasjon]]. Namnet ''oktant'' kjem av at sjølve bogen på måleinstrumentet utgjer ein åttedels sirkel, og namnet ''reflekterande kvadrant'' viser til at instrumentet brukar [[spegl]] for å doble den observerte vinkelen til ein fjerdedels sirkel. Andre namn som har vore bruka i mindre grad inkluderer '''astroskop''' og '''sjøkvadrant'''.</onlyinclude> Oktantane kom i bruk som navigasjonsinstrument i [[1730-åra]] og tok etterkvart over den rolla som [[kvadrant]]en, og i mindre grad òg framleis [[jakobsstav]]en, hadde hatt tidlegare. Etter at måling av månevinklar kom i vanleg bruk kring [[1760-åra]], kom oktanten etterkvart til å tapa terreng for [[sekstant]]en, ettersom sekstantar kan måle vinklar på opp til 120°, det vil seie 30° meir enn oktantar kan. I og med at oktantane var mykje billigare å framstille, fortsette likevel mange [[fiskefartøy]] og [[handelsfartøy]] å bruke oktantar til langt inn på [[1800-talet]].		<onlyinclude>Ein '''[[oktant]]''' (av {{lat}} ''octans'', ‘⅛ av ein sirkel’) eller ein '''reflekterande [[kvadrant]]''' er eit geometrisk måleinstrument som først og fremst blir bruka i [[navigasjon]]. Namnet ''oktant'' kjem av at sjølve bogen på måleinstrumentet utgjer ein åttedels sirkel, og namnet ''reflekterande kvadrant'' viser til at instrumentet brukar [[spegl]] for å doble den observerte vinkelen til ein fjerdedels sirkel. Andre namn som har vore bruka i mindre grad inkluderer '''astroskop''' og '''sjøkvadrant'''.</onlyinclude> Oktantane kom i bruk som navigasjonsinstrument i [[1730-åra]] og tok etterkvart over den rolla som [[kvadrant]]en, og i mindre grad òg framleis [[jakobsstav]]en, hadde hatt tidlegare. Etter at måling av månevinklar kom i vanleg bruk kring [[1760-åra]], kom oktanten etterkvart til å tapa terreng for [[sekstant]]en, ettersom sekstantar kan måle vinklar på opp til 120°, det vil seie 30° meir enn oktantar kan. I og med at oktantane var mykje billigare å framstille og samtidig bra nok for vanleg bruk i nokonlunde lokale farvatn, fortsette likevel mange [[fiskefartøy]] og [[handelsfartøy]] å bruke oktantar til langt inn på [[1800-talet]].

	== Opphav ==		== Opphav ==

Olve Utne: /* Opphav */

2022-01-20T11:09:09Z

Opphav

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 20. jan. 2022 kl. 11:09
Linje 7:		Linje 7:
	I [[1660]] fann den nederlandske Joost van Breen opp den reflekterande [[jakobsstav]]en. Han kalla oppfinninga ''de spiegelboog'', og den reflekterande jakobsstaven hans ser ut til å ha vore i bruk fram til midten av [[1700-talet]], og da særleg i Zeeland-avdelinga av Det nederlandske Ostindia-kompaniet.		I [[1660]] fann den nederlandske Joost van Breen opp den reflekterande [[jakobsstav]]en. Han kalla oppfinninga ''de spiegelboog'', og den reflekterande jakobsstaven hans ser ut til å ha vore i bruk fram til midten av [[1700-talet]], og da særleg i Zeeland-avdelinga av Det nederlandske Ostindia-kompaniet.

	{{thumb\|Newton's reflecting quadrant.png\|Teikning av Newton sin reflekterande kvadrant. Frå ''Memoirs of the Life, Writings, and Discoveries of Sir Isaac Newton'' av David Brewster, 1855.<br />		{{thumb\|Newton's reflecting quadrant.png\|Teikning av Newton sin reflekterande kvadrant. Merk at siktet åleine var ca. ein meter langt, noko som ikkje gjorde det praktisk å bruke denne kvadranten til sjøs. Frå ''Memoirs of the Life, Writings, and Discoveries of Sir Isaac Newton'' av David Brewster, 1855.<br />
	A-B - teleskopsikte<br />		A-B - teleskopsikte<br />
	C-D - indeksarm<br />		C-D - indeksarm<br />

Olve Utne: /* Opphav */

2022-01-20T11:07:43Z

Opphav

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 20. jan. 2022 kl. 11:07
Linje 7:		Linje 7:
	I [[1660]] fann den nederlandske Joost van Breen opp den reflekterande [[jakobsstav]]en. Han kalla oppfinninga ''de spiegelboog'', og den reflekterande jakobsstaven hans ser ut til å ha vore i bruk fram til midten av [[1700-talet]], og da særleg i Zeeland-avdelinga av Det nederlandske Ostindia-kompaniet.		I [[1660]] fann den nederlandske Joost van Breen opp den reflekterande [[jakobsstav]]en. Han kalla oppfinninga ''de spiegelboog'', og den reflekterande jakobsstaven hans ser ut til å ha vore i bruk fram til midten av [[1700-talet]], og da særleg i Zeeland-avdelinga av Det nederlandske Ostindia-kompaniet.

	{{thumb\|Newton's reflecting quadrant.png~~\|thumb\|250px~~\|Teikning av Newton sin reflekterande kvadrant. Frå ''Memoirs of the Life, Writings, and Discoveries of Sir Isaac Newton'' av David Brewster, 1855.<br />		{{thumb\|Newton's reflecting quadrant.png\|Teikning av Newton sin reflekterande kvadrant. Frå ''Memoirs of the Life, Writings, and Discoveries of Sir Isaac Newton'' av David Brewster, 1855.<br />
	A-B - teleskopsikte<br />		A-B - teleskopsikte<br />
	C-D - indeksarm<br />		C-D - indeksarm<br />

Olve Utne: /* Opphav */ Komprimert forhistoria litt.

2022-01-20T11:07:17Z

Opphav: Komprimert forhistoria litt.

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 20. jan. 2022 kl. 11:07
Linje 5:		Linje 5:
	== Opphav ==		== Opphav ==

	~~=== 1660: Det første reflekterande instrumentet ===~~
	I [[1660]] fann den nederlandske Joost van Breen opp den reflekterande [[jakobsstav]]en. Han kalla oppfinninga ''de spiegelboog'', og den reflekterande jakobsstaven hans ser ut til å ha vore i bruk fram til midten av [[1700-talet]], og da særleg i Zeeland-avdelinga av Det nederlandske Ostindia-kompaniet.		I [[1660]] fann den nederlandske Joost van Breen opp den reflekterande [[jakobsstav]]en. Han kalla oppfinninga ''de spiegelboog'', og den reflekterande jakobsstaven hans ser ut til å ha vore i bruk fram til midten av [[1700-talet]], og da særleg i Zeeland-avdelinga av Det nederlandske Ostindia-kompaniet.

	~~=== 1666: Robert Hooke sin reflekterande kvadrant ===~~		{{thumb\|Newton's reflecting quadrant.png\|thumb\|250px\|Teikning av Newton sin reflekterande kvadrant. Frå ''Memoirs of the Life, Writings, and Discoveries of Sir Isaac Newton'' av David Brewster, 1855.<br />
	Robert Hooke skreiv første gong om reflekterande kvadrantar som teoretisk konsept så tidleg som i [[1666]],<ref name="Cotter">Cotter, Charles H.: «The Mariner’s Sextant and the Royal Society», i ''Notes and Records of the Royal Society of London'', vol. 33 (1978), nr. 1, s. 23–36.</ref> og nokre år seinare, truleg i [[1684]],<ref>[http://www.roberthooke.org.uk/chronolo.htm Chronology of Robert Hooke’s life]</ref> viste han fram ein prototype på den reflekterande kvadranten sin for the Royal Society i [[London]]. Hook sin kvadrant var eit enkeltreflekterande instrument.<ref name="Cotter" /> Denne reflekterande kvadranten kom, som Isaac Newton sin, ikkje til å spela noka praktisk rolle i navigasjonshistoria.

	~~=== 1699: Isaac Newton sin reflekterande kvadrant ===~~
	~~[[Image:~~Newton's reflecting quadrant.png\|thumb\|250px\|Teikning av Newton sin reflekterande kvadrant. Frå ''Memoirs of the Life, Writings, and Discoveries of Sir Isaac Newton'' av David Brewster, 1855.<br />
	A-B - teleskopsikte<br />		A-B - teleskopsikte<br />
	C-D - indeksarm<br />		C-D - indeksarm<br />
	G - horisontspegl<br />		G - horisontspegl<br />
	H - indeksspegl<br />		H - indeksspegl<br />
	P-Q - gradert boge<br />		P-Q - gradert boge}}
	]]		Allereie i [[1666]] skreiv Robert Hooke første gong om reflekterande kvadrantar som teoretisk konsept,<ref name="Cotter">Cotter, Charles H.: «The Mariner’s Sextant and the Royal Society», i ''Notes and Records of the Royal Society of London'', vol. 33 (1978), nr. 1, s. 23–36.</ref> og nokre år seinare, truleg i [[1684]],<ref>[http://www.roberthooke.org.uk/chronolo.htm Chronology of Robert Hooke’s life]</ref> viste han fram ein prototype på den reflekterande kvadranten sin for the Royal Society i [[London]]. Hook sin kvadrant var eit enkeltreflekterande instrument.<ref name="Cotter" />
	Isaac Newton sin reflekterande kvadrant ~~vart oppfunnen~~ kring [[1699]]~~. Ei detaljert~~ skildring av måleinstrumentet vart gjeven åt Edmond Halley, og skildringa vart ikkje utgjeven før etter at Halley ~~dødde~~ i [[1742]].<ref>Newton, I.: «Newton’s Octant» (posthum skildring), ''Philosophical Transactions of the Royal Society'', vol. 42, s. 155, [[1742]]</ref> Det er ikkje kjent kvifor Halley ikkje publiserte informasjonen medan han levde, men i praksis tyder det at Newton ikkje fikk æra for denne oppfinninga — i staden blir Hadley og Godfrey hugsa som oppfinnarane av den reflekterande kvadranten.
			Isaac Newton fann opp sin reflekterande kvadrant kring [[1699]], men den detaljerta skildring av måleinstrumentet vart gjeven åt Edmond Halley, og skildringa vart ikkje utgjeven før etter at Halley døydde i [[1742]].<ref>Newton, I.: «Newton’s Octant» (posthum skildring), ''Philosophical Transactions of the Royal Society'', vol. 42, s. 155, [[1742]]</ref> Det er ikkje kjent kvifor Halley ikkje publiserte informasjonen medan han levde, men i praksis tyder det at Newton ikkje fikk æra for denne oppfinninga — i staden blir Hadley og Godfrey hugsa som oppfinnarane av den reflekterande kvadranten.

	Eit eksemplar av Isaac Newton si oppfinning vart bygd av Thomas Heath (1719-1773) og kan ha vorte framvist i Heath sitt butikkvindauge føre det oppfinninga vart gjort kjent av The Royal Society i [[1742]].<ref name="egrtaylor">Taylor, E.G.R.: ''The Haven-finding Art : a History of Navigation from Odysseus to Captain Cook''. London : Hollis & Carter, 1971. ISBN 0-370-01347-6</ref>		Eit eksemplar av Isaac Newton si oppfinning vart bygd av Thomas Heath (1719-1773) og kan ha vorte framvist i Heath sitt butikkvindauge føre det oppfinninga vart gjort kjent av The Royal Society i [[1742]].<ref name="egrtaylor">Taylor, E.G.R.: ''The Haven-finding Art : a History of Navigation from Odysseus to Captain Cook''. London : Hollis & Carter, 1971. ISBN 0-370-01347-6</ref>
Linje 27:		Linje 23:
	Den 45° bogen på instrument (P-Q) var [[gradering\|gradert]] med 90 hovudpunkt som kvar var ½ [[grad]]. Kvart slikt hovudpunkt var underdelt i 60 deler, og kvar av desse delene att underdelt i seks. Resultatet var at bogen var inndelt i [[bogegrad\|gradar]], minutt og ⅙-minutt (10 bogesekund). Dermed kunne instrumentet bli bruka til å interpolere målingar ned til fem bogesekund. Denne presisjonen var berre muleg på grunn av størrelsen på instrumentet; teleskopsiktet åleine var kring ein meter langt.		Den 45° bogen på instrument (P-Q) var [[gradering\|gradert]] med 90 hovudpunkt som kvar var ½ [[grad]]. Kvart slikt hovudpunkt var underdelt i 60 deler, og kvar av desse delene att underdelt i seks. Resultatet var at bogen var inndelt i [[bogegrad\|gradar]], minutt og ⅙-minutt (10 bogesekund). Dermed kunne instrumentet bli bruka til å interpolere målingar ned til fem bogesekund. Denne presisjonen var berre muleg på grunn av størrelsen på instrumentet; teleskopsiktet åleine var kring ein meter langt.

	<!-- A ''sighting [[telescope]]'' (A-B), three or four feet long, was mounted along one side of the instrument. A ''horizon mirror'', was fixed at a 45° angle in front of the telescope's [[objective lens]] (G). This mirror was small enough to allow the observer to see the image in the mirror on one side and to see directly ahead on the other. The index arm (C-D) held an index mirror (H), also at 45° to the edge of the index arm. The reflective sides of the two mirrors nominally faced each other, so that the image seen in the first mirror is that reflected from the second.
	[[Image:Newton quadrant detail.png\|thumb\|300px\|Details of the mirrors on Newton's reflecting quadrant, showing the light paths (red) through the instrument. This image is turned 90° anticlockwise relative to the one above.]]
	With the two mirrors parallel, the index reads 0°. The view through the telescope sees directly ahead on one side and the view from the mirror G sees the same image reflected from mirror H (see detail drawing to the right). When the index arm is moved from zero to a large value, the ''index mirror'' reflects an image that is in a direction away from the direct line of sight. As the index arm movement increases, the line of sight for the index mirror moves toward S (to the right in the detail image). This shows a slight deficiency with this mirror arrangement. The horizon mirror will block the view of the index mirror at angles approaching 90°.
	~~-->~~
	Lengda på teleskopsiktet kan sjå overdriven ut når ein samanliknar med dei småe teleskopsikta på moderne instrument. Truleg var dete Newton sin måte å redusere den kromatiske aberrasjonen på. Føre akromatiske linser vart oppfunne, hadde teleskop med kort fokallengd så mykje kromatisk aberrasjon at det kunne gje feilobservasjon av stjerneposisjonar. Lange fokallengder var løysinga, og dette teleskopet hadde truleg lang fokallengd både på objektivlinsa og på augestykket. Dette ville redusere aberrasjonane utan for stor forstørring.		Lengda på teleskopsiktet kan sjå overdriven ut når ein samanliknar med dei småe teleskopsikta på moderne instrument. Truleg var dete Newton sin måte å redusere den kromatiske aberrasjonen på. Føre akromatiske linser vart oppfunne, hadde teleskop med kort fokallengd så mykje kromatisk aberrasjon at det kunne gje feilobservasjon av stjerneposisjonar. Lange fokallengder var løysinga, og dette teleskopet hadde truleg lang fokallengd både på objektivlinsa og på augestykket. Dette ville redusere aberrasjonane utan for stor forstørring.

			Verken Robert Hooke eller Isaac Newton sin reflekterande kvadrant kom til å spela noka praktisk rolle i navigasjonshistoria.

	=== 1730-åra: Oktanten ===		=== 1730-åra: Oktanten ===

Olve Utne på 18. jan. 2022 kl. 12:20

2022-01-18T12:20:34Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 18. jan. 2022 kl. 12:20
Linje 8:		Linje 8:
	I [[1660]] fann den nederlandske Joost van Breen opp den reflekterande [[jakobsstav]]en. Han kalla oppfinninga ''de spiegelboog'', og den reflekterande jakobsstaven hans ser ut til å ha vore i bruk fram til midten av [[1700-talet]], og da særleg i Zeeland-avdelinga av Det nederlandske Ostindia-kompaniet.		I [[1660]] fann den nederlandske Joost van Breen opp den reflekterande [[jakobsstav]]en. Han kalla oppfinninga ''de spiegelboog'', og den reflekterande jakobsstaven hans ser ut til å ha vore i bruk fram til midten av [[1700-talet]], og da særleg i Zeeland-avdelinga av Det nederlandske Ostindia-kompaniet.

	=== 1666: [[Robert Hooke]] sin reflekterande kvadrant ===		=== 1666: Robert Hooke sin reflekterande kvadrant ===
	Robert Hooke skreiv første gong om reflekterande kvadrantar som teoretisk konsept så tidleg som i [[1666]],<ref name="Cotter">Cotter, Charles H.: «The Mariner’s Sextant and the Royal Society», i ''Notes and Records of the Royal Society of London'', vol. 33 (1978), nr. 1, s. 23–36.</ref> og nokre år seinare, truleg i [[1684]],<ref>[http://www.roberthooke.org.uk/chronolo.htm Chronology of Robert Hooke’s life]</ref> viste han fram ein prototype på den reflekterande kvadranten sin for the Royal Society i [[London]]. Hook sin kvadrant var eit enkeltreflekterande instrument.<ref name="Cotter" /> Denne reflekterande kvadranten kom, som Isaac Newton sin, ikkje til å spela noka praktisk rolle i navigasjonshistoria.		Robert Hooke skreiv første gong om reflekterande kvadrantar som teoretisk konsept så tidleg som i [[1666]],<ref name="Cotter">Cotter, Charles H.: «The Mariner’s Sextant and the Royal Society», i ''Notes and Records of the Royal Society of London'', vol. 33 (1978), nr. 1, s. 23–36.</ref> og nokre år seinare, truleg i [[1684]],<ref>[http://www.roberthooke.org.uk/chronolo.htm Chronology of Robert Hooke’s life]</ref> viste han fram ein prototype på den reflekterande kvadranten sin for the Royal Society i [[London]]. Hook sin kvadrant var eit enkeltreflekterande instrument.<ref name="Cotter" /> Denne reflekterande kvadranten kom, som Isaac Newton sin, ikkje til å spela noka praktisk rolle i navigasjonshistoria.

	=== 1699: [[Isaac Newton]] sin reflekterande kvadrant ===		=== 1699: Isaac Newton sin reflekterande kvadrant ===
	[[Image:Newton's reflecting quadrant.png\|thumb\|250px\|Teikning av Newton sin reflekterande kvadrant. Frå ''Memoirs of the Life, Writings, and Discoveries of Sir Isaac Newton'' av David Brewster, 1855.<br />		[[Image:Newton's reflecting quadrant.png\|thumb\|250px\|Teikning av Newton sin reflekterande kvadrant. Frå ''Memoirs of the Life, Writings, and Discoveries of Sir Isaac Newton'' av David Brewster, 1855.<br />
	A-B - teleskopsikte<br />		A-B - teleskopsikte<br />
Linje 52:		Linje 52:
	Hadley laga to ulike utgåver av den reflekterande kvadranten. Berre den andre av dei, som er oktanten vi kjenner i dag, er velkjent.		Hadley laga to ulike utgåver av den reflekterande kvadranten. Berre den andre av dei, som er oktanten vi kjenner i dag, er velkjent.

	[[Image:Hadley's reflecting quadrant.png\|thumb\|left\|300px\|Hadley sin reflekterande kvadrant. Dette instrumentet samsvarar i hovudtrekk med forma på [[Isaac Newton]] sin reflekterande kvadrant frå kring 1699.]]		[[Image:Hadley's reflecting quadrant.png\|thumb\|left\|300px\|Hadley sin reflekterande kvadrant. Dette instrumentet samsvarar i hovudtrekk med forma på Isaac Newton sin reflekterande kvadrant frå kring 1699.]]
	==== Hadley sin reflekterande kvadrant ====		==== Hadley sin reflekterande kvadrant ====
	Den første reflekterande kvadranten Hadley fann opp var eit enkelt instrument med ei ramme som spente over ein 45° boge. På bildet til venstre, som er henta frå Hadley sin artikkel i the ''Philosophical Transactions of the Royal Society'',<ref name="Hadley PTRS"/>, ser vi grunnstrukturen: Eit lite teleskopsikte var montert på ramma langs eine sida. Ein stor ''indeksspegel'' var montert på rotasjonspunktet av indeksarmen. Ein andre, mindre ''horisontspegel'' var montert på ramma i synslina til teleskopet. Horisontspegelen lét brukaren sjå bildet av indeksspegelen i eine helvta av synsfeltet og eit fjernt objekt i den andre helvta. Ein skygge var montert på spissen av instrumentet slik at brukaren kan observere lysterke objekt. Denne skyggen kan dreiast unna når brukaren skal observere lyssvake objekt som stjerner.		Den første reflekterande kvadranten Hadley fann opp var eit enkelt instrument med ei ramme som spente over ein 45° boge. På bildet til venstre, som er henta frå Hadley sin artikkel i the ''Philosophical Transactions of the Royal Society'',<ref name="Hadley PTRS"/>, ser vi grunnstrukturen: Eit lite teleskopsikte var montert på ramma langs eine sida. Ein stor ''indeksspegel'' var montert på rotasjonspunktet av indeksarmen. Ein andre, mindre ''horisontspegel'' var montert på ramma i synslina til teleskopet. Horisontspegelen lét brukaren sjå bildet av indeksspegelen i eine helvta av synsfeltet og eit fjernt objekt i den andre helvta. Ein skygge var montert på spissen av instrumentet slik at brukaren kan observere lysterke objekt. Denne skyggen kan dreiast unna når brukaren skal observere lyssvake objekt som stjerner.
Linje 63:		Linje 63:

	==== Hadley-oktanten ====		==== Hadley-oktanten ====
	Den andre utgåva av Hadley sin reflekterande kvadrant, ''Hadley-oktanten'', har i alle hovudtrekk den forma oktanten kom til å få opp mot nyare tid. Bildet til høgre, som òg er teke frå Royal Society-publikasjonen hans,<ref name="Hadley PTRS">Hadley, John: «Hadley’s Octant.» ''[[Philosophical Transactions of the Royal Society]]'', vol. 37, article 25, p. 147, [[13. mai]] [[1731]].</ref> viser detaljane.		Den andre utgåva av Hadley sin reflekterande kvadrant, ''Hadley-oktanten'', har i alle hovudtrekk den forma oktanten kom til å få opp mot nyare tid. Bildet til høgre, som òg er teke frå Royal Society-publikasjonen hans,<ref name="Hadley PTRS">Hadley, John: «Hadley’s Octant.» ''Philosophical Transactions of the Royal Society'', vol. 37, article 25, p. 147, [[13. mai]] [[1731]].</ref> viser detaljane.

	Han plasserte ein ''indeksspegel'' på indeksarmen. Det finst to ''horisontspeglar''; den øvre spegelen, i line frå teleskopsiktet, er lite nok til at ein kan sjå rett fram samtidig som ein kan sjå det reflekterte bildet frå indeksspegelen. Som på det førre instrumentet er speglane oppsette slik at navigatøren kan sjå både eit objekt rett fram og eit reflektert i indeksspegelen til horisontspegelen og deretter inni teleskopsiktet. Ved å røre på indeksarmen kan navigatøren stille inn siktet til kva objekt som helst som finst innanfor 90° av det direkte siktefokuset.		Han plasserte ein ''indeksspegel'' på indeksarmen. Det finst to ''horisontspeglar''; den øvre spegelen, i line frå teleskopsiktet, er lite nok til at ein kan sjå rett fram samtidig som ein kan sjå det reflekterte bildet frå indeksspegelen. Som på det førre instrumentet er speglane oppsette slik at navigatøren kan sjå både eit objekt rett fram og eit reflektert i indeksspegelen til horisontspegelen og deretter inni teleskopsiktet. Ved å røre på indeksarmen kan navigatøren stille inn siktet til kva objekt som helst som finst innanfor 90° av det direkte siktefokuset.

Cnyborg på 25. jan. 2016 kl. 09:03

2016-01-25T09:03:40Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 25. jan. 2016 kl. 09:03
Linje 136:		Linje 136:

	[[kategori:navigasjon]]		[[kategori:navigasjon]]
			{{nn}}