Risnes (Kvinesdal gnr. 190) - Sideversjonshistorikk

Cnyborg: Teksterstatting – «fylke = Vest-Agder» til «fylke = Agder»

2020-05-13T07:15:40Z

Teksterstatting – «fylke = Vest-Agder» til «fylke = Agder»

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 13. mai 2020 kl. 07:15
Linje 12:		Linje 12:
	\| sokn = [[Fjotland sokn\|Fjotland]]		\| sokn = [[Fjotland sokn\|Fjotland]]
	\| kommune = [[Kvinesdal kommune\|Kvinesdal]]		\| kommune = [[Kvinesdal kommune\|Kvinesdal]]
	\| fylke = [[~~Vest-~~Agder]]		\| fylke = [[Agder fylke\|Agder]]
	\| gnr = 190		\| gnr = 190
	\| bnr =		\| bnr =

AP: skrivefeil retta

2020-04-24T13:29:51Z

skrivefeil retta

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 24. apr. 2020 kl. 13:29
Linje 109:		Linje 109:

	== Eigedomsforhold ==		== Eigedomsforhold ==
	Kolbein Guttormsen på Josdal i Tonstad sokn kjøpte Risnes og Netland i 1508. Ein dom av 1682, som siterer eit kjøpebrev frå 1541, fortel at sonen Gunnleif betalte siste avdrag på kjøpet til futen Niels Jenssøn på Feda i 1541. Avdraget var på eit laup smør (ca. 15 kg) og ~~400~~ elghuder.		Kolbein Guttormsen på Josdal i Tonstad sokn kjøpte Risnes og Netland i 1508. Ein dom av 1682, som siterer eit kjøpebrev frå 1541, fortel at sonen Gunnleif betalte siste avdrag på kjøpet til futen Niels Jenssøn på Feda i 1541. Avdraget var på eit laup smør (ca. 15 kg) og to elghuder.

	Ei misforståing som har fått eit visst fotfeste er at Kolbein kjøpte garden av futen Niels Jenssøn på Feda, men Niels blei ikkje innsett som fut før tidlegast på 1530-talet. Han var nok berre barnet i 1508. Det ein derimot kan seia er, at sidan futen, som hadde ansvaret for å forvalta lensherrens og kongsmaktas eigedomar, fekk siste avdraget, var truleg Risnes og Netland kron- eller kyrkjegods. Dei kan ha vore opphaveleg krongods eller eit pant som ble overdratt kongsmakta frå kyrkja i forbindelse med reformasjonen. I samband med reformasjonen, som gjekk føre seg i Noreg siste halvdel av 1530-talet, blei store godssamlingar overførte frå kyrkja til kongen. Dei fleste av desse blei selde vidare siste halvdel av 1600-talet, då kongen kom i pengenaud.		Ei misforståing som har fått eit visst fotfeste er at Kolbein kjøpte garden av futen Niels Jenssøn på Feda, men Niels blei ikkje innsett som fut før tidlegast på 1530-talet. Han var nok berre barnet i 1508. Det ein derimot kan seia er, at sidan futen, som hadde ansvaret for å forvalta lensherrens og kongsmaktas eigedomar, fekk siste avdraget, var truleg Risnes og Netland kron- eller kyrkjegods. Dei kan ha vore opphaveleg krongods eller eit pant som ble overdratt kongsmakta frå kyrkja i forbindelse med reformasjonen. I samband med reformasjonen, som gjekk føre seg i Noreg siste halvdel av 1530-talet, blei store godssamlingar overførte frå kyrkja til kongen. Dei fleste av desse blei selde vidare siste halvdel av 1600-talet, då kongen kom i pengenaud.

AP: endre preposisjoner

2020-03-30T16:28:16Z

endre preposisjoner

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 30. mar. 2020 kl. 16:28
Linje 37:		Linje 37:
	I den første matrikkelen som gav ei beskriving av garden, den frå 1665, får me vita at dei i Risnes hadde ei bekkekvern, og at dei hadde skog til husbruk og brensel. I 1723 blei det også nemnt at det var ein «liten seterstøl ved gården». Risnes hadde mykje utmark og det er fleire støler knytte til garden; Dyrlistølen, Ausdalstølen og Leidestølen. I 1658 ble det nemnt ein støl ved Falkefjell.		I den første matrikkelen som gav ei beskriving av garden, den frå 1665, får me vita at dei i Risnes hadde ei bekkekvern, og at dei hadde skog til husbruk og brensel. I 1723 blei det også nemnt at det var ein «liten seterstøl ved gården». Risnes hadde mykje utmark og det er fleire støler knytte til garden; Dyrlistølen, Ausdalstølen og Leidestølen. I 1658 ble det nemnt ein støl ved Falkefjell.

	I 1723 blei garden beskriven som «tungvunden», men jorda skal ha vore god og garden var ein «Landgård i solli». I hundreåret etter, og utover 1800-talet, auka jordbruket og husdyrhaldet. På Risnes dyrka dei anslagsvis fire og ei halv tønne i 1723, medan alt i 1802 var volumet dobla til 9 tønner. Foldtalet var anslått til fire, noko som gjev ei avling på om lag 36 tønner. Dette talet var lågare enn tal for gardane lenger sør i Fjotland, men med ei lokalisering på 350 meter over havet hadde dei ein kortare vekstsesong enn lenger sør. I 1802-matrikkelen blei da også garden definert som heiegard.		I 1723 blei garden beskriven som «tungvunden», men jorda skal ha vore god og garden var ein «Landgård i solli». I hundreåret etter, og utover 1800-talet, auka jordbruket og husdyrhaldet. I Risnes dyrka dei anslagsvis fire og ei halv tønne i 1723, medan alt i 1802 var volumet dobla til 9 tønner. Foldtalet var anslått til fire, noko som gjev ei avling på om lag 36 tønner. Dette talet var lågare enn tal for gardane lenger sør i Fjotland, men med ei lokalisering på 350 meter over havet hadde dei ein kortare vekstsesong enn lenger sør. I 1802-matrikkelen blei da også garden definert som heiegard.

	Vekstforholda definerte også kva ein kunne så. I 1835 var 10 av i underkant 12 tønner korn som blei sådd, havre. I tillegg var det noko bygg og noko blandkorn. Fare for frost og kort vekstsesong førte til at mange heiegarder gjekk over til å dyrke jordeple då den blei tilgjengeleg på slutninga av 1700-talet. Så også på Risnes. Første halvdel av 1800-talet blei det satsa hardt på jordeple. Frå fire tønner i 1802 blei produksjonen meir enn femdobla fram til 1865, då dei dyrka 21 tønner. Då var dyrking av jordeple større i volum enn korndyrkinga. Dette samstundes som at korndyrkinga også auka kraftig.		Vekstforholda definerte også kva ein kunne så. I 1835 var 10 av i underkant 12 tønner korn som blei sådd, havre. I tillegg var det noko bygg og noko blandkorn. Fare for frost og kort vekstsesong førte til at mange heiegarder gjekk over til å dyrke jordeple då den blei tilgjengeleg på slutninga av 1700-talet. Så også i Risnes. Første halvdel av 1800-talet blei det satsa hardt på jordeple. Frå fire tønner i 1802 blei produksjonen meir enn femdobla fram til 1865, då dei dyrka 21 tønner. Då var dyrking av jordeple større i volum enn korndyrkinga. Dette samstundes som at korndyrkinga også auka kraftig.

	== Jordbruk og husdyrhald ==		== Jordbruk og husdyrhald ==
	Heile Europa gjennomgjekk ein kraftig folkeauke på 1800-talet, noko som var ein konsekvens av, og på same tid, førte til ei teknologisk utvikling i jordbruket. Blant anna blei den moderne plogen – funnen opp omkring 1760 – tatt i bruk over store delar av kontinentet. Med plogen kunne ein pløya opp grasmark og med det driva meir effektivt jordskifte mellom åker og eng. Endringa i produksjonsform ser ein ganske klare spor etter på Risnes i denne perioden. I tillegg til den massive auken i både jordeple- og korndyrking, og at folketalet blei nesten dobla frå 1801 til 1865, så ser ein ei endring i husdyrhaldet. Frå å ha ein hest i 1723 og 1802, hadde dei i 1865 seks hestar (fire i 1835). For å driva plogdrift måtte ein ha hest og ein hadde ikkje hest for moro skuld. Det er og ein stor auke i krøtterhaldet på Risnes i perioden.		Heile Europa gjennomgjekk ein kraftig folkeauke på 1800-talet, noko som var ein konsekvens av, og på same tid, førte til ei teknologisk utvikling i jordbruket. Blant anna blei den moderne plogen – funnen opp omkring 1760 – tatt i bruk over store delar av kontinentet. Med plogen kunne ein pløya opp grasmark og med det driva meir effektivt jordskifte mellom åker og eng. Endringa i produksjonsform ser ein ganske klare spor etter i Risnes i denne perioden. I tillegg til den massive auken i både jordeple- og korndyrking, og at folketalet blei nesten dobla frå 1801 til 1865, så ser ein ei endring i husdyrhaldet. Frå å ha ein hest i 1723 og 1802, hadde dei i 1865 seks hestar (fire i 1835). For å driva plogdrift måtte ein ha hest og ein hadde ikkje hest for moro skuld. Det er og ein stor auke i krøtterhaldet i Risnes i perioden.
	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"
	\|		\|
Linje 100:		Linje 100:
	== Kulturminne ==		== Kulturminne ==
	[[Fil:Risnes utsk 1886.jpg\|miniatyr\|529x529pk\|Utskiftingskart frå 1886]]		[[Fil:Risnes utsk 1886.jpg\|miniatyr\|529x529pk\|Utskiftingskart frå 1886]]
	Det er ikkje registrert så mange kulturminne frå innmarka på Risnes. Det har blitt gjort årringsdatering av gamlahuset på bruk 5, som viser at huset blei reist i 1852		Det er ikkje registrert så mange kulturminne frå innmarka i Risnes. Det har blitt gjort årringsdatering av gamlahuset på bruk 5, som viser at huset blei reist i 1852

	Hengebrua i stål over Kvina ved Risnes på fylkesveg 465 blei bygd i 1934. Brua har eit spenn på 61 meter. Stålbruer blei ganske vanlege i mellomkrigstida då prisen på stål fall kraftig, og brua er slik eit tidstypisk eksempel.		Hengebrua i stål over Kvina ved Risnes på fylkesveg 465 blei bygd i 1934. Brua har eit spenn på 61 meter. Stålbruer blei ganske vanlege i mellomkrigstida då prisen på stål fall kraftig, og brua er slik eit tidstypisk eksempel.

AP: bilder

2020-03-30T16:26:32Z

bilder

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 30. mar. 2020 kl. 16:26
Linje 99:		Linje 99:

	== Kulturminne ==		== Kulturminne ==
			[[Fil:Risnes utsk 1886.jpg\|miniatyr\|529x529pk\|Utskiftingskart frå 1886]]
	Det er ikkje registrert så mange kulturminne frå innmarka på Risnes. Det har blitt gjort årringsdatering av gamlahuset på bruk 5, som viser at huset blei reist i 1852		Det er ikkje registrert så mange kulturminne frå innmarka på Risnes. Det har blitt gjort årringsdatering av gamlahuset på bruk 5, som viser at huset blei reist i 1852

AP på 30. mar. 2020 kl. 16:25

2020-03-30T16:25:12Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 30. mar. 2020 kl. 16:25
Linje 3:		Linje 3:
	\| bgfarge =		\| bgfarge =
	\| navn = Risnes		\| navn = Risnes
	\| bilde =		\| bilde = Risnesflyfoto.jpg
	\| bildetekst =		\| bildetekst =
	\| altnavn =		\| altnavn =

AP på 30. mar. 2020 kl. 16:18

2020-03-30T16:18:04Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 30. mar. 2020 kl. 16:18
Linje 28:		Linje 28:

	Gardsvaldet er tydeleg avgrensa i aust mot soknegrensa til Tonstad i Sirdal kommune, medan vestgrensa følgjer Storeåne frå Homsbekken i sør til det nordlege utløpet av Geithombekken. På austsida av elva eig Knaben, sett bort ifrå Smisnes heilt i sør, som ligg under Netlandsnes. Frå utløpet av Geithombekken går skiftet med Homstøl i vest-nordvestleg retning til kommunegrensa. I sør skifter Risnes med Netland frå Homsbekken opp til Buheii, og midtheis strakt vestover til Tonstad. På Tonstadsida skifter Risnes med Tonstad, Josdal og Neset.		Gardsvaldet er tydeleg avgrensa i aust mot soknegrensa til Tonstad i Sirdal kommune, medan vestgrensa følgjer Storeåne frå Homsbekken i sør til det nordlege utløpet av Geithombekken. På austsida av elva eig Knaben, sett bort ifrå Smisnes heilt i sør, som ligg under Netlandsnes. Frå utløpet av Geithombekken går skiftet med Homstøl i vest-nordvestleg retning til kommunegrensa. I sør skifter Risnes med Netland frå Homsbekken opp til Buheii, og midtheis strakt vestover til Tonstad. På Tonstadsida skifter Risnes med Tonstad, Josdal og Neset.

	~~''Widerøe Flyveselskaps flyfoto fra Kvinesdal kommune.''. Norge;Vest Agder;Kvinesdal;;;;;. {{nb.no\|NBN:no-nb_digifoto_20131126_00290_NB_WF_KK_169717}}.~~

	== Gardsnamnet ==		== Gardsnamnet ==

AP på 30. mar. 2020 kl. 16:17

2020-03-30T16:17:27Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 30. mar. 2020 kl. 16:17
Linje 3:		Linje 3:
	\| bgfarge =		\| bgfarge =
	\| navn = Risnes		\| navn = Risnes
	\| bilde = ~~{{nb.no\|NBN:no-nb_digifoto_20131126_00290_NB_WF_KK_169717}}.~~		\| bilde =
	\| bildetekst =		\| bildetekst =
	\| altnavn =		\| altnavn =

AP på 30. mar. 2020 kl. 16:17

2020-03-30T16:17:15Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 30. mar. 2020 kl. 16:17
Linje 3:		Linje 3:
	\| bgfarge =		\| bgfarge =
	\| navn = Risnes		\| navn = Risnes
	\| bilde =		\| bilde = {{nb.no\|NBN:no-nb_digifoto_20131126_00290_NB_WF_KK_169717}}.
	\| bildetekst =		\| bildetekst =
	\| altnavn =		\| altnavn =

AP på 30. mar. 2020 kl. 16:15

2020-03-30T16:15:18Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 30. mar. 2020 kl. 16:15
Linje 28:		Linje 28:

	Gardsvaldet er tydeleg avgrensa i aust mot soknegrensa til Tonstad i Sirdal kommune, medan vestgrensa følgjer Storeåne frå Homsbekken i sør til det nordlege utløpet av Geithombekken. På austsida av elva eig Knaben, sett bort ifrå Smisnes heilt i sør, som ligg under Netlandsnes. Frå utløpet av Geithombekken går skiftet med Homstøl i vest-nordvestleg retning til kommunegrensa. I sør skifter Risnes med Netland frå Homsbekken opp til Buheii, og midtheis strakt vestover til Tonstad. På Tonstadsida skifter Risnes med Tonstad, Josdal og Neset.		Gardsvaldet er tydeleg avgrensa i aust mot soknegrensa til Tonstad i Sirdal kommune, medan vestgrensa følgjer Storeåne frå Homsbekken i sør til det nordlege utløpet av Geithombekken. På austsida av elva eig Knaben, sett bort ifrå Smisnes heilt i sør, som ligg under Netlandsnes. Frå utløpet av Geithombekken går skiftet med Homstøl i vest-nordvestleg retning til kommunegrensa. I sør skifter Risnes med Netland frå Homsbekken opp til Buheii, og midtheis strakt vestover til Tonstad. På Tonstadsida skifter Risnes med Tonstad, Josdal og Neset.

			''Widerøe Flyveselskaps flyfoto fra Kvinesdal kommune.''. Norge;Vest Agder;Kvinesdal;;;;;. {{nb.no\|NBN:no-nb_digifoto_20131126_00290_NB_WF_KK_169717}}.

	== Gardsnamnet ==		== Gardsnamnet ==

AP: litt meir tekst

2020-03-30T15:57:33Z

litt meir tekst

@@ Linje 106: / Linje 106: @@
 Johan Jerstad nemner eit par slåttenamn i boka si – Østensædet og Værdingsland – som kan ha vore gamle øydegarder som ikkje blei tatt opp igjen.
 ====== Matrikkel ======
@@ Linje 150: / Linje 159: @@
 |}
 <nowiki>*</nowiki>tal på oppsittarar
 ==Bruk==