Pite lappmark - Sideversjonshistorikk

Cnyborg: mal

2023-01-12T07:41:35Z

mal

Cnyborg på 12. jan. 2023 kl. 07:39

2023-01-12T07:39:53Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 12. jan. 2023 kl. 07:39
Linje 10:		Linje 10:
	På [[Anders Bure]]s kart over [[Nordkalotten]] frå 1611, som truleg er basert på opplysningar frå dei første åra av 1600-talet, finn vi att Arnijerfell (Arvidsjaur) ved [[Byskeälven]], Lochtari og Semisjerfi ved [[Skellefteälven]] og Laisbij ved Vendeles T[resk] (Storvindeln) i [[Vindelälven]]. Byane er viste med teltsymbol som truleg viser vinterbuplassane til byane.<ref>[http://www.lenvik-museum.no/meny5/Samisk%20historie/1611_Andreas_Bureus_Lapplandskart_samebyene_i_Torneaa_lappmark.pdf Karta över Lappland], Andreas Bureus 1611. Lest 2009-06-03.</ref>		På [[Anders Bure]]s kart over [[Nordkalotten]] frå 1611, som truleg er basert på opplysningar frå dei første åra av 1600-talet, finn vi att Arnijerfell (Arvidsjaur) ved [[Byskeälven]], Lochtari og Semisjerfi ved [[Skellefteälven]] og Laisbij ved Vendeles T[resk] (Storvindeln) i [[Vindelälven]]. Byane er viste med teltsymbol som truleg viser vinterbuplassane til byane.<ref>[http://www.lenvik-museum.no/meny5/Samisk%20historie/1611_Andreas_Bureus_Lapplandskart_samebyene_i_Torneaa_lappmark.pdf Karta över Lappland], Andreas Bureus 1611. Lest 2009-06-03.</ref>

	Det finst opplysningar om at det vart halde samemarknader [[Lillpite]] by først på 1600-talet. Truleg fór [[birkarl]]ar òg opp til dei samiske vinterbuplassane for å handle.<ref>{{~~subst:~~bokref \|titel=Vägarna inom Norrbottens län \|efternamn=Hoppe \|förnamn=Gunnar \|år=1945\|serie= Geographica, skrifter från Upsala universitets geografiska institution, nr 16 \|sid=60}} </ref>		Det finst opplysningar om at det vart halde samemarknader [[Lillpite]] by først på 1600-talet. Truleg fór [[birkarl]]ar òg opp til dei samiske vinterbuplassane for å handle.<ref>{{bokref \|titel=Vägarna inom Norrbottens län \|efternamn=Hoppe \|förnamn=Gunnar \|år=1945\|serie= Geographica, skrifter från Upsala universitets geografiska institution, nr 16 \|sid=60}} </ref>

	I [[1606]] vart Laisbyn overført til [[Ume lappmark]]. Under [[Nasa silvergruva\|Nasafjellsepoken]] vart så delar av den gamle Laisbyn overført til Pite lappmark att, men etter at gruva vart øydelagt i [[1659]] fekk Pite lappmark si definitive grense mot sør.		I [[1606]] vart Laisbyn overført til [[Ume lappmark]]. Under [[Nasa silvergruva\|Nasafjellsepoken]] vart så delar av den gamle Laisbyn overført til Pite lappmark att, men etter at gruva vart øydelagt i [[1659]] fekk Pite lappmark si definitive grense mot sør.

Cnyborg: malfiksing

2023-01-12T07:39:14Z

malfiksing

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 12. jan. 2023 kl. 07:39
Linje 8:		Linje 8:
	I [[1601]] fanst i følgje manntalet 32 skattebetalarar i Arvidsjaursbyn, 40 i Semisjaur, 66 i Laisbyn og 35 i Luokta.<ref>Hoppe, Gunnar: ''Vägarna inom Norrbottens län'' i ''Geographica, skrifter från Upsala universitets geografiska institution, nr 16''. 1945. s. 53</ref>		I [[1601]] fanst i følgje manntalet 32 skattebetalarar i Arvidsjaursbyn, 40 i Semisjaur, 66 i Laisbyn og 35 i Luokta.<ref>Hoppe, Gunnar: ''Vägarna inom Norrbottens län'' i ''Geographica, skrifter från Upsala universitets geografiska institution, nr 16''. 1945. s. 53</ref>

	På [[Anders Bure]]s kart over [[Nordkalotten]] frå 1611, som truleg er basert på opplysningar frå dei første åra av 1600-talet, finn vi att Arnijerfell (Arvidsjaur) ved [[Byskeälven]], Lochtari og Semisjerfi ved [[Skellefteälven]] og Laisbij ved Vendeles T[resk] (Storvindeln) i [[Vindelälven]]. Byane er viste med teltsymbol som truleg viser vinterbuplassane til byane.<ref>~~{{webbref \|url=~~http://www.lenvik-museum.no/meny5/Samisk%20historie/1611_Andreas_Bureus_Lapplandskart_samebyene_i_Torneaa_lappmark.pdf ~~\|titel=~~Karta över Lappland ~~\|hämtdatum=3 juni 2009 \|efternamn=~~Bureus ~~\|förnamn=Andreas \|datum=~~1611 }}</ref>		På [[Anders Bure]]s kart over [[Nordkalotten]] frå 1611, som truleg er basert på opplysningar frå dei første åra av 1600-talet, finn vi att Arnijerfell (Arvidsjaur) ved [[Byskeälven]], Lochtari og Semisjerfi ved [[Skellefteälven]] og Laisbij ved Vendeles T[resk] (Storvindeln) i [[Vindelälven]]. Byane er viste med teltsymbol som truleg viser vinterbuplassane til byane.<ref>[http://www.lenvik-museum.no/meny5/Samisk%20historie/1611_Andreas_Bureus_Lapplandskart_samebyene_i_Torneaa_lappmark.pdf Karta över Lappland], Andreas Bureus 1611. Lest 2009-06-03.</ref>

	Det finst opplysningar om at det vart halde samemarknader [[Lillpite]] by først på 1600-talet. Truleg fór [[birkarl]]ar òg opp til dei samiske vinterbuplassane for å handle.<ref>{{bokref \|titel=Vägarna inom Norrbottens län \|efternamn=Hoppe \|förnamn=Gunnar \|år=1945\|serie= Geographica, skrifter från Upsala universitets geografiska institution, nr 16 \|sid=60}} </ref>		Det finst opplysningar om at det vart halde samemarknader [[Lillpite]] by først på 1600-talet. Truleg fór [[birkarl]]ar òg opp til dei samiske vinterbuplassane for å handle.<ref>{{subst:bokref \|titel=Vägarna inom Norrbottens län \|efternamn=Hoppe \|förnamn=Gunnar \|år=1945\|serie= Geographica, skrifter från Upsala universitets geografiska institution, nr 16 \|sid=60}} </ref>

	I [[1606]] vart Laisbyn overført til [[Ume lappmark]]. Under [[Nasa silvergruva\|Nasafjellsepoken]] vart så delar av den gamle Laisbyn overført til Pite lappmark att, men etter at gruva vart øydelagt i [[1659]] fekk Pite lappmark si definitive grense mot sør.		I [[1606]] vart Laisbyn overført til [[Ume lappmark]]. Under [[Nasa silvergruva\|Nasafjellsepoken]] vart så delar av den gamle Laisbyn overført til Pite lappmark att, men etter at gruva vart øydelagt i [[1659]] fekk Pite lappmark si definitive grense mot sør.

Cnyborg på 12. jan. 2023 kl. 07:37

2023-01-12T07:37:45Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 12. jan. 2023 kl. 07:37
Linje 8:		Linje 8:
	I [[1601]] fanst i følgje manntalet 32 skattebetalarar i Arvidsjaursbyn, 40 i Semisjaur, 66 i Laisbyn og 35 i Luokta.<ref>Hoppe, Gunnar: ''Vägarna inom Norrbottens län'' i ''Geographica, skrifter från Upsala universitets geografiska institution, nr 16''. 1945. s. 53</ref>		I [[1601]] fanst i følgje manntalet 32 skattebetalarar i Arvidsjaursbyn, 40 i Semisjaur, 66 i Laisbyn og 35 i Luokta.<ref>Hoppe, Gunnar: ''Vägarna inom Norrbottens län'' i ''Geographica, skrifter från Upsala universitets geografiska institution, nr 16''. 1945. s. 53</ref>

	På [[Anders Bure]]s kart over [[Nordkalotten]] frå 1611, som truleg er basert på opplysningar frå dei første åra av 1600-talet, finn vi att Arnijerfell (Arvidsjaur) ved [[Byskeälven]], Lochtari og Semisjerfi ved [[Skellefteälven]] og Laisbij ved Vendeles T[resk] (Storvindeln) i [[Vindelälven]]. Byane er viste med teltsymbol som truleg viser vinterbuplassane til byane.<ref>{{~~subst:~~webbref \|url=http://www.lenvik-museum.no/meny5/Samisk%20historie/1611_Andreas_Bureus_Lapplandskart_samebyene_i_Torneaa_lappmark.pdf \|titel=Karta över Lappland \|hämtdatum=3 juni 2009 \|efternamn=Bureus \|förnamn=Andreas \|datum=1611 }}</ref>		På [[Anders Bure]]s kart over [[Nordkalotten]] frå 1611, som truleg er basert på opplysningar frå dei første åra av 1600-talet, finn vi att Arnijerfell (Arvidsjaur) ved [[Byskeälven]], Lochtari og Semisjerfi ved [[Skellefteälven]] og Laisbij ved Vendeles T[resk] (Storvindeln) i [[Vindelälven]]. Byane er viste med teltsymbol som truleg viser vinterbuplassane til byane.<ref>{{webbref \|url=http://www.lenvik-museum.no/meny5/Samisk%20historie/1611_Andreas_Bureus_Lapplandskart_samebyene_i_Torneaa_lappmark.pdf \|titel=Karta över Lappland \|hämtdatum=3 juni 2009 \|efternamn=Bureus \|förnamn=Andreas \|datum=1611 }}</ref>

	Det finst opplysningar om at det vart halde samemarknader [[Lillpite]] by først på 1600-talet. Truleg fór [[birkarl]]ar òg opp til dei samiske vinterbuplassane for å handle.<ref>{{bokref \|titel=Vägarna inom Norrbottens län \|efternamn=Hoppe \|förnamn=Gunnar \|år=1945\|serie= Geographica, skrifter från Upsala universitets geografiska institution, nr 16 \|sid=60}} </ref>		Det finst opplysningar om at det vart halde samemarknader [[Lillpite]] by først på 1600-talet. Truleg fór [[birkarl]]ar òg opp til dei samiske vinterbuplassane for å handle.<ref>{{bokref \|titel=Vägarna inom Norrbottens län \|efternamn=Hoppe \|förnamn=Gunnar \|år=1945\|serie= Geographica, skrifter från Upsala universitets geografiska institution, nr 16 \|sid=60}} </ref>

Cnyborg: malfiksing

2023-01-12T07:37:15Z

malfiksing

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 12. jan. 2023 kl. 07:37
Linje 4:		Linje 4:
	<onlyinclude>Først på 1600-talet omfatta Pite lappmark dei historiske [[sameby]]ane ''Luokta'' (òg skrive ''Lockteå'' o.a.), ''Arvidsjaur'', ''Semisjaur'' og ''Laisbyn''. Den sistnemnte byen strekte seg ned langs fjellkjeda heile vegen til [[Frostviken]] i [[Jämtland]], som viser at Pite lappmark altså tidlegare hadde ei betydeleg større utstrekning enn i seinare tid. </onlyinclude>		<onlyinclude>Først på 1600-talet omfatta Pite lappmark dei historiske [[sameby]]ane ''Luokta'' (òg skrive ''Lockteå'' o.a.), ''Arvidsjaur'', ''Semisjaur'' og ''Laisbyn''. Den sistnemnte byen strekte seg ned langs fjellkjeda heile vegen til [[Frostviken]] i [[Jämtland]], som viser at Pite lappmark altså tidlegare hadde ei betydeleg større utstrekning enn i seinare tid. </onlyinclude>

	<onlyinclude>''Luokta'' tyder ‘vika’, men kva for ei vik som gav byen namnet sitt er ukjent. ''Arvidsjaur'' er oppkalla etter ein sjø med same namnet, medan ''Semisjaur'' kjem av sjøen Sebnejaure sørom [[Uddjaur]]. ''Laisbyn'' kan ha fått namnet sitt anten etter [[Laisälven]], sjøen Stor-Laisan i [[Arjeplog]] eller kanskje den litle sjøen [[Laisan]] ved [[Tärna]] kyrkje i noverande [[Lycksele lappmark]].</onlyinclude><ref>~~{{bokref \|titel=~~Om lappskattelandsinstitutet och dess historiska utveckling ~~\|efternamn=Holmbäck \|förnamn=Åke \|författarlänk= \|medförfattare= \|år=~~1922 ~~\|sid=~~8 }} </ref>		<onlyinclude>''Luokta'' tyder ‘vika’, men kva for ei vik som gav byen namnet sitt er ukjent. ''Arvidsjaur'' er oppkalla etter ein sjø med same namnet, medan ''Semisjaur'' kjem av sjøen Sebnejaure sørom [[Uddjaur]]. ''Laisbyn'' kan ha fått namnet sitt anten etter [[Laisälven]], sjøen Stor-Laisan i [[Arjeplog]] eller kanskje den litle sjøen [[Laisan]] ved [[Tärna]] kyrkje i noverande [[Lycksele lappmark]].</onlyinclude><ref>Holmbäck, Åke: ''Om lappskattelandsinstitutet och dess historiska utveckling''. 1922. s. 8</ref>

	I [[1601]] fanst i følgje manntalet 32 skattebetalarar i Arvidsjaursbyn, 40 i Semisjaur, 66 i Laisbyn og 35 i Luokta.<ref>~~{{bokref \|titel=~~Vägarna inom Norrbottens län ~~\|efternamn=Hoppe \|förnamn=Gunnar \|år=1945\|serie=~~ Geographica, skrifter från Upsala universitets geografiska institution, nr 16 ~~\|sid=~~53}}</ref>		I [[1601]] fanst i følgje manntalet 32 skattebetalarar i Arvidsjaursbyn, 40 i Semisjaur, 66 i Laisbyn og 35 i Luokta.<ref>Hoppe, Gunnar: ''Vägarna inom Norrbottens län'' i ''Geographica, skrifter från Upsala universitets geografiska institution, nr 16''. 1945. s. 53</ref>

	På [[Anders Bure]]s kart over [[Nordkalotten]] frå 1611, som truleg er basert på opplysningar frå dei første åra av 1600-talet, finn vi att Arnijerfell (Arvidsjaur) ved [[Byskeälven]], Lochtari og Semisjerfi ved [[Skellefteälven]] og Laisbij ved Vendeles T[resk] (Storvindeln) i [[Vindelälven]]. Byane er viste med teltsymbol som truleg viser vinterbuplassane til byane.<ref>{{webbref \|url=http://www.lenvik-museum.no/meny5/Samisk%20historie/1611_Andreas_Bureus_Lapplandskart_samebyene_i_Torneaa_lappmark.pdf \|titel=Karta över Lappland \|hämtdatum=3 juni 2009 \|efternamn=Bureus \|förnamn=Andreas \|datum=1611 }}</ref>		På [[Anders Bure]]s kart over [[Nordkalotten]] frå 1611, som truleg er basert på opplysningar frå dei første åra av 1600-talet, finn vi att Arnijerfell (Arvidsjaur) ved [[Byskeälven]], Lochtari og Semisjerfi ved [[Skellefteälven]] og Laisbij ved Vendeles T[resk] (Storvindeln) i [[Vindelälven]]. Byane er viste med teltsymbol som truleg viser vinterbuplassane til byane.<ref>{{subst:webbref \|url=http://www.lenvik-museum.no/meny5/Samisk%20historie/1611_Andreas_Bureus_Lapplandskart_samebyene_i_Torneaa_lappmark.pdf \|titel=Karta över Lappland \|hämtdatum=3 juni 2009 \|efternamn=Bureus \|förnamn=Andreas \|datum=1611 }}</ref>

	Det finst opplysningar om at det vart halde samemarknader [[Lillpite]] by først på 1600-talet. Truleg fór [[birkarl]]ar òg opp til dei samiske vinterbuplassane for å handle.<ref>{{bokref \|titel=Vägarna inom Norrbottens län \|efternamn=Hoppe \|förnamn=Gunnar \|år=1945\|serie= Geographica, skrifter från Upsala universitets geografiska institution, nr 16 \|sid=60}} </ref>		Det finst opplysningar om at det vart halde samemarknader [[Lillpite]] by først på 1600-talet. Truleg fór [[birkarl]]ar òg opp til dei samiske vinterbuplassane for å handle.<ref>{{bokref \|titel=Vägarna inom Norrbottens län \|efternamn=Hoppe \|förnamn=Gunnar \|år=1945\|serie= Geographica, skrifter från Upsala universitets geografiska institution, nr 16 \|sid=60}} </ref>

Olve Utne på 28. apr. 2022 kl. 16:48

2022-04-28T16:48:20Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 28. apr. 2022 kl. 16:48
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|~~Fil:~~Lappmarker i Svensk Lappland.png\|Svensk Lappland med nyare tids utstrekning av Pite lappmark vist i lys oransje.}}'''[[Pite lappmark]]''' er ei historisk såkalla ''[[lappmark]]'' kring [[Pite älv]] i [[Lappland (Sverige)\|Lappland]] i [[Norrbottens län]] i Sverige. I vår tid omfattar Pite lappmark dei noverande kommunane [[Arjeplogs kommun\|Arjeplog]], [[Arvidsjaurs kommun\|Arvidsjaur]] og [[Malå kommun\|Malå]]. Hovuddelen av Arjeplog så vel som nordlege og vestlege delar av Arvidsjaur er [[pitesamar\|pitesamisk]] område, medan resten av Arjeplog, Arvidsjaur og Malå språkleg og kulturelt hører til det [[umesamar\|umesamiske]] området. </onlyinclude>		<onlyinclude>{{thumb\|Lappmarker i Svensk Lappland.png\|Svensk Lappland med nyare tids utstrekning av Pite lappmark vist i lys oransje.}}'''[[Pite lappmark]]''' er ei historisk såkalla ''[[lappmark]]'' kring [[Pite älv]] i [[Lappland (Sverige)\|Lappland]] i [[Norrbottens län]] i Sverige. I vår tid omfattar Pite lappmark dei noverande kommunane [[Arjeplogs kommun\|Arjeplog]], [[Arvidsjaurs kommun\|Arvidsjaur]] og [[Malå kommun\|Malå]]. Hovuddelen av Arjeplog så vel som nordlege og vestlege delar av Arvidsjaur er [[pitesamar\|pitesamisk]] område, medan resten av Arjeplog, Arvidsjaur og Malå språkleg og kulturelt hører til det [[umesamar\|umesamiske]] området. </onlyinclude>

	== Historie ==		== Historie ==

Olve Utne på 28. apr. 2022 kl. 16:48

2022-04-28T16:48:02Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 28. apr. 2022 kl. 16:48
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|Lappmarker i Svensk Lappland ~~(s)~~.~~jpg~~\|Svensk Lappland med nyare tids utstrekning av Pite lappmark vist i lys oransje.}}'''[[Pite lappmark]]''' er ei historisk såkalla ''[[lappmark]]'' kring [[Pite älv]] i [[Lappland (Sverige)\|Lappland]] i [[Norrbottens län]] i Sverige. I vår tid omfattar Pite lappmark dei noverande kommunane [[Arjeplogs kommun\|Arjeplog]], [[Arvidsjaurs kommun\|Arvidsjaur]] og [[Malå kommun\|Malå]]. Hovuddelen av Arjeplog så vel som nordlege og vestlege delar av Arvidsjaur er [[pitesamar\|pitesamisk]] område, medan resten av Arjeplog, Arvidsjaur og Malå språkleg og kulturelt hører til det [[umesamar\|umesamiske]] området. </onlyinclude>		<onlyinclude>{{thumb\|Fil:Lappmarker i Svensk Lappland.png\|Svensk Lappland med nyare tids utstrekning av Pite lappmark vist i lys oransje.}}'''[[Pite lappmark]]''' er ei historisk såkalla ''[[lappmark]]'' kring [[Pite älv]] i [[Lappland (Sverige)\|Lappland]] i [[Norrbottens län]] i Sverige. I vår tid omfattar Pite lappmark dei noverande kommunane [[Arjeplogs kommun\|Arjeplog]], [[Arvidsjaurs kommun\|Arvidsjaur]] og [[Malå kommun\|Malå]]. Hovuddelen av Arjeplog så vel som nordlege og vestlege delar av Arvidsjaur er [[pitesamar\|pitesamisk]] område, medan resten av Arjeplog, Arvidsjaur og Malå språkleg og kulturelt hører til det [[umesamar\|umesamiske]] området. </onlyinclude>

	== Historie ==		== Historie ==

Kallrustad: /* Historie */ lenke

2021-10-18T06:52:37Z

Historie: lenke

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 18. okt. 2021 kl. 06:52
Linje 2:		Linje 2:

	== Historie ==		== Historie ==
	<onlyinclude>Først på 1600-talet omfatta Pite ~~Lappmark~~ dei historiske [[sameby]]ane ''Luokta'' (òg skrive ''Lockteå'' o.a.), ''Arvidsjaur'', ''Semisjaur'' og ''Laisbyn''. Den sistnemnte byen strekte seg ned langs fjellkjeda heile vegen til [[Frostviken]] i Jämtland, som viser at Pite lappmark altså tidlegare hadde ei betydeleg større utstrekning enn i seinare tid. </onlyinclude>		<onlyinclude>Først på 1600-talet omfatta Pite lappmark dei historiske [[sameby]]ane ''Luokta'' (òg skrive ''Lockteå'' o.a.), ''Arvidsjaur'', ''Semisjaur'' og ''Laisbyn''. Den sistnemnte byen strekte seg ned langs fjellkjeda heile vegen til [[Frostviken]] i [[Jämtland]], som viser at Pite lappmark altså tidlegare hadde ei betydeleg større utstrekning enn i seinare tid. </onlyinclude>

	<onlyinclude>''Luokta'' tyder ‘vika’, men kva for ei vik som gav byen namnet sitt er ukjent. ''Arvidsjaur'' er oppkalla etter ein sjø med same namnet, medan ''Semisjaur'' kjem av sjøen Sebnejaure sørom [[Uddjaur]]. ''Laisbyn'' kan ha fått namnet sitt anten etter [[Laisälven]], sjøen Stor-Laisan i [[Arjeplog]] eller kanskje den litle sjøen [[Laisan]] ved [[Tärna]] kyrkje i noverande [[Lycksele lappmark]].</onlyinclude><ref>{{bokref \|titel=Om lappskattelandsinstitutet och dess historiska utveckling \|efternamn=Holmbäck \|förnamn=Åke \|författarlänk= \|medförfattare= \|år=1922 \|sid=8 }} </ref>		<onlyinclude>''Luokta'' tyder ‘vika’, men kva for ei vik som gav byen namnet sitt er ukjent. ''Arvidsjaur'' er oppkalla etter ein sjø med same namnet, medan ''Semisjaur'' kjem av sjøen Sebnejaure sørom [[Uddjaur]]. ''Laisbyn'' kan ha fått namnet sitt anten etter [[Laisälven]], sjøen Stor-Laisan i [[Arjeplog]] eller kanskje den litle sjøen [[Laisan]] ved [[Tärna]] kyrkje i noverande [[Lycksele lappmark]].</onlyinclude><ref>{{bokref \|titel=Om lappskattelandsinstitutet och dess historiska utveckling \|efternamn=Holmbäck \|förnamn=Åke \|författarlänk= \|medförfattare= \|år=1922 \|sid=8 }} </ref>

Olve Utne på 1. mar. 2019 kl. 11:24

2019-03-01T11:24:50Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 1. mar. 2019 kl. 11:24
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|Lappmarker i Svensk Lappland (s).jpg\|Svensk Lappland med nyare tids utstrekning av Pite lappmark vist i lys oransje.}}'''[[Pite lappmark]]''' er ei historisk såkalla ''[[lappmark]]'' kring [[Pite älv]] i [[Lappland (Sverige)\|Lappland]] i [[Norrbottens län]] i Sverige. I vår tid omfattar Pite lappmark dei noverande kommunane [[Arjeplogs kommun\|Arjeplog]], [[Arvidsjaurs kommun\|Arvidsjaur]] og [[Malå kommun\|Malå]]. Arjeplog så vel som nordlege og vestlege delar av Arvidsjaur er [[pitesamar\|pitesamisk]] område, medan resten av Arvidsjaur og Malå språkleg og kulturelt hører til det [[umesamar\|umesamiske]] området. </onlyinclude>		<onlyinclude>{{thumb\|Lappmarker i Svensk Lappland (s).jpg\|Svensk Lappland med nyare tids utstrekning av Pite lappmark vist i lys oransje.}}'''[[Pite lappmark]]''' er ei historisk såkalla ''[[lappmark]]'' kring [[Pite älv]] i [[Lappland (Sverige)\|Lappland]] i [[Norrbottens län]] i Sverige. I vår tid omfattar Pite lappmark dei noverande kommunane [[Arjeplogs kommun\|Arjeplog]], [[Arvidsjaurs kommun\|Arvidsjaur]] og [[Malå kommun\|Malå]]. Hovuddelen av Arjeplog så vel som nordlege og vestlege delar av Arvidsjaur er [[pitesamar\|pitesamisk]] område, medan resten av Arjeplog, Arvidsjaur og Malå språkleg og kulturelt hører til det [[umesamar\|umesamiske]] området. </onlyinclude>

	== Historie ==		== Historie ==

Kallrustad: kategorijustering

2019-03-01T09:41:27Z

kategorijustering

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 1. mar. 2019 kl. 09:41
Linje 47:		Linje 47:
	{{Wikipedia\|sv-tilpassa\|Pite lappmark}}		{{Wikipedia\|sv-tilpassa\|Pite lappmark}}
	{{F1}}		{{F1}}
	[[Kategori:~~Norrland~~]]		[[Kategori:Norrbottens län]]
	[[kategori:pitesamisk historie og kultur]]		[[kategori:pitesamisk historie og kultur]]
	[[kategori:umesamisk historie og kultur]]		[[kategori:umesamisk historie og kultur]]
	{{nn}}		{{nn}}

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 12. jan. 2023 kl. 07:41
Linje 10:		Linje 10:
	På [[Anders Bure]]s kart over [[Nordkalotten]] frå 1611, som truleg er basert på opplysningar frå dei første åra av 1600-talet, finn vi att Arnijerfell (Arvidsjaur) ved [[Byskeälven]], Lochtari og Semisjerfi ved [[Skellefteälven]] og Laisbij ved Vendeles T[resk] (Storvindeln) i [[Vindelälven]]. Byane er viste med teltsymbol som truleg viser vinterbuplassane til byane.<ref>[http://www.lenvik-museum.no/meny5/Samisk%20historie/1611_Andreas_Bureus_Lapplandskart_samebyene_i_Torneaa_lappmark.pdf Karta över Lappland], Andreas Bureus 1611. Lest 2009-06-03.</ref>		På [[Anders Bure]]s kart over [[Nordkalotten]] frå 1611, som truleg er basert på opplysningar frå dei første åra av 1600-talet, finn vi att Arnijerfell (Arvidsjaur) ved [[Byskeälven]], Lochtari og Semisjerfi ved [[Skellefteälven]] og Laisbij ved Vendeles T[resk] (Storvindeln) i [[Vindelälven]]. Byane er viste med teltsymbol som truleg viser vinterbuplassane til byane.<ref>[http://www.lenvik-museum.no/meny5/Samisk%20historie/1611_Andreas_Bureus_Lapplandskart_samebyene_i_Torneaa_lappmark.pdf Karta över Lappland], Andreas Bureus 1611. Lest 2009-06-03.</ref>

	Det finst opplysningar om at det vart halde samemarknader [[Lillpite]] by først på 1600-talet. Truleg fór [[birkarl]]ar òg opp til dei samiske vinterbuplassane for å handle.<ref>~~{{bokref \|titel=~~Vägarna inom Norrbottens län ~~\|efternamn=Hoppe \|förnamn=Gunnar \|år=~~1945~~\|serie=~~ Geographica, skrifter från Upsala universitets geografiska institution, nr 16 \|sid=60}} </ref>		Det finst opplysningar om at det vart halde samemarknader [[Lillpite]] by først på 1600-talet. Truleg fór [[birkarl]]ar òg opp til dei samiske vinterbuplassane for å handle.<ref>Hoppe, Gunnar: Vägarna inom Norrbottens län, 1945, Geographica, skrifter från Upsala universitets geografiska institution, nr 16, sid. 60. </ref>

	I [[1606]] vart Laisbyn overført til [[Ume lappmark]]. Under [[Nasa silvergruva\|Nasafjellsepoken]] vart så delar av den gamle Laisbyn overført til Pite lappmark att, men etter at gruva vart øydelagt i [[1659]] fekk Pite lappmark si definitive grense mot sør.		I [[1606]] vart Laisbyn overført til [[Ume lappmark]]. Under [[Nasa silvergruva\|Nasafjellsepoken]] vart så delar av den gamle Laisbyn overført til Pite lappmark att, men etter at gruva vart øydelagt i [[1659]] fekk Pite lappmark si definitive grense mot sør.

	I løpet av 1600-talet kom tre nye samebyar til i Pite lappmark: ''Arjeplog'', ''Norrvästerbyn'' og ''Södervästerbyn''. Samtlege braut ut or den gamle Semisjaursbyn; Södervästerbyn kanskje òg delvis or Luokta. Den nye Arjeplogsbyn bestod av [[skogssamar]] medan Norrvästerbyn og Södervästerbyn bestod av [[fjellsamar]].<ref>		I løpet av 1600-talet kom tre nye samebyar til i Pite lappmark: ''Arjeplog'', ''Norrvästerbyn'' og ''Södervästerbyn''. Samtlege braut ut or den gamle Semisjaursbyn; Södervästerbyn kanskje òg delvis or Luokta. Den nye Arjeplogsbyn bestod av [[skogssamar]] medan Norrvästerbyn og Södervästerbyn bestod av [[fjellsamar]].<ref>Holmbäck, Åke: Om lappskattelandsinstitutet och dess historiska utveckling, 1922, sid. 19. </ref>
	~~{{bokref \|titel=~~Om lappskattelandsinstitutet och dess historiska utveckling ~~\|efternamn=Holmbäck \|förnamn=Åke \|författarlänk= \|medförfattare= \|år=~~1922 ~~\|utgivare= \|utgivningsort= \|isbn= \|~~sid=19}}
	</ref>
	=== Etablering av kyrkjestader ===		=== Etablering av kyrkjestader ===
	Når [[Karl IX]] [[1606]] anla dei fire første kyrkjestadene i lappmarkene fekk samebyane i Pite lappmark ein felles kyrkjestad i [[Arvidsjaur]]. Der fanst det allereie eit kapell på den tida, men vi veit ikkje mykje om dette kapellet. Samtidig vart Laisbyn overført til [[Ume lappmark]] for å auke grunnlaget for kyrkjestaden i [[Lycksele]]. <ref>~~{{bokref \|efternamn=~~Thordsson Hjort ~~\|förnamn=~~Daniel ~~\|titel=~~Handlingar rörande Skandinaviens historia XXXIX~~\|origdatum= \|origår=~~1606 ~~\|år=~~1858 ~~\|sid=189-207 \|kapitel=~~Daniel Thordsson Hjorts berättelse; dat. Hornötorp den 28 April 1606}}</ref>		Når [[Karl IX]] [[1606]] anla dei fire første kyrkjestadene i lappmarkene fekk samebyane i Pite lappmark ein felles kyrkjestad i [[Arvidsjaur]]. Der fanst det allereie eit kapell på den tida, men vi veit ikkje mykje om dette kapellet. Samtidig vart Laisbyn overført til [[Ume lappmark]] for å auke grunnlaget for kyrkjestaden i [[Lycksele]]. <ref>Thordsson Hjort, Daniel: Handlingar rörande Skandinaviens historia XXXIX, [1606] 1858 "Daniel Thordsson Hjorts berättelse; dat. Hornötorp den 28 April 1606",, sid. 189-207. </ref>

	Den nye kyrkjestaden i Arvidsjaur vart òg den einaste tillatne marknadsplassen og dermed sentralstad i Pite lappmark. Men allereie i 1640 vart det oppretta enda tre forsamlingar i Pite lappmark: [[Arjeplogs församling\|Arjeplog]], [[Silbojokk]] og [[Nasafjäll]]. Denne endringa bygde på og var heilt avhengig av [[Nasa silvergruva]]. Til Arjeplog vart no Lais- og Granbyn (dei nordlegare delane av den gamle Laisbyn) overført frå [[Lycksele lappmark]], så vel som Tuorponbyn frå [[Lule lappmark]]. Til Silbojokks kyrka vart smeltehyttefolket og Semisjaurs lappby overført, og til Nasafjälls kyrka vart bruks- og gruvefolket og ein del fjellsamar overførte. Arvidsjaur og Luokta samebyar fekk halde på [[Arvidsjaur]] som kyrkjestaden sin.		Den nye kyrkjestaden i Arvidsjaur vart òg den einaste tillatne marknadsplassen og dermed sentralstad i Pite lappmark. Men allereie i 1640 vart det oppretta enda tre forsamlingar i Pite lappmark: [[Arjeplogs församling\|Arjeplog]], [[Silbojokk]] og [[Nasafjäll]]. Denne endringa bygde på og var heilt avhengig av [[Nasa silvergruva]]. Til Arjeplog vart no Lais- og Granbyn (dei nordlegare delane av den gamle Laisbyn) overført frå [[Lycksele lappmark]], så vel som Tuorponbyn frå [[Lule lappmark]]. Til Silbojokks kyrka vart smeltehyttefolket og Semisjaurs lappby overført, og til Nasafjälls kyrka vart bruks- og gruvefolket og ein del fjellsamar overførte. Arvidsjaur og Luokta samebyar fekk halde på [[Arvidsjaur]] som kyrkjestaden sin.

	Den nye forsamlingsinndelinga fall saman etter at [[Nasa silvergruva]] vart øydelagt i 1659. Kyrkjestadene som greidde seg vidare var [[Arjeplog]] og [[Arvidsjaur]]. Samane i Lais- og Granbyn kravde, og fekk innvilga, å få ha [[Lycksele]] som sin kyrkjestad att. Likeleis vart Tuorpon lagt til [[Lule lappmark]] att.<ref>~~{{bokref \|efternamn=~~Bromé~~\|förnamn=~~Janrik~~\|titel=~~Nasafjäll: ett norrländskt silververks historia~~\|år=~~1923}}</ref>, <ref>~~{{bokref \|titel=~~Källskrifter rörande kyrka och skola i den svenska lappmarken under 1600-talet, samlade och utgivna av Erik Nordberg~~\|serie=~~ Kungl. Skytteanska Samfundets handlingar No 11~~\|år=1973}}~~ </ref>		Den nye forsamlingsinndelinga fall saman etter at [[Nasa silvergruva]] vart øydelagt i 1659. Kyrkjestadene som greidde seg vidare var [[Arjeplog]] og [[Arvidsjaur]]. Samane i Lais- og Granbyn kravde, og fekk innvilga, å få ha [[Lycksele]] som sin kyrkjestad att. Likeleis vart Tuorpon lagt til [[Lule lappmark]] att.<ref>Bromé, Janrik: Nasafjäll: ett norrländskt silververks historia, 1923. </ref>, <ref>Källskrifter rörande kyrka och skola i den svenska lappmarken under 1600-talet, samlade och utgivna av Erik Nordberg, 1973, Kungl. Skytteanska Samfundets handlingar No 11. </ref>

	== Kolonisering ==		== Kolonisering ==
	Pite lappmark var den [[lappmark]]a som vart sist kolonisert. Den første nybygginga var truleg [[Kasker]] i [[Arjeplogs kommun\|Arjeplog]], som vart grunnlagt av ein same under dei første åra av 1700-talet. På resten av første halvdelen av 1700-talet vart berre to nybyggingsområde etablerte i området, begge innaføre [[Arjeplog]]s sokn og grunnlagt av samar. Den første nybygginga i [[Arvidsjaur]] var [[Glommersträsk]] og [[Pjesker]], som vart grunnlagte av inflytta svenskar i 1750-åra. Først i 1760-åra sette koloniseringa fart for ålvor i Pite lappmark. Den første nybygginga i [[Malå]] viste seg i [[1769]].		Pite lappmark var den [[lappmark]]a som vart sist kolonisert. Den første nybygginga var truleg [[Kasker]] i [[Arjeplogs kommun\|Arjeplog]], som vart grunnlagt av ein same under dei første åra av 1700-talet. På resten av første halvdelen av 1700-talet vart berre to nybyggingsområde etablerte i området, begge innaføre [[Arjeplog]]s sokn og grunnlagt av samar. Den første nybygginga i [[Arvidsjaur]] var [[Glommersträsk]] og [[Pjesker]], som vart grunnlagte av inflytta svenskar i 1750-åra. Først i 1760-åra sette koloniseringa fart for ålvor i Pite lappmark. Den første nybygginga i [[Malå]] viste seg i [[1769]].

	Seinare var det òg mykje vanlegare at samar grunnla nybygginga i [[Arjeplog]] än i [[Arvidsjaur]], medan svenskar var meir aktive i [[Arvidsjaur]]. Mange av nybyggjarane i [[Arvidsjaur]] kom frå [[Skellefteå]] sokn, medan berre eit fåtal kom frå [[Piteå]].<ref>~~{{bokref \|titel=~~Koloniseringen av Pite lappmark t.o.m. år 1867 ~~\|efternamn=Bylund \|förnamn=Erik \|serie=~~Geographica: skrifter från Uppsala universitets geografiska institution nr 30~~\|år=1956 \|utgivningsort=Uppsala }}~~ </ref>, <ref>{~~{bokref \|titel=~~Skogssamiska studier: möten i kultur och näringar 1650–1800 ~~\|efternamn=Marklund \|förnamn=Bertil \|år=~~1999 ~~\|serie=~~Kulturens frontlinjer, 16 ~~\|utgivningsort=Umeå }}~~</ref>		Seinare var det òg mykje vanlegare at samar grunnla nybygginga i [[Arjeplog]] än i [[Arvidsjaur]], medan svenskar var meir aktive i [[Arvidsjaur]]. Mange av nybyggjarane i [[Arvidsjaur]] kom frå [[Skellefteå]] sokn, medan berre eit fåtal kom frå [[Piteå]].<ref>Bylund, Erik: Koloniseringen av Pite lappmark t.o.m. år 1867, Uppsala 1956, Geographica: skrifter från Uppsala universitets geografiska institution nr 30. </ref>, <ref>{Marklund, Bertil: Skogssamiska studier: möten i kultur och näringar 1650–1800, Umeå 1999, Kulturens frontlinjer, 16. </ref>

	==Kjelder==		==Kjelder==