Ord og uttrykk knytt til sjøbruk i Volda - Sideversjonshistorikk

Magnar Høydal på 4. apr. 2021 kl. 09:27

2021-04-04T09:27:47Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 4. apr. 2021 kl. 09:27
Linje 21:		Linje 21:

	Sjå tyding i Nynorsk ordbok for; hangert, geine og fjagg. Fjått er ikkje med. Uttrykket, '''skeivling''', i forklaringa, fortel at ein kan gå nedre ende på '''geine''' i alle retningar ut frå opphengs-punktet.		Sjå tyding i Nynorsk ordbok for; hangert, geine og fjagg. Fjått er ikkje med. Uttrykket, '''skeivling''', i forklaringa, fortel at ein kan gå nedre ende på '''geine''' i alle retningar ut frå opphengs-punktet.

			==Makrellharping==
			Makrellharping manuelt kan enkelt samanliknast med dorg. Då med 20 til 30 onglar, når ein drog inn for å få tak i fangsten så var det like mange onglar i andre enden og dei gjekk ut. slik fiska harpa heile tida. No er dette vorte maskinelt med bruk av fleire juksamaskiner. Sjå https://youtu.be/ibx9TRDCZwA

	==Maure==		==Maure==

Magnar Høydal: endra rekkefylje

2017-12-15T20:34:13Z

endra rekkefylje

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 15. des. 2017 kl. 20:34
Linje 3:		Linje 3:
	Når notalaga rundt i fjordbygdene skulle finne sild å kaste etter, så var det ikkje eit kast berre på vona. Då vart det sett folk i land på ein hammar eller eit høgdedrag for sjå etter '''bronkje'''. Sild ga ein brunleg farge i sjøen og eit trena auge såg dette raskt og kunne sende signal til sitt notlag som sette ut nota og berga fangst.		Når notalaga rundt i fjordbygdene skulle finne sild å kaste etter, så var det ikkje eit kast berre på vona. Då vart det sett folk i land på ein hammar eller eit høgdedrag for sjå etter '''bronkje'''. Sild ga ein brunleg farge i sjøen og eit trena auge såg dette raskt og kunne sende signal til sitt notlag som sette ut nota og berga fangst.
	Var det ein makrellbronkje så var fargen litt meir blåaktig. Hestemakrellen når han går tett og høgt i sjøen vil bronkjen verte mørk, nesten litt mot svart.		Var det ein makrellbronkje så var fargen litt meir blåaktig. Hestemakrellen når han går tett og høgt i sjøen vil bronkjen verte mørk, nesten litt mot svart.

			==Drott eller notadrott==
			Forklaring på uttrykket sjå [[Dråtten\|drotten]].

	==Hangert, geine, fjagg og fjått==		==Hangert, geine, fjagg og fjått==
Linje 38:		Linje 41:
	Dagleg tale når '''propell''' på båt vart omtala. "Me må ha vatn på tvorå". Det handla om å få propellen ned i vatnet så han "drog". Spesielt gavlbåtane var leide på denne måten. Dei var "lagde godt ut yve" bak for å bere våt not eller annan tung last. Tome, derimot, flaut dei lett og høgt i sjøen og propellen drog luft. Ved oppbakking ved kai var dette ei plage. Det small frikst og båtane fekk utnamn som hang ved "til livets ende". Døme: Storeveiren, Styggeveiren, ein som skalla til. Der det var fleire i båten såg ein ofte at ledige brukte "kjøtvekta" ved å gå "att på speielen for å få vatn på tvårå".		Dagleg tale når '''propell''' på båt vart omtala. "Me må ha vatn på tvorå". Det handla om å få propellen ned i vatnet så han "drog". Spesielt gavlbåtane var leide på denne måten. Dei var "lagde godt ut yve" bak for å bere våt not eller annan tung last. Tome, derimot, flaut dei lett og høgt i sjøen og propellen drog luft. Ved oppbakking ved kai var dette ei plage. Det small frikst og båtane fekk utnamn som hang ved "til livets ende". Døme: Storeveiren, Styggeveiren, ein som skalla til. Der det var fleire i båten såg ein ofte at ledige brukte "kjøtvekta" ved å gå "att på speielen for å få vatn på tvårå".

	~~==Drott eller notadrott==~~
	~~Forklaring på uttrykket sjå [[Dråtten\|drotten]].~~

	==Øyrebåt==		==Øyrebåt==

Magnar Høydal: nytt avsnitt

2017-12-15T20:29:19Z

nytt avsnitt

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 15. des. 2017 kl. 20:29
Linje 1:		Linje 1:
	{{Innhold høyre}}		{{Innhold høyre}}
			==Bronkje==
			Når notalaga rundt i fjordbygdene skulle finne sild å kaste etter, så var det ikkje eit kast berre på vona. Då vart det sett folk i land på ein hammar eller eit høgdedrag for sjå etter '''bronkje'''. Sild ga ein brunleg farge i sjøen og eit trena auge såg dette raskt og kunne sende signal til sitt notlag som sette ut nota og berga fangst.
			Var det ein makrellbronkje så var fargen litt meir blåaktig. Hestemakrellen når han går tett og høgt i sjøen vil bronkjen verte mørk, nesten litt mot svart.

	==Hangert, geine, fjagg og fjått==		==Hangert, geine, fjagg og fjått==
	Nyare folkeleg forklaring er fleirskoren hengande talje med festeutstyr i begge endar (utan å ta desse samla gir knapt enkeltforklaringane meining).		Nyare folkeleg forklaring er fleirskoren hengande talje med festeutstyr i begge endar (utan å ta desse samla gir knapt enkeltforklaringane meining).

Oddvar Høydalsvik: Kanskje forklaringa er forståeleg

2016-10-18T20:27:10Z

Kanskje forklaringa er forståeleg

@@ Linje 1: / Linje 1: @@
 {{Innhold høyre}}
 ==Maure==
 Maure er å sjå på som førstehjelp for ein trebåt og vart gjerne brukt når det hasta med å få stogga ein lekkasje. Det er å få sagmask (sagflis) til å trekke opp i [[sud|sudene]] der vatnet kjem inn. Det skjer ved at ein fester eit skaft på ei høveleg kasse, fyller den med sagmask, sagflis, og ved hjelp av skaftet fører den inn under båten der behovet er størst. Vatnet tek med sagemasket inn i suda og det vert då med på å minske lekasjen. Over tid vil båten trutne (treverk svell opp i vatn) og om den ikkje vert brukbar tett må den på slipp og verte utbetra.

Oddvar Høydalsvik: Tvårå

2016-10-18T18:54:02Z

Tvårå

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 18. okt. 2016 kl. 18:54
Linje 15:		Linje 15:
	==Såpeslipp==		==Såpeslipp==
	Såpeslipp er gjerne felles namn på slipp for opptrekking eller sjøsetting av båtar med ei renne av treverk. Denne vart på mindre båtar smurt med såpe. På slipp for større båtar kokte ein smeltatalg av dyrefeitt. Dette vert fastare og toler større vekt. Dyrefeitt fekk ein frå slakteria i kasser. Når renna skulle smørjast før opptrekk av båt varma ein smeltatalga opp til kokepunkt og smurde i renna. Hadde ein varm smurning vart det fast i renna sjølv om renna var våt. Båten stod på ein slede som gleid på smurningen i renna. Stundom kunne det vera aktuelt å smørja også sleden på undersida. Då måtte den kvelvast. På ein slik slipp må båten leggast litt over til ei side og støttar seg då på ei pute som glid på [[slabeita]], enkel eller dobbel etter om dette er laga for små eller større båtar.		Såpeslipp er gjerne felles namn på slipp for opptrekking eller sjøsetting av båtar med ei renne av treverk. Denne vart på mindre båtar smurt med såpe. På slipp for større båtar kokte ein smeltatalg av dyrefeitt. Dette vert fastare og toler større vekt. Dyrefeitt fekk ein frå slakteria i kasser. Når renna skulle smørjast før opptrekk av båt varma ein smeltatalga opp til kokepunkt og smurde i renna. Hadde ein varm smurning vart det fast i renna sjølv om renna var våt. Båten stod på ein slede som gleid på smurningen i renna. Stundom kunne det vera aktuelt å smørja også sleden på undersida. Då måtte den kvelvast. På ein slik slipp må båten leggast litt over til ei side og støttar seg då på ei pute som glid på [[slabeita]], enkel eller dobbel etter om dette er laga for små eller større båtar.

			==Tvårå==
			Dagleg tale når '''propell''' på båt vart omtala. "Me må ha vatn på tvorå". Det handla om å få propellen ned i vatnet så han "drog". Spesielt gavlbåtane var leide på denne måten. Dei var "lagde godt ut yve" bak for å bere våt not eller annan tung last. Tome, derimot, flaut dei lett og høgt i sjøen og propellen drog luft. Ved oppbakking ved kai var dette ei plage. Det small frikst og båtane fekk utnamn som hang ved "til livets ende". Døme: Storeveiren, Styggeveiren, ein som skalla til. Der det var fleire i båten såg ein ofte at ledige brukte "kjøtvekta" ved å gå "att på speielen for å få vatn på tvårå".

	==Drott eller notadrott==		==Drott eller notadrott==

Cnyborg: {{nn}}

2016-01-25T10:15:12Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 25. jan. 2016 kl. 10:15
Linje 28:		Linje 28:
	[[Kategori:Austefjorden (Volda)]]		[[Kategori:Austefjorden (Volda)]]
	[[Kategori:Volda kommune]]		[[Kategori:Volda kommune]]
			{{nn}}

Olve Utne: Kategori:Maritim terminologi

2015-06-11T10:31:32Z

Kategori:Maritim terminologi

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 11. jun. 2015 kl. 10:31
Linje 23:		Linje 23:

	[[Kategori:Sjøbruk]]		[[Kategori:Sjøbruk]]
	[[Kategori:~~Maritime ord og uttrykk~~]]		[[Kategori:Maritim terminologi]]
	[[Kategori: Austefjord Museumslag]]		[[Kategori: Austefjord Museumslag]]
	[[Kategori:Høydalen (Volda)]]		[[Kategori:Høydalen (Volda)]]
	[[Kategori:Austefjorden (Volda)]]		[[Kategori:Austefjorden (Volda)]]
	[[Kategori:Volda kommune]]		[[Kategori:Volda kommune]]

Arnfinn Kjelland: /* Drott eller notadrott */

2015-03-02T13:34:46Z

Drott eller notadrott

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 2. mar. 2015 kl. 13:34
Linje 17:		Linje 17:

	==Drott eller notadrott==		==Drott eller notadrott==
	Forklaring på ~~utrykket~~ sjå [[~~Snurrevad~~\|drotten]]		Forklaring på uttrykket sjå [[Dråtten\|drotten]].

	==Øyrebåt==		==Øyrebåt==

Magnar Høydal: /* Drott eller notadrott */ lenkje

2015-03-02T13:31:17Z

Drott eller notadrott: lenkje

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 2. mar. 2015 kl. 13:31
Linje 17:		Linje 17:

	==Drott eller notadrott==		==Drott eller notadrott==
	I [[~~snurrevad~~\|~~snurrevadsamanheng~~]] er drott tauet som er i kvar ende på nota. Lengda på drotten er tilpassa etter djupta det skal fiskast på. Drotten var av manillatau som var tjerebredd for å verte tung så den sakk på botnen. Tjerebredinga var at tauet vart kokt i steinkoltjere. På små «søyler» med djupte 20 til 40 famner vart det gjerne brukt fire kveilar tau eller drott, ein kveil er 120 famner, altså rundt rekna 500 famner. Tjukta på drotten var om lag 1 tomme. Snurrevad har ikkje dører (tråldørerer) slik som ved tråling. Det er drotten som ligg på botnen som held ut nota slik at den kan fiske. Derfor er også framfarta lav i byrjinga på halet for å halda nota ute i breidda. I seinare tider er drotten av ståltau eller vaier då slepp dei «griseriet» med tjerebreding, som ein utrykte det. Med snurrevad i nordlege farvatn med stor djupne kan drotten ofte vere 10 kveilar.		Forklaring på utrykket sjå [[Snurrevad\|drotten]]

	~~Her er brukt utrykket «søyler». Det er mindre områder med sandbotn, fin botn, som er egna for snurrevad.~~

	Utrykket «Drott» er brukt i mange samanhenger med sjøbruk. Ved bruk av landnot, som var ei vanleg fiskemetode frå 1900 eller før og fram til rundt 1950-60 talet, var notadrott eit vanleg utrykk. Det er tauverk med tjukkelse tilpassa den venta belastninga. For landnøter med ei lengde på om lag 120 famner kunne tjukta vere oppmot 1 tomme. Sidan me her er inne på landnøter så er der ein drott i første enden når landnota vert sett. Den er i spelbåten og når nota er ute vert ho spela inn med at drotten vert lagt på spelet og sveiva inn. Sameleis er det i andre enden frå notbåten. Dette var i dei gamle og primitive tider, seinare vart det meste motorisert og etter kvart vart det snurpenota som overtok. Drott er fortsatt eit gangbart begrep.

	==Øyrebåt==		==Øyrebåt==

Arnfinn Kjelland: /* Drott eller notadrott */ justering / lenke

2015-03-02T12:18:56Z

Drott eller notadrott: justering / lenke

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 2. mar. 2015 kl. 12:18
Linje 17:		Linje 17:

	==Drott eller notadrott==		==Drott eller notadrott==
	~~Fekk spurnad på forklaringa begrepet «Drotten» brukt i ein artikkel om~~ snurrevad~~, her er forklaringa.~~		I [[snurrevad\|snurrevadsamanheng]] er drott tauet som er i kvar ende på nota. Lengda på drotten er tilpassa etter djupta det skal fiskast på. Drotten var av manillatau som var tjerebredd for å verte tung så den sakk på botnen. Tjerebredinga var at tauet vart kokt i steinkoltjere. På små «søyler» med djupte 20 til 40 famner vart det gjerne brukt fire kveilar tau eller drott, ein kveil er 120 famner, altså rundt rekna 500 famner. Tjukta på drotten var om lag 1 tomme. Snurrevad har ikkje dører (tråldørerer) slik som ved tråling. Det er drotten som ligg på botnen som held ut nota slik at den kan fiske. Derfor er også framfarta lav i byrjinga på halet for å halda nota ute i breidda. I seinare tider er drotten av ståltau eller vaier då slepp dei «griseriet» med tjerebreding, som ein utrykte det. Med snurrevad i nordlege farvatn med stor djupne kan drotten ofte vere 10 kveilar.
	I snurrevadsamanheng er drott tauet som er i kvar ende på nota. Lengda på drotten er tilpassa etter djupta det skal fiskast på. Drotten var av manillatau som var tjerebredd for å verte tung så den sakk på botnen. Tjerebredinga var at tauet vart kokt i steinkoltjere. På små «søyler» med djupte 20 til 40 famner vart det gjerne brukt fire kveilar tau eller drott, ein kveil er 120 famner, altså rundt rekna 500 famner. Tjukta på drotten var om lag 1 tomme. Snurrevad har ikkje dører (tråldørerer) slik som ved tråling. Det er drotten som ligg på botnen som held ut nota slik at den kan fiske. Derfor er også framfarta lav i byrjinga på halet for å halda nota ute i breidda. I seinare tider er drotten av ståltau eller vaier då slepp dei «griseriet» med tjerebreding, som ein utrykte det. Med snurrevad i nordlege farvatn med stor djupne kan drotten ofte vere 10 kveilar.

	Her er brukt utrykket «søyler». Det er mindre områder med sandbotn, fin botn, som er egna for snurrevad.		Her er brukt utrykket «søyler». Det er mindre områder med sandbotn, fin botn, som er egna for snurrevad.

	Utrykket «Drott» er brukt i mange samanhenger med sjøbruk. Ved bruk av landnot, som var ei vanleg fiskemetode frå 1900 eller før og fram til rundt 1950-60 talet, var notadrott eit vanleg utrykk. Det er tauverk med tjukkelse tilpassa den venta belastninga. For landnøter med ei lengde på om lag 120 famner kunne tjukta vere oppmot 1 tomme. Sidan me her er inne på landnøter så er der ein drott i første enden når landnota vert sett. Den er i spelbåten og når nota er ute vert ho spela inn med at drotten vert lagt på spelet og sveiva inn. Sameleis er det i andre enden frå notbåten. Dette var i dei gamle og primitive tider, seinare vart det meste motorisert og etter kvart vart det snurpenota som overtok. Drott er fortsatt eit gangbart begrep.		Utrykket «Drott» er brukt i mange samanhenger med sjøbruk. Ved bruk av landnot, som var ei vanleg fiskemetode frå 1900 eller før og fram til rundt 1950-60 talet, var notadrott eit vanleg utrykk. Det er tauverk med tjukkelse tilpassa den venta belastninga. For landnøter med ei lengde på om lag 120 famner kunne tjukta vere oppmot 1 tomme. Sidan me her er inne på landnøter så er der ein drott i første enden når landnota vert sett. Den er i spelbåten og når nota er ute vert ho spela inn med at drotten vert lagt på spelet og sveiva inn. Sameleis er det i andre enden frå notbåten. Dette var i dei gamle og primitive tider, seinare vart det meste motorisert og etter kvart vart det snurpenota som overtok. Drott er fortsatt eit gangbart begrep.


	==Øyrebåt==		==Øyrebåt==