Ole Arntzen - Sideversjonshistorikk

Hans P. Hosar: Justeringar

2021-02-09T05:38:02Z

Justeringar

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 9. feb. 2021 kl. 05:38
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb høyre\|Grinder portal.jpg\|Inngangsparti i hovudbygningen på Grinder. Ole Arntzens initialar finst saman med årstalet over døra.\|Ukjent}}		<onlyinclude>{{thumb høyre\|Grinder portal.jpg\|Inngangsparti i hovudbygningen på Grinder. Ole Arntzens initialar finst saman med årstalet over døra.\|Ukjent}}
	'''[[Ole Arntzen]]''' (fødd i [[Grue kommune\|Grue]] [[23. april]] [[1731]], død same stad [[7. mars]] [[1811]]) var gardbrukar og [[Leksikon:Krigsråd\|krigsråd]]. Han var fødd inn i bondestanden. [[Leksikon:Rang\|Rangtittelen]] krigsråd vart tildelt han av kong [[Christian VII]] i 1774, og ~~innebar at~~ Arntzen ~~definitivt tok steget frå bondestanden og inn i dei kondisjonerte sirklar~~. Det er såleis meir dekkande å kalle han [[proprietær]] enn bonde. Sin ~~nye~~ standsposisjon hadde han oppnådd i kraft av materiell velstand, danningsnivå og livsstil, sosial omgangskrets og slektsrelasjonar. Arntzen dreiv storgarden [[Grinder]], som han hadde overteke etter foreldra. Han åtte mykje skog og jordegods, han dreiv sagbruk og teglverk og omfattande utlånsverksemd. Ein periode i ungdomen var han lensmann i bygda.		'''[[Ole Arntzen]]''' (fødd i [[Grue kommune\|Grue]] [[23. april]] [[1731]], død same stad [[7. mars]] [[1811]]) var gardbrukar og [[Leksikon:Krigsråd\|krigsråd]]. Han var fødd inn i bondestanden. [[Leksikon:Rang\|Rangtittelen]] krigsråd vart tildelt han av kong [[Christian VII]] i 1774, rett nok ein ærestittel som var kjøpt og betalt. I alle høve var Arntzen sosialt høgt heva over den jamne bondestand. Det er såleis meir dekkande å kalle han [[proprietær]] enn bonde. Sin standsposisjon hadde han oppnådd i kraft av materiell velstand, danningsnivå og livsstil, sosial omgangskrets og slektsrelasjonar. Arntzen dreiv storgarden [[Grinder]], som han hadde overteke etter foreldra. Han åtte mykje skog og jordegods, han dreiv sagbruk og teglverk og omfattande utlånsverksemd. Ein periode i ungdomen var han lensmann i bygda.
	</onlyinclude>		</onlyinclude>

Hans P. Hosar: /* Kjelder og litteratur */ Link til Nettbiblioteket

2021-02-09T05:09:10Z

Kjelder og litteratur: Link til Nettbiblioteket

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 9. feb. 2021 kl. 05:09
Linje 76:		Linje 76:
	== Kjelder og litteratur ==		== Kjelder og litteratur ==
	*Coldevin, Axel: ''Norske storgårder I'', Aschehoug, Oslo 1950.		*Coldevin, Axel: ''Norske storgårder I'', Aschehoug, Oslo 1950.
	*Hveberg, Harald: ''Grueboka I. Bygda''. [[Grue kommune]] 1948.		*Hveberg, Harald: ''Grueboka I. Bygda''. [[Grue kommune]] 1948. {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2011062208055}}.
	*Hveberg, Harald: ''Grueboka II. Gardene''. Grue kommune 1949.		*Hveberg, Harald: ''Grueboka II. Gardene''. Grue kommune 1949. 1. halvbind {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2017052207353}}, 2. halvbind {{nb.no\|NBN:no-nb_digibok_2018032048079}}.
	*Kraft, Jens: ''Topographisk-Statistisk Beskrivelse over Kongeriget Norge. I. Det ~~Søndefjeldske~~ Norge''. Christiania 1820.		*Kraft, Jens: ''Topographisk-Statistisk Beskrivelse over Kongeriget Norge. I. Det Søndenfjeldske Norge''. Christiania 1820.
	*Næss, Hans Eyvind (red.): ''For rett og rettferdighet i 400 år. Sorenskriverne i Norge 1591-1991.'' Utg. av Justisdepartementet i samarbeid med Fabritius forlag, 1991.		*Næss, Hans Eyvind (red.): ''For rett og rettferdighet i 400 år. Sorenskriverne i Norge 1591-1991.'' Utg. av Justisdepartementet i samarbeid med Fabritius forlag, 1991.
	*[[Ovenstad, Olai]]: ''Militærbiografier. Den norske hærs officerer fra 18. januar 1628 til 17. mai 1814''. Bind 1-2. Norsk Slektshistorisk Forening. Oslo 1948-1949. [http://www.genealogi.no/content/olai-ovenstad Digital versjon]		*[[Ovenstad, Olai]]: ''Militærbiografier. Den norske hærs officerer fra 18. januar 1628 til 17. mai 1814''. Bind 1-2. Norsk Slektshistorisk Forening. Oslo 1948-1949. [http://www.genealogi.no/content/olai-ovenstad Digital versjon]

Cnyborg: hbr

2017-03-16T12:38:43Z

hbr

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 16. mar. 2017 kl. 12:38
Linje 81:		Linje 81:
	*Næss, Hans Eyvind (red.): ''For rett og rettferdighet i 400 år. Sorenskriverne i Norge 1591-1991.'' Utg. av Justisdepartementet i samarbeid med Fabritius forlag, 1991.		*Næss, Hans Eyvind (red.): ''For rett og rettferdighet i 400 år. Sorenskriverne i Norge 1591-1991.'' Utg. av Justisdepartementet i samarbeid med Fabritius forlag, 1991.
	*[[Ovenstad, Olai]]: ''Militærbiografier. Den norske hærs officerer fra 18. januar 1628 til 17. mai 1814''. Bind 1-2. Norsk Slektshistorisk Forening. Oslo 1948-1949. [http://www.genealogi.no/content/olai-ovenstad Digital versjon]		*[[Ovenstad, Olai]]: ''Militærbiografier. Den norske hærs officerer fra 18. januar 1628 til 17. mai 1814''. Bind 1-2. Norsk Slektshistorisk Forening. Oslo 1948-1949. [http://www.genealogi.no/content/olai-ovenstad Digital versjon]
	* {{folketelling ~~person~~\|pf01058241000831\|Ole Arntzen\|1801\|Grue prestegjeld}}		* {{hbr1-1\|pf01058241000831\|Ole Arntzen}}.
			* {{folketelling\|pf01058241000831\|Ole Arntzen\|1801\|Grue prestegjeld}}

	{{DEFAULTSORT:Arntzen, Ole}}		{{DEFAULTSORT:Arntzen, Ole}}

MortenHV: lenke

2016-10-01T07:50:05Z

lenke

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 1. okt. 2016 kl. 07:50
Linje 10:		Linje 10:
	Ole Arntzen var den fjerde i rekka av ein syskenflokk på seks. Også syskena oppnådde gode, til dels kondisjonerte sosiale posisjonar:		Ole Arntzen var den fjerde i rekka av ein syskenflokk på seks. Også syskena oppnådde gode, til dels kondisjonerte sosiale posisjonar:
	*Malene, gift fyrst med Arne Torkjelsen Hveberg, andre gong med Arne Halvorsen Røysen, båe storbønder i Grue.		*Malene, gift fyrst med Arne Torkjelsen Hveberg, andre gong med Arne Halvorsen Røysen, båe storbønder i Grue.
	*Johanne, gift med Sven Persen [[Vøyen]] i [[Bærum]]. Som enkje budde ho i [[Drammen]].		*Johanne, gift med Sven Persen [[Vøyen (gård i Bærum)\|Vøyen i Bærum]]. Som enkje budde ho i [[Drammen]].
	*Katrine, gift fyrste gong med [[Hans Juell]], son av futen i [[Solør]], andre gong med offiseren [[Wilhelm Ernst Ramm]] (1727-1803).		*Katrine, gift fyrste gong med [[Hans Juell]], son av futen i [[Solør]], andre gong med offiseren [[Wilhelm Ernst Ramm]] (1727-1803).
	*Nils, død i København 1807, ugift.		*Nils, død i København 1807, ugift.

Cnyborg: {{nn}}

2016-01-25T13:51:55Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 25. jan. 2016 kl. 13:51
Linje 93:		Linje 93:
	[[Kategori:Dødsfall i 1811]]		[[Kategori:Dødsfall i 1811]]
	{{F2}}		{{F2}}
			{{nn}}

Hans P. Hosar: Korrektur

2014-11-21T06:32:21Z

Korrektur

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 21. nov. 2014 kl. 06:32
Linje 4:		Linje 4:

	== Familie ==		== Familie ==
	Foreldra var gardbrukarar på Grinder, Arne Olsen (1697-1748) og Berte Nilsdotter (1708-1747). Arne var oppvaksen på Oppset på andre sida av elva for Grinder. Men Grinder tilhøyrde også familien, og Arne overtok drifta der i 1720. Berte var frå storgarden [[Hol (Nes på Hedmarken)\|Hol]], [[Nes på Hedmarken]]. Arne Olsen var underoffiser med graden [[capitaine des armes]], og dessutan bygdelensmann i Grue. Han også omtala som «studiosus», noko som kan innebere at han hadde studert i København. Arne og Berte heldt huslærar til borna. Ole Arntzens sosiale avansement kan såleis seiast å ha vore godt førebudd.		Foreldra var gardbrukarar på Grinder, Arne Olsen (1697-1748) og Berte Nilsdotter (1708-1747). Arne var oppvaksen på Oppset på andre sida av elva for Grinder. Men Grinder tilhøyrde også familien, og Arne overtok drifta der i 1720. Berte var frå storgarden [[Hol (Nes på Hedmarken)\|Hol]], [[Nes på Hedmarken]]. Arne Olsen var underoffiser med graden [[capitaine des armes]], og dessutan bygdelensmann i Grue. Han er også omtala som «studiosus», noko som kan innebere at han hadde studert i København. Arne og Berte heldt huslærar til borna. Ole Arntzens sosiale avansement kan såleis seiast å ha vore godt førebudd.

	Berte Nilsdotter tilhøyrde bondearistokratiet på Hedmarken. Ho var grandtante til bondeføraren [[Halvor Hoel]] og stortingsmann [[Jacob Hoel]].		Berte Nilsdotter tilhøyrde bondearistokratiet på Hedmarken. Ho var grandtante til bondeføraren [[Halvor Hoel]] og stortingsmann [[Jacob Hoel]].
Linje 21:		Linje 21:
	*Peder		*Peder
	*Birgitte Truine, gift med sokneprest i [[Frogn]] Egedius Sem.		*Birgitte Truine, gift med sokneprest i [[Frogn]] Egedius Sem.
	*[[Halvor Arntzen\|Halvor]], sokneprest [[Lårdal]] og [[Lom]] ~~(1756-1835)~~		*[[Halvor Arntzen\|Halvor]](1756-1835), sokneprest [[Lårdal]] og [[Lom]]
	*Johanne, fyrste gong gift med Johan Lund, andre ekteskap med Ulrik Frederik Hals.		*Johanne, fyrste gong gift med Johan Lund, andre ekteskap med Ulrik Frederik Hals.
	*Kristian, prest, fyrst i [[Hardanger]], så i Danmark. Gift med Anne Sofie Ravn.		*Kristian, prest, fyrst i [[Hardanger]], så i Danmark. Gift med Anne Sofie Ravn.
Linje 43:		Linje 43:

	== Lensmann ==		== Lensmann ==
	Ole Arntzen fekk som 17-åring overta lensmannsombodet etter faren. Den utnemninga skal etter seiande ha kosta 100 riksdalar og ein hest til [[Leksikon:Fogd\|futen]]. Korleis det enn var med dei faktiske forholda rundt dette, ~~fekk~~ det Arntzen ~~til å seie~~ frå seg ombodet seks år seinare.		Ole Arntzen fekk som 17-åring overta lensmannsombodet etter faren. Den utnemninga skal etter seiande ha kosta 100 riksdalar og ein hest til [[Leksikon:Fogd\|futen]]. Korleis det enn var med dei faktiske forholda rundt dette, kan det ha gjort sitt til Arntzen sa frå seg ombodet seks år seinare.

	== Garden ==		== Garden ==
Linje 51:		Linje 51:
	Han dreiv den utvida garden som eit mønsterbruk. Eit prov på det er at han fekk sølvmedalje for god høyavling frå [[Det kongelige danske landhusholdningsselskab]]. Han bygde eit steinfjøs med plass til 74 krøtter. På byrjinga av 1800-talet vart garden omtala som det største jorbruket i futedømmet.<ref>Kraft 1820:535.</ref> Garden hadde da 10 hestar, 60 kyr, 40 småfe og ein utsånad på 74 tønner.		Han dreiv den utvida garden som eit mønsterbruk. Eit prov på det er at han fekk sølvmedalje for god høyavling frå [[Det kongelige danske landhusholdningsselskab]]. Han bygde eit steinfjøs med plass til 74 krøtter. På byrjinga av 1800-talet vart garden omtala som det største jorbruket i futedømmet.<ref>Kraft 1820:535.</ref> Garden hadde da 10 hestar, 60 kyr, 40 småfe og ein utsånad på 74 tønner.

	Det låg betydeleg skog til garden. Særleg verdifulle var skogstrekningane som låg til to setrene som høyrde til Grinder.		Det låg betydeleg skog til garden. Særleg verdifulle var skogstrekningane som låg til dei to setrene som høyrde til Grinder.

	I følgje folketeljinga 1801 budde det da 23 personar på sjølve garden. Det var eigarfamilien inklusive ein del nære slektningar, 15 tenestefolk og ein losjerande skomakar. Det låg seks husmannsplassar til med i alt 29 menneske. Den eine husmannsfamilien ser det rett nok ut til sjølv hadde to tenestefolk. Ein annan stad er det nemnt at det låg 9-10 plassar til garden.<ref>Coldevin, A. 1950:338</ref>.		I følgje folketeljinga 1801 budde det da 23 personar på sjølve garden. Det var eigarfamilien inklusive ein del nære slektningar, 15 tenestefolk og ein losjerande skomakar. Det låg seks husmannsplassar til med i alt 29 menneske. Den eine husmannsfamilien ser det rett nok ut til sjølv hadde to tenestefolk. Ein annan stad er det nemnt at det låg 9-10 plassar til garden.<ref>Coldevin, A. 1950:338</ref>.
Linje 57:		Linje 57:
	Ole Arntzen fekk reist ein ny, standsmessig hovudbygning på Grinder. Den stod ferdig i 1769. Den var i rokokkostil, og i fyrste og andre etasjen var det til saman 20 rom. I tillegg kom ein kjellaretasje under heile bygningen, som romma bryggerhus og oppbevaringsrom.		Ole Arntzen fekk reist ein ny, standsmessig hovudbygning på Grinder. Den stod ferdig i 1769. Den var i rokokkostil, og i fyrste og andre etasjen var det til saman 20 rom. I tillegg kom ein kjellaretasje under heile bygningen, som romma bryggerhus og oppbevaringsrom.

	Det vart anlagt hage, og Arntzen hadde fast tilsett gartnar (urtegårdsmann Erik Eriksen nemnd 1779 og 1791 ~~(Grue-boka I s~~ 256).		Det vart anlagt hage, og Arntzen hadde fast tilsett gartnar (urtegårdsmann Erik Eriksen nemnd 1779 og 1791.<ref>Hveberg, H. 1948:256)</ref>

	== Verksdrift ==		== Verksdrift ==
Linje 65:		Linje 65:

	== Godseigar og pengeutlånar ==		== Godseigar og pengeutlånar ==
	På Ole Arntzens tid gjekk mange av skoggardane i distriktet over til nye eigarar blant trelasthandlarane i [[Christiania]] og [[Fredrikstad]]. Ole Arntzen var eit døme på at også ein innanbygds mann kunne byggje seg opp eit jordegods i konkurranse med borgarskapet. Arntzen hadde venteleg det same føremålet med godsdanninga som byborgarane, nemleg trelastavsetnad. Ole Arntzen hadde 51 gardar og gardpartar i jordeboka si.		På Ole Arntzens tid gjekk mange av skoggardane i distriktet over til nye eigarar blant trelasthandlarane i [[Christiania]] og [[Fredrikstad]]. Ole Arntzen var eit døme på at også ein innanbygds mann kunne byggje seg opp eit jordegods i konkurranse med borgarskapet. Arntzen hadde venteleg det same føremålet med godsdanninga som byborgarane, nemleg tømmer- og trelastavsetnad. Ole Arntzen hadde 51 gardar og gardpartar i jordeboka si.

	Nær samanheng med dette hadde den verksemda han dreiv som pengeutlånar i bygda.		Nær samanheng med dette hadde den verksemda han dreiv som pengeutlånar i bygda.

Kallrustad: korrektur, større bilete

2013-11-24T18:20:48Z

korrektur, større bilete

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 24. nov. 2013 kl. 18:20
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>~~[[Bilde:~~Grinder portal.jpg~~\|thumb~~\|Inngangsparti i hovudbygningen på Grinder. Ole Arntzens initialar finst saman med årstalet over døra. ~~Fotograf ukjent.]]~~'''[[Ole Arntzen]]''' (fødd i [[Grue kommune\|Grue]] [[23. april]] [[1731]], død same stad [[7. mars]] [[1811]]) var gardbrukar og [[Leksikon:Krigsråd\|krigsråd]]. Han var fødd inn i bondestanden. [[Leksikon:Rang\|Rangtittelen]] krigsråd vart tildelt han av kong [[Christian VII]] i 1774, og innebar at Arntzen definitivt tok steget frå bondestanden og inn i dei kondisjonerte sirklar. Det er såleis meir dekkande å kalle han [[proprietær]] enn bonde. Sin nye standsposisjon hadde han oppnådd i kraft av materiell velstand, danningsnivå og livsstil, sosial omgangskrets og slektsrelasjonar. Arntzen dreiv storgarden [[Grinder]], som han hadde overteke etter foreldra. Han åtte mykje skog og jordegods, han dreiv sagbruk og teglverk og omfattande utlånsverksemd. Ein periode i ungdomen var han lensmann i bygda.		<onlyinclude>{{thumb høyre\|Grinder portal.jpg\|Inngangsparti i hovudbygningen på Grinder. Ole Arntzens initialar finst saman med årstalet over døra.\|Ukjent}}
			'''[[Ole Arntzen]]''' (fødd i [[Grue kommune\|Grue]] [[23. april]] [[1731]], død same stad [[7. mars]] [[1811]]) var gardbrukar og [[Leksikon:Krigsråd\|krigsråd]]. Han var fødd inn i bondestanden. [[Leksikon:Rang\|Rangtittelen]] krigsråd vart tildelt han av kong [[Christian VII]] i 1774, og innebar at Arntzen definitivt tok steget frå bondestanden og inn i dei kondisjonerte sirklar. Det er såleis meir dekkande å kalle han [[proprietær]] enn bonde. Sin nye standsposisjon hadde han oppnådd i kraft av materiell velstand, danningsnivå og livsstil, sosial omgangskrets og slektsrelasjonar. Arntzen dreiv storgarden [[Grinder]], som han hadde overteke etter foreldra. Han åtte mykje skog og jordegods, han dreiv sagbruk og teglverk og omfattande utlånsverksemd. Ein periode i ungdomen var han lensmann i bygda.
	</onlyinclude>		</onlyinclude>

	== Familie ==		== Familie ==
	Foreldra var gardbrukarar på Grinder, Arne Olsen (1697-1748) og Berte Nilsdotter (1708-1747). Arne var oppvaksen på ~~Opset~~ på andre sida av elva for Grinder. Men Grinder tilhøyrde også familien, og Arne overtok drifta der i 1720. Berte var frå storgarden [[Hol (Nes på Hedmarken)\|Hol]], [[Nes på Hedmarken]]. Arne Olsen var underoffiser med graden [[capitaine des armes]], og dessutan bygdelensmann i Grue. Han også omtala som «studiosus», noko som kan innebere at han hadde studert i København. Arne og Berte heldt huslærar til borna. Ole Arntzens sosiale avansement kan såleis seiast å ha vore godt førebudd.		Foreldra var gardbrukarar på Grinder, Arne Olsen (1697-1748) og Berte Nilsdotter (1708-1747). Arne var oppvaksen på Oppset på andre sida av elva for Grinder. Men Grinder tilhøyrde også familien, og Arne overtok drifta der i 1720. Berte var frå storgarden [[Hol (Nes på Hedmarken)\|Hol]], [[Nes på Hedmarken]]. Arne Olsen var underoffiser med graden [[capitaine des armes]], og dessutan bygdelensmann i Grue. Han også omtala som «studiosus», noko som kan innebere at han hadde studert i København. Arne og Berte heldt huslærar til borna. Ole Arntzens sosiale avansement kan såleis seiast å ha vore godt førebudd.

	Berte Nilsdotter tilhøyrde bondearistokratiet på Hedmarken. Ho var grandtante til bondeføraren [[Halvor Hoel]] og stortingsmann [[Jacob Hoel]].		Berte Nilsdotter tilhøyrde bondearistokratiet på Hedmarken. Ho var grandtante til bondeføraren [[Halvor Hoel]] og stortingsmann [[Jacob Hoel]].
Linje 45:		Linje 46:

	== Garden ==		== Garden ==
	~~[[Bilde:~~Grinder hovudbygning.jpg~~\|thumb~~\|Hovudbygningen på Grinder frå 1769. ~~Fotograf ukjent.]]~~		{{thumb høyre\|Grinder hovudbygning.jpg\|Hovudbygningen på Grinder frå 1769.\|Ukjent}}
	Ole Arntzen overtok Grinder ved skiftet etter faren i 1749. I 1765 kjøpte han nabogarden ~~Vestgarn~~ Hveberg og la den attåt Grinder.		Ole Arntzen overtok Grinder ved skiftet etter faren i 1749. I 1765 kjøpte han nabogarden Vestgarden Hveberg og la den attåt Grinder.

	Han ~~dreivden~~ utvida garden som eit mønsterbruk. Eit prov på det er at han fekk sølvmedalje for god høyavling frå [[Det kongelige danske landhusholdningsselskab]]. Han bygde eit steinfjøs med plass til 74 krøtter. På byrjinga av 1800-talet vart garden omtala som det største jorbruket i futedømmet.<ref>Kraft 1820:535.</ref> Garden hadde da 10 hestar, 60 kyr, 40 småfe og ein utsånad på 74 tønner.		Han dreiv den utvida garden som eit mønsterbruk. Eit prov på det er at han fekk sølvmedalje for god høyavling frå [[Det kongelige danske landhusholdningsselskab]]. Han bygde eit steinfjøs med plass til 74 krøtter. På byrjinga av 1800-talet vart garden omtala som det største jorbruket i futedømmet.<ref>Kraft 1820:535.</ref> Garden hadde da 10 hestar, 60 kyr, 40 småfe og ein utsånad på 74 tønner.

	Det låg betydeleg skog til garden. Særleg verdifulle var skogstrekningane som låg til to setrene som høyrde til Grinder.		Det låg betydeleg skog til garden. Særleg verdifulle var skogstrekningane som låg til to setrene som høyrde til Grinder.
Linje 61:		Linje 62:
	I tillegg til gardsdrifta hadde Arntzen kvernbruk i elva Tjura, og sagbruk (bygdesager) i Tjura og Agnåa. På saga i Tjura vart det i 1777 skore litt over 5000 bord, så den var ikkje ubetydeleg. Men produksjonen var til innanbygds bruk.		I tillegg til gardsdrifta hadde Arntzen kvernbruk i elva Tjura, og sagbruk (bygdesager) i Tjura og Agnåa. På saga i Tjura vart det i 1777 skore litt over 5000 bord, så den var ikkje ubetydeleg. Men produksjonen var til innanbygds bruk.

	I 1766 bygde Arntzen opp eit [[Nes teglverk\|teglverk på garden Nes. Arntzen åtte sjølv halvparten av den garden. Ein annan del av teglverket låg på ~~Vestgarn~~ Hveberg, som Arntzen altså hadde lagt til hovudgarden Grinder. Teglverket var i drift til langt inn på 1800-talet. Etter tid og stad var det ei betydeleg produksjonsverksemd. Omkring 1790 arbeidde det 12 mann med seks hestar der sommarstid. Om vinteren dreiv to mann fast i den pottemakarverkstaden som Arntzen også fekk i stand i tilknytning til teglverket. Produksjonen i 1790 var 15000 murstein og om lag like mange takstein.<ref>Hveberg, H. 1948:258-259.</ref> Arntzen fekk medalje frå Det kongelige danske landhusholdningsselskab også for teglverksdrifta, som han tidlegare hadde fått det for jordbruket.		I 1766 bygde Arntzen opp eit [[Nes teglverk\|teglverk på garden Nes]]. Arntzen åtte sjølv halvparten av den garden. Ein annan del av teglverket låg på Vestgarden Hveberg, som Arntzen altså hadde lagt til hovudgarden Grinder. Teglverket var i drift til langt inn på 1800-talet. Etter tid og stad var det ei betydeleg produksjonsverksemd. Omkring 1790 arbeidde det 12 mann med seks hestar der sommarstid. Om vinteren dreiv to mann fast i den pottemakarverkstaden som Arntzen også fekk i stand i tilknytning til teglverket. Produksjonen i 1790 var 15000 murstein og om lag like mange takstein.<ref>Hveberg, H. 1948:258-259.</ref> Arntzen fekk medalje frå Det kongelige danske landhusholdningsselskab også for teglverksdrifta, som han tidlegare hadde fått det for jordbruket.

	== Godseigar og pengeutlånar ==		== Godseigar og pengeutlånar ==
Linje 79:		Linje 80:
	*Kraft, Jens: ''Topographisk-Statistisk Beskrivelse over Kongeriget Norge. I. Det Søndefjeldske Norge''. Christiania 1820.		*Kraft, Jens: ''Topographisk-Statistisk Beskrivelse over Kongeriget Norge. I. Det Søndefjeldske Norge''. Christiania 1820.
	*Næss, Hans Eyvind (red.): ''For rett og rettferdighet i 400 år. Sorenskriverne i Norge 1591-1991.'' Utg. av Justisdepartementet i samarbeid med Fabritius forlag, 1991.		*Næss, Hans Eyvind (red.): ''For rett og rettferdighet i 400 år. Sorenskriverne i Norge 1591-1991.'' Utg. av Justisdepartementet i samarbeid med Fabritius forlag, 1991.
	*Ovenstad, Olai: ''Militærbiografier. Den norske hærs officerer fra 18. januar 1628 til 17. mai 1814''. Bind 1-2. Norsk Slektshistorisk Forening. Oslo 1948-1949. [http://www.genealogi.no/content/olai-ovenstad Digital versjon]		*[[Ovenstad, Olai]]: ''Militærbiografier. Den norske hærs officerer fra 18. januar 1628 til 17. mai 1814''. Bind 1-2. Norsk Slektshistorisk Forening. Oslo 1948-1949. [http://www.genealogi.no/content/olai-ovenstad Digital versjon]
	* {{folketelling person\|pf01058241000831\|Ole Arntzen\|1801\|Grue prestegjeld}}		* {{folketelling person\|pf01058241000831\|Ole Arntzen\|1801\|Grue prestegjeld}}

Hans P. Hosar: Lenker og lett redigering

2013-11-24T05:39:08Z

Lenker og lett redigering

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 24. nov. 2013 kl. 05:39
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>[[Bilde:Grinder portal.jpg\|thumb\|Inngangsparti i hovudbygningen på Grinder. Ole Arntzens initialar finst saman med årstalet over døra. Fotograf ukjent.]]'''[[Ole Arntzen]]''' (fødd i [[Grue]] [[23. april]] [[1731]], død same stad [[7. mars]] [[1811]]) var gardbrukar og [[Leksikon:Krigsråd\|krigsråd]]. Han var fødd inn i bondestanden. [[Leksikon:Rang\|Rangtittelen]] krigsråd vart tildelt han av kong [[Christian VII]] i 1774, og innebar at Arntzen definitivt tok steget frå bondestanden og inn i dei kondisjonerte sirklar. Det er såleis meir dekkande å kalle han [[proprietær]] enn bonde. Sin nye standsposisjon hadde han oppnådd i kraft av materiell velstand, danningsnivå og livsstil, sosial omgangskrets og slektsrelasjonar. Arntzen dreiv storgarden [[Grinder]], som han hadde overteke etter foreldra. Han åtte mykje skog og jordegods, han dreiv sagbruk og teglverk og omfattande utlånsverksemd. Ein periode i ungdomen var han lensmann i bygda.		<onlyinclude>[[Bilde:Grinder portal.jpg\|thumb\|Inngangsparti i hovudbygningen på Grinder. Ole Arntzens initialar finst saman med årstalet over døra. Fotograf ukjent.]]'''[[Ole Arntzen]]''' (fødd i [[Grue kommune\|Grue]] [[23. april]] [[1731]], død same stad [[7. mars]] [[1811]]) var gardbrukar og [[Leksikon:Krigsråd\|krigsråd]]. Han var fødd inn i bondestanden. [[Leksikon:Rang\|Rangtittelen]] krigsråd vart tildelt han av kong [[Christian VII]] i 1774, og innebar at Arntzen definitivt tok steget frå bondestanden og inn i dei kondisjonerte sirklar. Det er såleis meir dekkande å kalle han [[proprietær]] enn bonde. Sin nye standsposisjon hadde han oppnådd i kraft av materiell velstand, danningsnivå og livsstil, sosial omgangskrets og slektsrelasjonar. Arntzen dreiv storgarden [[Grinder]], som han hadde overteke etter foreldra. Han åtte mykje skog og jordegods, han dreiv sagbruk og teglverk og omfattande utlånsverksemd. Ein periode i ungdomen var han lensmann i bygda.
	</onlyinclude>		</onlyinclude>

	== Familie ==		== Familie ==
			Foreldra var gardbrukarar på Grinder, Arne Olsen (1697-1748) og Berte Nilsdotter (1708-1747). Arne var oppvaksen på Opset på andre sida av elva for Grinder. Men Grinder tilhøyrde også familien, og Arne overtok drifta der i 1720. Berte var frå storgarden [[Hol (Nes på Hedmarken)\|Hol]], [[Nes på Hedmarken]]. Arne Olsen var underoffiser med graden [[capitaine des armes]], og dessutan bygdelensmann i Grue. Han også omtala som «studiosus», noko som kan innebere at han hadde studert i København. Arne og Berte heldt huslærar til borna. Ole Arntzens sosiale avansement kan såleis seiast å ha vore godt førebudd.

	Foreldra var gardbrukarar på Grinder, Arne Olsen (1697-1748) og Berte Nilsdotter (1708-1747). Arne var oppvaksen på Opset på andre sida av elva i høve til Grinder. Men Grinder tilhøyrde også familien, og Arne overtok drifta der i 1720. Berte var frå storgarden [[Hol (Nes på Hedmarken)\|Hol]], [[Nes på Hedmarken]]. Arne Olsen var underoffiser med graden [[capitaine des armes]], og dessutan bygdelensmann i Grue. Han også omtala som «studiosus», noko som kan innebere at han hadde studert i København. Arne og Berte heldt huslærar til borna. Ole Arntzens sosiale avansement kan såleis seiast å ha vore godt førebudd.		Berte Nilsdotter tilhøyrde bondearistokratiet på Hedmarken. Ho var grandtante til bondeføraren [[Halvor Hoel]] og stortingsmann [[Jacob Hoel]].

	Berte Nilsdotter tilhøyrde bondearistokratiet på Hedmarken. Ho var grandtante til bondeføraren [[Halvor Hoel]].

	Ole Arntzen var den fjerde i rekka av ein syskenflokk på seks. Også syskena oppnådde gode, til dels kondisjonerte sosiale posisjonar:		Ole Arntzen var den fjerde i rekka av ein syskenflokk på seks. Også syskena oppnådde gode, til dels kondisjonerte sosiale posisjonar:
	*Malene, gift fyrst med Arne Torkjelsen Hveberg, andre gong med Arne Halvorsen Røysen, båe storbønder i Grue.		*Malene, gift fyrst med Arne Torkjelsen Hveberg, andre gong med Arne Halvorsen Røysen, båe storbønder i Grue.
	*Johanne, gift med Sven Persen [[Vøyen]] i [[Bærum]]. Som enkje budde ho i [[Drammen]].		*Johanne, gift med Sven Persen [[Vøyen]] i [[Bærum]]. Som enkje budde ho i [[Drammen]].
	*Katrine, gift fyrste gong med [[Hans Juell]], son av futen i [[Solør]], andre gong med offiseren [[Wilhelm Ernst Ramm]] (1727-1803..		*Katrine, gift fyrste gong med [[Hans Juell]], son av futen i [[Solør]], andre gong med offiseren [[Wilhelm Ernst Ramm]] (1727-1803).
	*Nils, død i København 1807, ugift.		*Nils, død i København 1807, ugift.
	*Hermann, offiser, utdanna ved [[Krigsskolen\|Den mathematiske skole i Christiania]], gift med Elisabeth Sophia Hommel.		*Hermann, offiser, utdanna ved [[Krigsskolen\|Den mathematiske skole i Christiania]], gift med Elisabeth Sophia Hommel.
Linje 17:		Linje 16:
	Ole Arntzen var gift to gonger og fekk 21 born.		Ole Arntzen var gift to gonger og fekk 21 born.

	Fyrste ekteskapet var med [[Karen Persdotter Vøyen]] frå Bærum (1733-1769). Dei gifta seg i 1752. Karen var syster til ~~Oles svoger~~ Sven Vøyen. Ole og Karen fekk 11 søner og fem døtre. Fire av desse døydde som born. Dei som voks opp var:		Fyrste ekteskapet var med [[Karen Persdotter Vøyen]] frå Bærum (1733-1769). Dei gifta seg i 1752. Karen var syster til Sven Vøyen som var gift med Oles syster Johanne. Ole og Karen fekk 11 søner og fem døtre. Fire av desse døydde som born. Dei som voks opp var:
	*Arne (1752-1781). Studerte i København.		*Arne (1752-1781). Studerte i København.
	*Peder		*Peder
Linje 43:		Linje 42:

	== Lensmann ==		== Lensmann ==

	Ole Arntzen fekk som 17-åring overta lensmannsombodet etter faren. Den utnemninga skal etter seiande ha kosta 100 riksdalar og ein hest til [[Leksikon:Fogd\|futen]]. Korleis det enn var med dei faktiske forholda rundt dette, fekk det Arntzen til å seie frå seg ombodet seks år seinare.		Ole Arntzen fekk som 17-åring overta lensmannsombodet etter faren. Den utnemninga skal etter seiande ha kosta 100 riksdalar og ein hest til [[Leksikon:Fogd\|futen]]. Korleis det enn var med dei faktiske forholda rundt dette, fekk det Arntzen til å seie frå seg ombodet seks år seinare.


	== Garden ==		== Garden ==
Linje 60:		Linje 57:

	Det vart anlagt hage, og Arntzen hadde fast tilsett gartnar (urtegårdsmann Erik Eriksen nemnd 1779 og 1791 (Grue-boka I s 256).		Det vart anlagt hage, og Arntzen hadde fast tilsett gartnar (urtegårdsmann Erik Eriksen nemnd 1779 og 1791 (Grue-boka I s 256).



	== Verksdrift ==		== Verksdrift ==

	I tillegg til gardsdrifta hadde Arntzen kvernbruk i elva Tjura, og sagbruk (bygdesager) i Tjura og Agnåa. På saga i Tjura vart det i 1777 skore litt over 5000 bord, så den var ikkje ubetydeleg. Men produksjonen var til innanbygds bruk.		I tillegg til gardsdrifta hadde Arntzen kvernbruk i elva Tjura, og sagbruk (bygdesager) i Tjura og Agnåa. På saga i Tjura vart det i 1777 skore litt over 5000 bord, så den var ikkje ubetydeleg. Men produksjonen var til innanbygds bruk.

	I 1766 bygde Arntzen opp eit [[Nes teglverk\|teglverk på garden Nes. Arntzen åtte sjølv halvparten av den garden. Ein annan del av teglverket låg på Vestgarn Hveberg, som Arntzen altså hadde lagt til hovudgarden Grinder. Teglverket var i drift til langt inn på 1800-talet. Etter tid og stad var det ei betydeleg produksjonsverksemd. Omkring 1790 arbeidde det 12 mann med seks hestar der sommarstid. Om vinteren dreiv to mann fast i den pottemakarverkstaden som Arntzen også fekk i stand i tilknytning til teglverket. Produksjonen i 1790 var 15000 murstein og om lag like mange takstein.<ref>Hveberg, H. 1948:258-259.</ref> Arntzen fekk medalje frå Det kongelige danske landhusholdningsselskab også for teglverksdrifta, som han tidlegare hadde fått det for jordbruket.		I 1766 bygde Arntzen opp eit [[Nes teglverk\|teglverk på garden Nes. Arntzen åtte sjølv halvparten av den garden. Ein annan del av teglverket låg på Vestgarn Hveberg, som Arntzen altså hadde lagt til hovudgarden Grinder. Teglverket var i drift til langt inn på 1800-talet. Etter tid og stad var det ei betydeleg produksjonsverksemd. Omkring 1790 arbeidde det 12 mann med seks hestar der sommarstid. Om vinteren dreiv to mann fast i den pottemakarverkstaden som Arntzen også fekk i stand i tilknytning til teglverket. Produksjonen i 1790 var 15000 murstein og om lag like mange takstein.<ref>Hveberg, H. 1948:258-259.</ref> Arntzen fekk medalje frå Det kongelige danske landhusholdningsselskab også for teglverksdrifta, som han tidlegare hadde fått det for jordbruket.


	== Godseigar og pengeutlånar ==		== Godseigar og pengeutlånar ==

	På Ole Arntzens tid gjekk mange av skoggardane i distriktet over til nye eigarar blant trelasthandlarane i [[Christiania]] og [[Fredrikstad]]. Ole Arntzen var eit døme på at også ein innanbygds mann kunne byggje seg opp eit jordegods i konkurranse med borgarskapet. Arntzen hadde venteleg det same føremålet med godsdanninga som byborgarane, nemleg trelastavsetnad. Ole Arntzen hadde 51 gardar og gardpartar i jordeboka si.		På Ole Arntzens tid gjekk mange av skoggardane i distriktet over til nye eigarar blant trelasthandlarane i [[Christiania]] og [[Fredrikstad]]. Ole Arntzen var eit døme på at også ein innanbygds mann kunne byggje seg opp eit jordegods i konkurranse med borgarskapet. Arntzen hadde venteleg det same føremålet med godsdanninga som byborgarane, nemleg trelastavsetnad. Ole Arntzen hadde 51 gardar og gardpartar i jordeboka si.

Linje 77:		Linje 69:

	Ole Arntzen vart ein rik mann. Ved skiftet etter han i 1811 vart buet registrert med ein nettoformue på 250 000 riksdalar.<ref>Coldevin, A. 1950:339.</ref> Det var ein formidabel sum, jamvel om ein har i minnet at inflasjonen under Napoleons-krigane hadde forringa pengeverdien på det tidspunktet. Familietradisjonen fortel at krigsrådstittelen skal ha kosta Ole Arntzen 10 000 riksdalar i 1774.<ref>Hveberg, H. 1949:586.</ref>Det er uvisst kor realistisk det talet er.		Ole Arntzen vart ein rik mann. Ved skiftet etter han i 1811 vart buet registrert med ein nettoformue på 250 000 riksdalar.<ref>Coldevin, A. 1950:339.</ref> Det var ein formidabel sum, jamvel om ein har i minnet at inflasjonen under Napoleons-krigane hadde forringa pengeverdien på det tidspunktet. Familietradisjonen fortel at krigsrådstittelen skal ha kosta Ole Arntzen 10 000 riksdalar i 1774.<ref>Hveberg, H. 1949:586.</ref>Det er uvisst kor realistisk det talet er.



	== Referansar ==		== Referansar ==

Cnyborg: /* Kjelder og litteratur */

2013-11-12T12:31:03Z

Kjelder og litteratur

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 12. nov. 2013 kl. 12:31
Linje 90:		Linje 90:
	*Næss, Hans Eyvind (red.): ''For rett og rettferdighet i 400 år. Sorenskriverne i Norge 1591-1991.'' Utg. av Justisdepartementet i samarbeid med Fabritius forlag, 1991.		*Næss, Hans Eyvind (red.): ''For rett og rettferdighet i 400 år. Sorenskriverne i Norge 1591-1991.'' Utg. av Justisdepartementet i samarbeid med Fabritius forlag, 1991.
	*Ovenstad, Olai: ''Militærbiografier. Den norske hærs officerer fra 18. januar 1628 til 17. mai 1814''. Bind 1-2. Norsk Slektshistorisk Forening. Oslo 1948-1949. [http://www.genealogi.no/content/olai-ovenstad Digital versjon]		*Ovenstad, Olai: ''Militærbiografier. Den norske hærs officerer fra 18. januar 1628 til 17. mai 1814''. Bind 1-2. Norsk Slektshistorisk Forening. Oslo 1948-1949. [http://www.genealogi.no/content/olai-ovenstad Digital versjon]
			* {{folketelling person\|pf01058241000831\|Ole Arntzen\|1801\|Grue prestegjeld}}

	{{DEFAULTSORT:Arntzen, Ole}}		{{DEFAULTSORT:Arntzen, Ole}}

Aslak Kittelsen: kategorisplitting

2013-03-26T13:59:05Z

kategorisplitting

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 26. mar. 2013 kl. 13:59
Linje 92:		Linje 92:

	{{DEFAULTSORT:Arntzen, Ole}}		{{DEFAULTSORT:Arntzen, Ole}}
	[[Kategori:Personer ~~fra~~ Grue kommune]]		[[Kategori:Personer]]
			[[Kategori:Grue kommune]]
	[[Kategori:Gardbrukere]]		[[Kategori:Gardbrukere]]
	[[Kategori:Godseiere]]		[[Kategori:Godseiere]]