Skjåk Almenning - Sideversjonshistorikk

Cnyborg: {{nn}}

2016-01-25T11:46:34Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 25. jan. 2016 kl. 11:46
Linje 148:		Linje 148:

	<references/>		<references/>



	[[Kategori:Skjåk Almenning]]		[[Kategori:Skjåk Almenning]]
	[[Kategori:Skjåk kommune]]		[[Kategori:Skjåk kommune]]
	{{F2}}		{{F2}}
			{{nn}}

Kallrustad på 23. nov. 2015 kl. 10:58

2015-11-23T10:58:43Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 23. nov. 2015 kl. 10:58
Linje 1:		Linje 1:

	<onlyinclude>{{thumb høyre\|ReinTundradalen.jpg\|~~<small>~~Reinsdyr i Tundradalen i Skjåk-ålmenninga. I bakgrunnen Tundradalskyrkja og Tverrådalskyrkja. ~~Foto:~~ Per Dagsgard~~.</small>~~}}		<onlyinclude>{{thumb høyre\|ReinTundradalen.jpg\|Reinsdyr i Tundradalen i Skjåk-ålmenninga. I bakgrunnen Tundradalskyrkja og Tverrådalskyrkja.\|Per Dagsgard}}
	'''[[Skjåk Almenning]]''' (i lokal daglegtale Skjåk ålmenning eller berre «Ålmeinningje») er ei [[Leksikon:Bygdeallmenning\|bygdeålmenning]] i [[Skjåk kommune]]. Med sine 2 millionar dekar er Skjåk Almenning landets tredje største [[Liste over Norges største grunneiere\|grunneigedom]], og den største private. Den omfattar praktisk tala all grunn over tregrensa i heile kommunen, og dessutan skogen i det meste av Nordberg sokn. Mesteparten av høgfjellsområdet i ålmenninga inngår nå i nasjonalparkane [[Reinheimen]] og [[Breheimen]].		'''[[Skjåk Almenning]]''' (i lokal daglegtale Skjåk ålmenning eller berre «Ålmeinningje») er ei [[Leksikon:Bygdeallmenning\|bygdeålmenning]] i [[Skjåk kommune]]. Med sine 2 millionar dekar er Skjåk Almenning landets tredje største [[Liste over Norges største grunneiere\|grunneigedom]], og den største private. Den omfattar praktisk tala all grunn over tregrensa i heile kommunen, og dessutan skogen i det meste av Nordberg sokn. Mesteparten av høgfjellsområdet i ålmenninga inngår nå i nasjonalparkane [[Reinheimen]] og [[Breheimen]].

Linje 10:		Linje 10:

	== Areal, ressursgrunnlag og grenser ==		== Areal, ressursgrunnlag og grenser ==
	{{thumb høyre\|Skjaak-grender.jpg\|~~<small>~~Sokn og grender i Skjåk. Ålmenninga omfattar alle område i kommunen utanfor grensa som er markert med raudt.~~</small>~~}}		{{thumb høyre\|Skjaak-grender.jpg\|Sokn og grender i Skjåk. Ålmenninga omfattar alle område i kommunen utanfor grensa som er markert med raudt.}}
	Ålmenninga dekkjer eit landareal på i alt ca. 2 millionar dekar. Eigedomen utgjer 95% av arealet i Skjåk kommune. Det aller meste er høgfjellsområde. Arealet fordeler seg prosentvis om lag slik:		Ålmenninga dekkjer eit landareal på i alt ca. 2 millionar dekar. Eigedomen utgjer 95% av arealet i Skjåk kommune. Det aller meste er høgfjellsområde. Arealet fordeler seg prosentvis om lag slik:

Linje 27:		Linje 27:

	== Ei hjørnesteinsverksemd ==		== Ei hjørnesteinsverksemd ==
	{{thumb høyre\|SkjaakAlmenning admin.JPG\|Administrasjonsbygget til Skjåk Almenning i Bismo, desember 2010. Bak ser ein byggevareutsalet og sagbruksbygningar. ~~Foto:~~ Hans P. Hosar.}}		{{thumb høyre\|SkjaakAlmenning admin.JPG\|Administrasjonsbygget til Skjåk Almenning i Bismo, desember 2010. Bak ser ein byggevareutsalet og sagbruksbygningar.\|[[Hans P. Hosar]]}}
	Forutan å vere grunneigar og forvaltar av skog, fisk, vilt og andre naturressursar, driv Skjåk Almenning skogbruk, foredlings- og forretningsverksemd i bygda. Det blir årleg avverka om lag 9000 m<sup>3</sup> furutømmer (opplysning frå 2009). Foredlinga skjer ved ålmenninga sitt sagbruk og høvleri i Bismo. Denne delen av verksemda blir i dag (2010) organisert gjennom dotterselskapet Skjåk Trelast as, som også driv omsetjing av trelast og byggevarer i Bismo (Bygger'n i Skjåk). Ålmenninga har elles inntekter av jakt- og fiskerettar, av kraftutbygginga og av festeavgifter av hyttetomter.		Forutan å vere grunneigar og forvaltar av skog, fisk, vilt og andre naturressursar, driv Skjåk Almenning skogbruk, foredlings- og forretningsverksemd i bygda. Det blir årleg avverka om lag 9000 m<sup>3</sup> furutømmer (opplysning frå 2009). Foredlinga skjer ved ålmenninga sitt sagbruk og høvleri i Bismo. Denne delen av verksemda blir i dag (2010) organisert gjennom dotterselskapet Skjåk Trelast as, som også driv omsetjing av trelast og byggevarer i Bismo (Bygger'n i Skjåk). Ålmenninga har elles inntekter av jakt- og fiskerettar, av kraftutbygginga og av festeavgifter av hyttetomter.

Kallrustad: Tilbakestilte endring av Kallrustad (diskusjon) til siste versjon av Hans P. Hosar

2015-11-23T10:57:25Z

Tilbakestilte endring av Kallrustad (diskusjon) til siste versjon av Hans P. Hosar

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 23. nov. 2015 kl. 10:57
Linje 1:		Linje 1:

	<onlyinclude>{{thumb høyre\|ReinTundradalen.jpg\|<small>Reinsdyr i Tundradalen i Skjåk-ålmenninga. I bakgrunnen Tundradalskyrkja og Tverrådalskyrkja.\|Per Dagsgard}}		<onlyinclude>{{thumb høyre\|ReinTundradalen.jpg\|<small>Reinsdyr i Tundradalen i Skjåk-ålmenninga. I bakgrunnen Tundradalskyrkja og Tverrådalskyrkja. Foto: Per Dagsgard.</small>}}
	'''[[Skjåk Almenning]]''' (i lokal daglegtale Skjåk ålmenning eller berre «Ålmeinningje») er ei [[Leksikon:Bygdeallmenning\|bygdeålmenning]] i [[Skjåk kommune]]. Med sine 2 millionar dekar er Skjåk Almenning landets tredje største [[Liste over Norges største grunneiere\|grunneigedom]], og den største private. Den omfattar praktisk tala all grunn over tregrensa i heile kommunen, og dessutan skogen i det meste av Nordberg sokn. Mesteparten av høgfjellsområdet i ålmenninga inngår nå i nasjonalparkane [[Reinheimen]] og [[Breheimen]].		'''[[Skjåk Almenning]]''' (i lokal daglegtale Skjåk ålmenning eller berre «Ålmeinningje») er ei [[Leksikon:Bygdeallmenning\|bygdeålmenning]] i [[Skjåk kommune]]. Med sine 2 millionar dekar er Skjåk Almenning landets tredje største [[Liste over Norges største grunneiere\|grunneigedom]], og den største private. Den omfattar praktisk tala all grunn over tregrensa i heile kommunen, og dessutan skogen i det meste av Nordberg sokn. Mesteparten av høgfjellsområdet i ålmenninga inngår nå i nasjonalparkane [[Reinheimen]] og [[Breheimen]].

Linje 10:		Linje 10:

	== Areal, ressursgrunnlag og grenser ==		== Areal, ressursgrunnlag og grenser ==
	{{thumb høyre\|Skjaak-grender.jpg\|Sokn og grender i Skjåk. Ålmenninga omfattar alle område i kommunen utanfor grensa som er markert med raudt.}}		{{thumb høyre\|Skjaak-grender.jpg\|<small>Sokn og grender i Skjåk. Ålmenninga omfattar alle område i kommunen utanfor grensa som er markert med raudt.</small>}}
	Ålmenninga dekkjer eit landareal på i alt ca. 2 millionar dekar. Eigedomen utgjer 95% av arealet i Skjåk kommune. Det aller meste er høgfjellsområde. Arealet fordeler seg prosentvis om lag slik:		Ålmenninga dekkjer eit landareal på i alt ca. 2 millionar dekar. Eigedomen utgjer 95% av arealet i Skjåk kommune. Det aller meste er høgfjellsområde. Arealet fordeler seg prosentvis om lag slik:

Linje 27:		Linje 27:

	== Ei hjørnesteinsverksemd ==		== Ei hjørnesteinsverksemd ==
	{{thumb høyre\|SkjaakAlmenning admin.JPG\|Administrasjonsbygget til Skjåk Almenning i Bismo, desember 2010. Bak ser ein byggevareutsalet og sagbruksbygningar.~~\|[[~~Hans P. Hosar]]}}		{{thumb høyre\|SkjaakAlmenning admin.JPG\|Administrasjonsbygget til Skjåk Almenning i Bismo, desember 2010. Bak ser ein byggevareutsalet og sagbruksbygningar. Foto: Hans P. Hosar.}}
	Forutan å vere grunneigar og forvaltar av skog, fisk, vilt og andre naturressursar, driv Skjåk Almenning skogbruk, foredlings- og forretningsverksemd i bygda. Det blir årleg avverka om lag 9000 m<sup>3</sup> furutømmer (opplysning frå 2009). Foredlinga skjer ved ålmenninga sitt sagbruk og høvleri i Bismo. Denne delen av verksemda blir i dag (2010) organisert gjennom dotterselskapet Skjåk Trelast as, som også driv omsetjing av trelast og byggevarer i Bismo (Bygger'n i Skjåk). Ålmenninga har elles inntekter av jakt- og fiskerettar, av kraftutbygginga og av festeavgifter av hyttetomter.		Forutan å vere grunneigar og forvaltar av skog, fisk, vilt og andre naturressursar, driv Skjåk Almenning skogbruk, foredlings- og forretningsverksemd i bygda. Det blir årleg avverka om lag 9000 m<sup>3</sup> furutømmer (opplysning frå 2009). Foredlinga skjer ved ålmenninga sitt sagbruk og høvleri i Bismo. Denne delen av verksemda blir i dag (2010) organisert gjennom dotterselskapet Skjåk Trelast as, som også driv omsetjing av trelast og byggevarer i Bismo (Bygger'n i Skjåk). Ålmenninga har elles inntekter av jakt- og fiskerettar, av kraftutbygginga og av festeavgifter av hyttetomter.

Kallrustad: bilete, pirk

2015-11-23T10:54:13Z

bilete, pirk

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 23. nov. 2015 kl. 10:54
Linje 1:		Linje 1:

	<onlyinclude>{{thumb høyre\|ReinTundradalen.jpg\|<small>Reinsdyr i Tundradalen i Skjåk-ålmenninga. I bakgrunnen Tundradalskyrkja og Tverrådalskyrkja. ~~Foto:~~ Per Dagsgard~~.</small>~~}}		<onlyinclude>{{thumb høyre\|ReinTundradalen.jpg\|<small>Reinsdyr i Tundradalen i Skjåk-ålmenninga. I bakgrunnen Tundradalskyrkja og Tverrådalskyrkja.\|Per Dagsgard}}
	'''[[Skjåk Almenning]]''' (i lokal daglegtale Skjåk ålmenning eller berre «Ålmeinningje») er ei [[Leksikon:Bygdeallmenning\|bygdeålmenning]] i [[Skjåk kommune]]. Med sine 2 millionar dekar er Skjåk Almenning landets tredje største [[Liste over Norges største grunneiere\|grunneigedom]], og den største private. Den omfattar praktisk tala all grunn over tregrensa i heile kommunen, og dessutan skogen i det meste av Nordberg sokn. Mesteparten av høgfjellsområdet i ålmenninga inngår nå i nasjonalparkane [[Reinheimen]] og [[Breheimen]].		'''[[Skjåk Almenning]]''' (i lokal daglegtale Skjåk ålmenning eller berre «Ålmeinningje») er ei [[Leksikon:Bygdeallmenning\|bygdeålmenning]] i [[Skjåk kommune]]. Med sine 2 millionar dekar er Skjåk Almenning landets tredje største [[Liste over Norges største grunneiere\|grunneigedom]], og den største private. Den omfattar praktisk tala all grunn over tregrensa i heile kommunen, og dessutan skogen i det meste av Nordberg sokn. Mesteparten av høgfjellsområdet i ålmenninga inngår nå i nasjonalparkane [[Reinheimen]] og [[Breheimen]].

Linje 10:		Linje 10:

	== Areal, ressursgrunnlag og grenser ==		== Areal, ressursgrunnlag og grenser ==
	{{thumb høyre\|Skjaak-grender.jpg\|~~<small>~~Sokn og grender i Skjåk. Ålmenninga omfattar alle område i kommunen utanfor grensa som er markert med raudt.~~</small>~~}}		{{thumb høyre\|Skjaak-grender.jpg\|Sokn og grender i Skjåk. Ålmenninga omfattar alle område i kommunen utanfor grensa som er markert med raudt.}}
	Ålmenninga dekkjer eit landareal på i alt ca. 2 millionar dekar. Eigedomen utgjer 95% av arealet i Skjåk kommune. Det aller meste er høgfjellsområde. Arealet fordeler seg prosentvis om lag slik:		Ålmenninga dekkjer eit landareal på i alt ca. 2 millionar dekar. Eigedomen utgjer 95% av arealet i Skjåk kommune. Det aller meste er høgfjellsområde. Arealet fordeler seg prosentvis om lag slik:

Linje 27:		Linje 27:

	== Ei hjørnesteinsverksemd ==		== Ei hjørnesteinsverksemd ==
	{{thumb høyre\|SkjaakAlmenning admin.JPG\|Administrasjonsbygget til Skjåk Almenning i Bismo, desember 2010. Bak ser ein byggevareutsalet og sagbruksbygningar. ~~Foto:~~ Hans P. Hosar.}}		{{thumb høyre\|SkjaakAlmenning admin.JPG\|Administrasjonsbygget til Skjåk Almenning i Bismo, desember 2010. Bak ser ein byggevareutsalet og sagbruksbygningar.\|[[Hans P. Hosar]]}}
	Forutan å vere grunneigar og forvaltar av skog, fisk, vilt og andre naturressursar, driv Skjåk Almenning skogbruk, foredlings- og forretningsverksemd i bygda. Det blir årleg avverka om lag 9000 m<sup>3</sup> furutømmer (opplysning frå 2009). Foredlinga skjer ved ålmenninga sitt sagbruk og høvleri i Bismo. Denne delen av verksemda blir i dag (2010) organisert gjennom dotterselskapet Skjåk Trelast as, som også driv omsetjing av trelast og byggevarer i Bismo (Bygger'n i Skjåk). Ålmenninga har elles inntekter av jakt- og fiskerettar, av kraftutbygginga og av festeavgifter av hyttetomter.		Forutan å vere grunneigar og forvaltar av skog, fisk, vilt og andre naturressursar, driv Skjåk Almenning skogbruk, foredlings- og forretningsverksemd i bygda. Det blir årleg avverka om lag 9000 m<sup>3</sup> furutømmer (opplysning frå 2009). Foredlinga skjer ved ålmenninga sitt sagbruk og høvleri i Bismo. Denne delen av verksemda blir i dag (2010) organisert gjennom dotterselskapet Skjåk Trelast as, som også driv omsetjing av trelast og byggevarer i Bismo (Bygger'n i Skjåk). Ålmenninga har elles inntekter av jakt- og fiskerettar, av kraftutbygginga og av festeavgifter av hyttetomter.

Hans P. Hosar på 19. jun. 2015 kl. 08:56

2015-06-19T08:56:08Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 19. jun. 2015 kl. 08:56
Linje 151:		Linje 151:


	[[Kategori:~~Allmenninger~~]]		[[Kategori:Skjåk Almenning]]
	[[Kategori:Skjåk kommune]]		[[Kategori:Skjåk kommune]]
	{{F2}}		{{F2}}

Hans P. Hosar: Mindre justeringar

2015-02-04T08:48:01Z

Mindre justeringar

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 4. feb. 2015 kl. 08:48
Linje 3:		Linje 3:
	'''[[Skjåk Almenning]]''' (i lokal daglegtale Skjåk ålmenning eller berre «Ålmeinningje») er ei [[Leksikon:Bygdeallmenning\|bygdeålmenning]] i [[Skjåk kommune]]. Med sine 2 millionar dekar er Skjåk Almenning landets tredje største [[Liste over Norges største grunneiere\|grunneigedom]], og den største private. Den omfattar praktisk tala all grunn over tregrensa i heile kommunen, og dessutan skogen i det meste av Nordberg sokn. Mesteparten av høgfjellsområdet i ålmenninga inngår nå i nasjonalparkane [[Reinheimen]] og [[Breheimen]].		'''[[Skjåk Almenning]]''' (i lokal daglegtale Skjåk ålmenning eller berre «Ålmeinningje») er ei [[Leksikon:Bygdeallmenning\|bygdeålmenning]] i [[Skjåk kommune]]. Med sine 2 millionar dekar er Skjåk Almenning landets tredje største [[Liste over Norges største grunneiere\|grunneigedom]], og den største private. Den omfattar praktisk tala all grunn over tregrensa i heile kommunen, og dessutan skogen i det meste av Nordberg sokn. Mesteparten av høgfjellsområdet i ålmenninga inngår nå i nasjonalparkane [[Reinheimen]] og [[Breheimen]].

	Som bygdeålmenning går historia attende til 1798, da gardbrukarane i bygda fekk kjøpt eigedomen av daverande eigar [[Bernt Anker]]. Eigedomsretten hadde ~~til~~ da lege til enkeltpersonar, alt sidan kongen hadde selt ålmenninga på auksjon i 1726. Etter seinare definisjonar vart Skjåk Almenning ved salet i 1726 til ei [[Leksikon:Privatallmenning\|privatålmenning]], og før det kongs- eller [[Leksikon:Allmenning\|statsålmenning]], sidan kongen hevda ein overordna eigedomsrett.</onlyinclude> Til langt ut på 1800-talet vart eigedomen kalla Nordherredsmarkens allmenning («Nordheradsmorkje») etter det gamle bygdenamnet Nordherad. Stundom finn ein også brukt namnet Langmarken («Langmorkje»), og desse namna må ikkje forvekslast med Nordherad og Langmorkje i [[Vågå]].		Som bygdeålmenning går historia attende til 1798, da gardbrukarane i bygda fekk kjøpt eigedomen av daverande eigar [[Bernt Anker]]. Eigedomsretten hadde da i nokre tiår lege til enkeltpersonar, alt sidan kongen hadde selt ålmenninga på auksjon i 1726. Etter seinare definisjonar vart Skjåk Almenning ved salet i 1726 til ei [[Leksikon:Privatallmenning\|privatålmenning]], og før det kongs- eller [[Leksikon:Allmenning\|statsålmenning]], sidan kongen hevda ein overordna eigedomsrett.</onlyinclude> Til langt ut på 1800-talet vart eigedomen kalla Nordherredsmarkens allmenning («Nordheradsmorkje») etter det gamle bygdenamnet Nordherad. Stundom finn ein også brukt namnet Langmarken («Langmorkje»), og desse namna må ikkje forvekslast med Nordherad og Langmorkje i [[Vågå]].

	<onlyinclude>Skjåk Almenning er og har vore ei hjørnesteinsverksemd i bygdesamfunnet, med stor betydning for busetjingsmønster, økonomi og arbeidsliv i bygda. Ein særeigen bruksretts- og eigarstruktur har gjennom tidene sett sitt sterke preg på bygdesamfunnet også sosialt og politisk.</onlyinclude>		<onlyinclude>Skjåk Almenning er og har vore ei hjørnesteinsverksemd i bygdesamfunnet, med stor betydning for busetjingsmønster, økonomi og arbeidsliv i bygda. Ein særeigen bruksretts- og eigarstruktur har gjennom tidene sett sitt sterke preg på bygdesamfunnet også sosialt og politisk.</onlyinclude>
Linje 75:		Linje 75:
	== Historie ==		== Historie ==
	:''Sjå [[Skjåk Almenning - historisk oversyn\|utdjupande artikkel om ålmenningshistoria]] her.''		:''Sjå [[Skjåk Almenning - historisk oversyn\|utdjupande artikkel om ålmenningshistoria]] her.''
	Historia til Skjåk Almenning kan delast inn i fem hovudbolkar: 1. Tida fram til 1726, da kongen selde eigedomen til private. I denne tida kan ein definere Skjåk-ålmenninga som [[Leksikon:Allmenning\|statsålmenning]]. 2. Perioden 1726-1798, da eigedomen var [[Leksikon:Privatallmenning\|privatålmenning]] ått av enkeltpersonar som dreiv ålmenninga med kommersielt føremål. 3. Tida 1798-1930. Skjåk Almenning vart [[Leksikon:Bygdeallmenning\|bygdeålmenning]]da gardbrukarane i fellesskap kjøpte eigedomen i [[1798]]. Fram til 1930 var lite og ingenting av salshogsten foredla innanbygds. Avhending ut over det som gjekk til bruksretten, galdt mest rundtømmer. 4. Tida 1930-1995. I 1930 sette ålmenninga i gang eit større foredlingsanlegg ved Bismo, med sagbruk og høvleri. Frå da av har foredlinga av tømmeret i all hovudsak foregått der. 5. Året 1995 kan brukast som periodeskilje fordi bruksretts- og eigarinteressene det året kom fram til ei ordning som båe partar har funne seg til rette med. Elles har det både før og etter 1995 gradvis skjedd ei vektforskyving i verksemda frå tømmer og trelast til andre type utmarksnæringar.		Historia til Skjåk Almenning kan delast inn i fem hovudbolkar:
			:1. Tida fram til 1726, da kongen selde eigedomen til private. I denne tida kan ein definere Skjåk-ålmenninga som [[Leksikon:Allmenning\|statsålmenning]].
			:2. Perioden 1726-1798, da eigedomen var [[Leksikon:Privatallmenning\|privatålmenning]] ått av enkeltpersonar som dreiv ålmenninga med kommersielt føremål.
			:3. Tida 1798-1930. Skjåk Almenning vart [[Leksikon:Bygdeallmenning\|bygdeålmenning]]da gardbrukarane i fellesskap kjøpte eigedomen i [[1798]]. Fram til 1930 var lite og ingenting av salshogsten foredla innanbygds. Avhending ut over det som gjekk til bruksretten, galdt mest rundtømmer.
			:4. Tida 1930-1995. I 1930 sette ålmenninga i gang eit større foredlingsanlegg ved Bismo, med sagbruk og høvleri. Frå da av har foredlinga av tømmeret i all hovudsak foregått der.
			:5. Året 1995 kan brukast som periodeskilje fordi bruksretts- og eigarinteressene det året kom fram til ei ordning som båe partar har funne seg til rette med. Elles har det både før og etter 1995 gradvis skjedd ei vektforskyving i verksemda frå tømmer og trelast til andre type utmarksnæringar.

	Etter Store nordiske krig selde kongen ein del ålmenningar i Noreg til private. ”Nordherredsmarkens almenning” (Skjåkålmenninga) vart seld på auksjon på Elstad i Ringebu 3.8.1726. Allmugen hadde sine representantar til stades der for å by, men nådde ikkje opp i bodgjevinga. Fram til 1798 hadde ålmenninga fleire eigarar, deriblant bondenTosten Hjelle frå Dovre, som sette i gang store tømmerdrifter der frå ca 1730. Elles var det Christiania-borgarar som var eigarar. Den siste var Bernt Anker. Det kom busetjing i nye grender i Bråtå, Kvitingslia og Langleitsgrenda.		Etter Store nordiske krig selde kongen ein del ålmenningar i Noreg til private. ”Nordherredsmarkens almenning” (Skjåkålmenninga) vart seld på auksjon på Elstad i Ringebu 3.8.1726. Allmugen hadde sine representantar til stades der for å by, men nådde ikkje opp i bodgjevinga. Fram til 1798 hadde ålmenninga fleire eigarar, deriblant bondenTosten Hjelle frå Dovre, som sette i gang store tømmerdrifter der frå ca 1730. Elles var det Christiania-borgarar som var eigarar. Den siste var Bernt Anker. Det kom busetjing i nye grender i Bråtå, Kvitingslia og Langleitsgrenda.
Linje 130:		Linje 135:
	[[Breheimen nasjonalpark]] med dei tilliggjande landskapsvernområde vart oppretta i august 2009. Nasjonalparken utgjer 951,1 km<sup>2</sup> av ålmenningas grunn. Det utgjer over halvparten av arealet i nasjonalparken. Landskapsvernområdet Mysubytta er på 5,6 km<sup>2</sup> og Strynefjellet 11,8 km<sup>2</sup>. Skjåk Almenning har eit medlem i eit lokalt forvaltningsstyre som skal konstituerast i 2011. Også i 2011 skal det tilsetjast to nasjonalparkforvaltarar, den eine med kontor hjå Skjåk Almenning.		[[Breheimen nasjonalpark]] med dei tilliggjande landskapsvernområde vart oppretta i august 2009. Nasjonalparken utgjer 951,1 km<sup>2</sup> av ålmenningas grunn. Det utgjer over halvparten av arealet i nasjonalparken. Landskapsvernområdet Mysubytta er på 5,6 km<sup>2</sup> og Strynefjellet 11,8 km<sup>2</sup>. Skjåk Almenning har eit medlem i eit lokalt forvaltningsstyre som skal konstituerast i 2011. Også i 2011 skal det tilsetjast to nasjonalparkforvaltarar, den eine med kontor hjå Skjåk Almenning.

	~~==Se også==~~
	~~[[Liste over Norges største grunneiere]]~~

	== Kjelder og litteratur ==		== Kjelder og litteratur ==
			*[[Liste over Norges største grunneiere]]
	*Bruheim,M.: Skjåk Ålmenning 1798-1948. Utg. av ålmenninga 1969		*Bruheim,M.: Skjåk Ålmenning 1798-1948. Utg. av ålmenninga 1969
	*Hosar, Hans P.: ''Skjåk bygdebok, 1-3'', Skjåk kommune 1994, 1995, 1998 ISBN 82-993371-0-0		*Hosar, Hans P.: ''Skjåk bygdebok, 1-3'', Skjåk kommune 1994, 1995, 1998 ISBN 82-993371-0-0

Kallrustad på 24. sep. 2014 kl. 10:57

2014-09-24T10:57:46Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 24. sep. 2014 kl. 10:57
Linje 1:		Linje 1:

	<onlyinclude>{{thumb høyre\|ReinTundradalen.jpg\|<small>Reinsdyr i Tundradalen i Skjåk-ålmenninga. I bakgrunnen Tundradalskyrkja og Tverrådalskyrkja. Foto: Per Dagsgard.</small>}}'''[[Skjåk Almenning]]''' (i lokal daglegtale Skjåk ålmenning eller berre «Ålmeinningje») er ei [[Leksikon:Bygdeallmenning\|bygdeålmenning]] i [[Skjåk kommune]]. Med sine 2 millionar dekar er Skjåk Almenning landets tredje største [[Liste over Norges største grunneiere\|grunneigedom]], og den største private. Den omfattar praktisk tala all grunn over tregrensa i heile kommunen, og dessutan skogen i det meste av Nordberg sokn. Mesteparten av høgfjellsområdet i ålmenninga inngår nå i nasjonalparkane [[Reinheimen]] og [[Breheimen]].		<onlyinclude>{{thumb høyre\|ReinTundradalen.jpg\|<small>Reinsdyr i Tundradalen i Skjåk-ålmenninga. I bakgrunnen Tundradalskyrkja og Tverrådalskyrkja. Foto: Per Dagsgard.</small>}}
			'''[[Skjåk Almenning]]''' (i lokal daglegtale Skjåk ålmenning eller berre «Ålmeinningje») er ei [[Leksikon:Bygdeallmenning\|bygdeålmenning]] i [[Skjåk kommune]]. Med sine 2 millionar dekar er Skjåk Almenning landets tredje største [[Liste over Norges største grunneiere\|grunneigedom]], og den største private. Den omfattar praktisk tala all grunn over tregrensa i heile kommunen, og dessutan skogen i det meste av Nordberg sokn. Mesteparten av høgfjellsområdet i ålmenninga inngår nå i nasjonalparkane [[Reinheimen]] og [[Breheimen]].

	Som bygdeålmenning går historia attende til 1798, da gardbrukarane i bygda fekk kjøpt eigedomen av daverande eigar [[Bernt Anker]]. Eigedomsretten hadde til da lege til enkeltpersonar, alt sidan kongen hadde selt ålmenninga på auksjon i 1726. Etter seinare definisjonar vart Skjåk Almenning ved salet i 1726 til ei [[Leksikon:Privatallmenning\|privatålmenning]], og før det kongs- eller [[Leksikon:Allmenning\|statsålmenning]], sidan kongen hevda ein overordna eigedomsrett.</onlyinclude> Til langt ut på 1800-talet vart eigedomen kalla Nordherredsmarkens allmenning («Nordheradsmorkje») etter det gamle bygdenamnet Nordherad. Stundom finn ein også brukt namnet Langmarken («Langmorkje»), og desse namna må ikkje forvekslast med Nordherad og Langmorkje i [[Vågå]].		Som bygdeålmenning går historia attende til 1798, da gardbrukarane i bygda fekk kjøpt eigedomen av daverande eigar [[Bernt Anker]]. Eigedomsretten hadde til da lege til enkeltpersonar, alt sidan kongen hadde selt ålmenninga på auksjon i 1726. Etter seinare definisjonar vart Skjåk Almenning ved salet i 1726 til ei [[Leksikon:Privatallmenning\|privatålmenning]], og før det kongs- eller [[Leksikon:Allmenning\|statsålmenning]], sidan kongen hevda ein overordna eigedomsrett.</onlyinclude> Til langt ut på 1800-talet vart eigedomen kalla Nordherredsmarkens allmenning («Nordheradsmorkje») etter det gamle bygdenamnet Nordherad. Stundom finn ein også brukt namnet Langmarken («Langmorkje»), og desse namna må ikkje forvekslast med Nordherad og Langmorkje i [[Vågå]].

Hans P. Hosar: Lenkefiks

2014-08-15T05:05:32Z

Lenkefiks

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 15. aug. 2014 kl. 05:05
Linje 23:		Linje 23:
	Grensa mellom Skjåk Almenning og privateigedomar som ligg inn til ålmenninga opp mot fjellet, vart etter kjennelse i jordskifteretten i 1972 fastsett til å følgje kote 1080, med mindre avvik der naturlege grensepunkt i terrenget låg til rette for det. Nede i bygda, i Nordberg sokn, går grensa langs åa [[Storgrova]] på solsida (nordsida av Ottaelva). På baksida følgjer grensa gardsgrensene rett vest for [[Åbusmoen]].		Grensa mellom Skjåk Almenning og privateigedomar som ligg inn til ålmenninga opp mot fjellet, vart etter kjennelse i jordskifteretten i 1972 fastsett til å følgje kote 1080, med mindre avvik der naturlege grensepunkt i terrenget låg til rette for det. Nede i bygda, i Nordberg sokn, går grensa langs åa [[Storgrova]] på solsida (nordsida av Ottaelva). På baksida følgjer grensa gardsgrensene rett vest for [[Åbusmoen]].

	I ytterkanten følgjer grensa kommunegrensene mot [[Lom]], [[Luster]], [[Stryn]], [[Stranda kommune\|Stranda]], [[Norddal]], [[Rauma]] og [[Lesja]]. Det har vore fleire grenseoppgangssaker mot nabokommunane, den siste mot Sunnylven (nå Stranda) og Norddal vart avslutta i 1960.		I ytterkanten følgjer grensa kommunegrensene mot [[Lom]], [[Luster]], [[Stryn]], [[Stranda kommune\|Stranda]], [[Norddal kommune]], [[Rauma]] og [[Lesja]]. Det har vore fleire grenseoppgangssaker mot nabokommunane, den siste mot Sunnylven (nå Stranda) og Norddal vart avslutta i 1960.

	== Ei hjørnesteinsverksemd ==		== Ei hjørnesteinsverksemd ==

Cnyborg: lenkeretting

2014-02-13T09:17:40Z

lenkeretting

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 13. feb. 2014 kl. 09:17
Linje 23:		Linje 23:
	Grensa mellom Skjåk Almenning og privateigedomar som ligg inn til ålmenninga opp mot fjellet, vart etter kjennelse i jordskifteretten i 1972 fastsett til å følgje kote 1080, med mindre avvik der naturlege grensepunkt i terrenget låg til rette for det. Nede i bygda, i Nordberg sokn, går grensa langs åa [[Storgrova]] på solsida (nordsida av Ottaelva). På baksida følgjer grensa gardsgrensene rett vest for [[Åbusmoen]].		Grensa mellom Skjåk Almenning og privateigedomar som ligg inn til ålmenninga opp mot fjellet, vart etter kjennelse i jordskifteretten i 1972 fastsett til å følgje kote 1080, med mindre avvik der naturlege grensepunkt i terrenget låg til rette for det. Nede i bygda, i Nordberg sokn, går grensa langs åa [[Storgrova]] på solsida (nordsida av Ottaelva). På baksida følgjer grensa gardsgrensene rett vest for [[Åbusmoen]].

	I ytterkanten følgjer grensa kommunegrensene mot [[Lom]], [[Luster]], [[Stryn]], [[Stranda]], [[Norddal]], [[Rauma]] og [[Lesja]]. Det har vore fleire grenseoppgangssaker mot nabokommunane, den siste mot Sunnylven (nå Stranda) og Norddal vart avslutta i 1960.		I ytterkanten følgjer grensa kommunegrensene mot [[Lom]], [[Luster]], [[Stryn]], [[Stranda kommune\|Stranda]], [[Norddal]], [[Rauma]] og [[Lesja]]. Det har vore fleire grenseoppgangssaker mot nabokommunane, den siste mot Sunnylven (nå Stranda) og Norddal vart avslutta i 1960.

	== Ei hjørnesteinsverksemd ==		== Ei hjørnesteinsverksemd ==

Hans P. Hosar: Litt omredigering

2013-11-17T05:39:42Z

Litt omredigering

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 17. nov. 2013 kl. 05:39
Linje 7:		Linje 7:

	Skjåk Almenning blir leia av eit styre valt av bruksrettshavarane i samsvar med Lov om bygdeallmenninger,<ref>[http://www.lovdata.no/all/hl-19920619-059.html Lov om bygdeallmenninger]</ref> under dagleg leiing av ein ålmenningsstyrar. Styrar og administrasjon held til i bygdesenteret [[Bismo]].		Skjåk Almenning blir leia av eit styre valt av bruksrettshavarane i samsvar med Lov om bygdeallmenninger,<ref>[http://www.lovdata.no/all/hl-19920619-059.html Lov om bygdeallmenninger]</ref> under dagleg leiing av ein ålmenningsstyrar. Styrar og administrasjon held til i bygdesenteret [[Bismo]].



	== Areal, ressursgrunnlag og grenser ==		== Areal, ressursgrunnlag og grenser ==
Linje 26:		Linje 24:

	I ytterkanten følgjer grensa kommunegrensene mot [[Lom]], [[Luster]], [[Stryn]], [[Stranda]], [[Norddal]], [[Rauma]] og [[Lesja]]. Det har vore fleire grenseoppgangssaker mot nabokommunane, den siste mot Sunnylven (nå Stranda) og Norddal vart avslutta i 1960.		I ytterkanten følgjer grensa kommunegrensene mot [[Lom]], [[Luster]], [[Stryn]], [[Stranda]], [[Norddal]], [[Rauma]] og [[Lesja]]. Det har vore fleire grenseoppgangssaker mot nabokommunane, den siste mot Sunnylven (nå Stranda) og Norddal vart avslutta i 1960.


	== Ei hjørnesteinsverksemd ==		== Ei hjørnesteinsverksemd ==
Linje 37:		Linje 34:

	Ålmenninga har lenge leigd ut hyttetomter til private. I seinare år har det vorte utbygd fleire hyttefelt, og ålmenninga har i dag inntekter frå om lag 500 festetomter. Ålmenninga eig også fleire overnattingshytter til bruk for turgåarar, jegerar og fiskarar.		Ålmenninga har lenge leigd ut hyttetomter til private. I seinare år har det vorte utbygd fleire hyttefelt, og ålmenninga har i dag inntekter frå om lag 500 festetomter. Ålmenninga eig også fleire overnattingshytter til bruk for turgåarar, jegerar og fiskarar.


	== Eigar- og bruksrett ==		== Eigar- og bruksrett ==
Linje 55:		Linje 51:

	=== Bakgrunn ===		=== Bakgrunn ===

	Dei særskilde bruksretts- og eigedomstilhøva har bakgrunn i heimkjøpet av ålmenninga i 1798. Da selde daverande eigar Bernt Anker ålmenninga til «Ole Mallaug, Sevald og Hans Spærstad, Lars Eriksen Andvord og med Intressentere, som ere alle Almuer i Schiagers Annex til Loms Præstegjeld», som det heiter i skøytet av i [[Leksikon:Pantebok\|panteboka]] (22. januar 1798).<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:tl_read?idx_id=10056&uid=ny&idx_side=-4 Panteboka på Digitalarkivet]</ref> (I andre avskrifter heiter det «Almuesmænd». Originalskøytet er gått tapt.)		Dei særskilde bruksretts- og eigedomstilhøva har bakgrunn i heimkjøpet av ålmenninga i 1798. Da selde daverande eigar Bernt Anker ålmenninga til «Ole Mallaug, Sevald og Hans Spærstad, Lars Eriksen Andvord og med Intressentere, som ere alle Almuer i Schiagers Annex til Loms Præstegjeld», som det heiter i skøytet av i [[Leksikon:Pantebok\|panteboka]] (22. januar 1798).<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:tl_read?idx_id=10056&uid=ny&idx_side=-4 Panteboka på Digitalarkivet]</ref> (I andre avskrifter heiter det «Almuesmænd». Originalskøytet er gått tapt.)

Linje 65:		Linje 60:

	=== Interessemotsetningar ===		=== Interessemotsetningar ===

	I takt med auken i talet på hushald med varierande tilhøve til ålmenninga, og med forskyvinga av høvestalet desse imellom, vart motsetningar mellom eigedomsretten og den reine bruksretten skjerpa. Brukarar av gardar med liten og ubetydeleg eigarlut har hatt ein tendens til å følgje den reine bruksretten i ålmenningspolitikken, og dei har vist større vilje til å la noko av goda (særleg materialrabatten) ved ålmenninga tilfalle også resten av bygdefolket.		I takt med auken i talet på hushald med varierande tilhøve til ålmenninga, og med forskyvinga av høvestalet desse imellom, vart motsetningar mellom eigedomsretten og den reine bruksretten skjerpa. Brukarar av gardar med liten og ubetydeleg eigarlut har hatt ein tendens til å følgje den reine bruksretten i ålmenningspolitikken, og dei har vist større vilje til å la noko av goda (særleg materialrabatten) ved ålmenninga tilfalle også resten av bygdefolket.

Linje 75:		Linje 69:

	=== Kva rettar hadde husmennene? ===		=== Kva rettar hadde husmennene? ===

	Det har gjennom heile historia vore grupper innan bygdefolket utan både bruks- og eigedomsrett i ålmenninga. Det gjeld dei som ikkje har drive gardsbruk. Utviklinga av sekundær- og tertiærnæringar på 1900-talet har ført til ein sterkt auka andel av desse. Men også medan bygda var heilt dominert av jord.- og skogbruk som næringsveg, var det monalege delar av bygdefolket som ikkje eller berre i avgrensa grad naut godt av ålmenninga. Det galdt arbeidsfolk som berre hadde ei tomt og stugu. Med omsyn til dei ganske talrike husmennene, som jo i dei fleste tilfelle dreiv jordbruk, er tilhøvet noko uvisst. Ålmenningsretten har følgd dei sjølvstendig matrikulerte bruka, så generell bruksrett kan ein ikkje rekne med utan vidare låg til plassane. Men i ein del kontrakter på ålmenningsplassar er nærare avgrensa rettar til beite, for, ved og vyrke avtalefesta. I andre plasskontrakter er det stundom nemnt at plassen kan nyte ålmenningsressursar som følgjer av retten som ligg til husbondsgarden.		Det har gjennom heile historia vore grupper innan bygdefolket utan både bruks- og eigedomsrett i ålmenninga. Det gjeld dei som ikkje har drive gardsbruk. Utviklinga av sekundær- og tertiærnæringar på 1900-talet har ført til ein sterkt auka andel av desse. Men også medan bygda var heilt dominert av jord.- og skogbruk som næringsveg, var det monalege delar av bygdefolket som ikkje eller berre i avgrensa grad naut godt av ålmenninga. Det galdt arbeidsfolk som berre hadde ei tomt og stugu. Med omsyn til dei ganske talrike husmennene, som jo i dei fleste tilfelle dreiv jordbruk, er tilhøvet noko uvisst. Ålmenningsretten har følgd dei sjølvstendig matrikulerte bruka, så generell bruksrett kan ein ikkje rekne med utan vidare låg til plassane. Men i ein del kontrakter på ålmenningsplassar er nærare avgrensa rettar til beite, for, ved og vyrke avtalefesta. I andre plasskontrakter er det stundom nemnt at plassen kan nyte ålmenningsressursar som følgjer av retten som ligg til husbondsgarden.


	== Historie ==		== Historie ==

	:''Sjå [[Skjåk Almenning - historisk oversyn\|utdjupande artikkel om ålmenningshistoria]] her.''		:''Sjå [[Skjåk Almenning - historisk oversyn\|utdjupande artikkel om ålmenningshistoria]] her.''
			Historia til Skjåk Almenning kan delast inn i fem hovudbolkar: 1. Tida fram til 1726, da kongen selde eigedomen til private. I denne tida kan ein definere Skjåk-ålmenninga som [[Leksikon:Allmenning\|statsålmenning]]. 2. Perioden 1726-1798, da eigedomen var [[Leksikon:Privatallmenning\|privatålmenning]] ått av enkeltpersonar som dreiv ålmenninga med kommersielt føremål. 3. Tida 1798-1930. Skjåk Almenning vart [[Leksikon:Bygdeallmenning\|bygdeålmenning]]da gardbrukarane i fellesskap kjøpte eigedomen i [[1798]]. Fram til 1930 var lite og ingenting av salshogsten foredla innanbygds. Avhending ut over det som gjekk til bruksretten, galdt mest rundtømmer. 4. Tida 1930-1995. I 1930 sette ålmenninga i gang eit større foredlingsanlegg ved Bismo, med sagbruk og høvleri. Frå da av har foredlinga av tømmeret i all hovudsak foregått der. 5. Året 1995 kan brukast som periodeskilje fordi bruksretts- og eigarinteressene det året kom fram til ei ordning som båe partar har funne seg til rette med. Elles har det både før og etter 1995 gradvis skjedd ei vektforskyving i verksemda frå tømmer og trelast til andre type utmarksnæringar.

	~~Historia til Skjåk Almenning kan delast inn~~ i ~~fire hovudbolkar: 1. Tida fram til 1726, da kongen selde eigedomen~~ til private. ~~I denne tida kan ein definere Skjåk-ålmenninga som [[Leksikon:Allmenning\|statsålmenning]]~~. 2. ~~Perioden~~ 1726-1798, ~~da eigedomen var [[Leksikon:Privatallmenning\|privatålmenning]] ått av enkeltpersonar~~ som ~~dreiv ålmenninga med kommersielt føremål. 3. Tida 1798-1930. Skjåk Almenning vart [[Leksikon:Bygdeallmenning\|bygdeålmenning]]da gardbrukarane~~ i ~~fellesskap kjøpte eigedomen i [[1798]]~~. ~~Fram til 1930~~ var ~~lite og ingenting av salshogsten foredla innanbygds. Avhending ut over~~ det som ~~gjekk til bruksretten, galdt mest rundtømmer~~. ~~4. Tida etter 1930~~. Det ~~året sette ålmenninga~~ i ~~gang eit større foredlingsanlegg ved Bismo~~, ~~med sagbruk~~ og ~~høvleri. Frå da av har foredlinga av tømmeret foregått innan bygda~~.		Etter Store nordiske krig selde kongen ein del ålmenningar i Noreg til private. ”Nordherredsmarkens almenning” (Skjåkålmenninga) vart seld på auksjon på Elstad i Ringebu 3.8.1726. Allmugen hadde sine representantar til stades der for å by, men nådde ikkje opp i bodgjevinga. Fram til 1798 hadde ålmenninga fleire eigarar, deriblant bondenTosten Hjelle frå Dovre, som sette i gang store tømmerdrifter der frå ca 1730. Elles var det Christiania-borgarar som var eigarar. Den siste var Bernt Anker. Det kom busetjing i nye grender i Bråtå, Kvitingslia og Langleitsgrenda.

	~~=== Kongens ålmenning til 1726 ===~~		I 1798 fekk gardbrukarane i bygda kjøpt ålmenninga av Bernt Anker. Frå da av har Skjåk Almenning vore ei bygdeålmenning. Nyryddinga skaut fart mot slutten av 1700-talet og byrjinga av 1800-åra, nå berre som plassbruk med ålmenningseigarane som kollektiv husbond. Nye grender kom til i Jøingslia og Billingsdalen. Frå slutten av 1800-talet, og i større omfang frå 1915, byrja ålmenninga å selje plassane til sjølveige. Jordbruksbusetjinga vart auka med bureisinga som tok til fyrst i 1920-åra. Den trelasta som vart ført ut av bygda i denne perioden, var i all hovudsak rundtømmer. Store oppkjøparar tok tømmeret på rot og gjennomførte driftene til dels med eigne, utanbygds arbeidsfolk. I 1930 bygde Skjåk Almenning eit moderne sagbruk og høvleri i Bismo, og frå da av har foredlinga også av eksportlasta foregått innanbygds.
	Etter Store nordiske krig selde kongen ein del ålmenningar i Noreg til private. ”Nordherredsmarkens almenning” (Skjåkålmenninga) vart seld på auksjon på Elstad i Ringebu 3.8.1726. Allmugen hadde sine representantar til stades der for å by, men nådde ikkje opp i bodgjevinga.

	Fram til 1798 hadde ålmenninga fleire eigarar, deriblant bondenTosten Hjelle frå Dovre, som sette i gang store tømmerdrifter der frå ca 1730. Elles var det Christiania-borgarar som var eigarar. Den siste var Bernt Anker. Det kom busetjing i nye grender i Bråtå, Kvitingslia og Langleitsgrenda.

	~~=== Bygdeålmenninga før sagbrukets tid 1798-1930 ===~~
	I 1798 fekk gardbrukarane i bygda kjøpt ålmenninga av Bernt Anker. Frå da av har Skjåk Almenning vore ei bygdeålmenning. Nyryddinga skaut fart mot slutten av 1700-talet og byrjinga av 1800-åra, nå berre som plassbruk med ålmenningseigarane som kollektiv husbond. Nye grender kom til i Jøingslia og Billingsdalen. Frå slutten av 1800-talet, og i større omfang frå 1915, byrja ålmenninga å selje plassane til sjølveige. Jordbruksbusetjinga vart auka med bureisinga som tok til fyrst i 1920-åra.

	Den trelasta som vart ført ut av bygda i denne perioden, var i all hovudsak rundtømmer. Store oppkjøparar tok tømmeret på rot og gjennomførte driftene til dels med eigne, utanbygds arbeidsfolk. I 1930 bygde Skjåk Almenning eit moderne sagbruk og høvleri i Bismo, og frå da av har foredlinga også av eksportlasta foregått innanbygds.

	Ved høgsterettsdom 10.2.1922 vart Skjåk Almenning tilkjend eigedomsretten til høgfjellet med unntak av nokre strekningar i Breidalen og Vien. Saka hadde i fleire år vore behandla i [[Høgfjellskommisjonen]]. Staten hadde hevda at Skjåk-ålmenninga berre omfatta områda nedanfor tregrensa, og at snaufjellet var statsålmenning.		Ved høgsterettsdom 10.2.1922 vart Skjåk Almenning tilkjend eigedomsretten til høgfjellet med unntak av nokre strekningar i Breidalen og Vien. Saka hadde i fleire år vore behandla i [[Høgfjellskommisjonen]]. Staten hadde hevda at Skjåk-ålmenninga berre omfatta områda nedanfor tregrensa, og at snaufjellet var statsålmenning.

	~~=== Frå 1930 til i dag ===~~
	Etter krigen vart skogbruket meir og meir mekanisert. I 1956 vart fyrste motorsaga teken i bruk. Traktor og vinsj, lunningsmaskinar osv overtok for hest og kar. Tømmertransporten lagt heilt over til vegtransport med lastebil. Siste fløytinga i Skjåk gjekk føre seg i 1962.		Etter krigen vart skogbruket meir og meir mekanisert. I 1956 vart fyrste motorsaga teken i bruk. Traktor og vinsj, lunningsmaskinar osv overtok for hest og kar. Tømmertransporten lagt heilt over til vegtransport med lastebil. Siste fløytinga i Skjåk gjekk føre seg i 1962.
	Motorisringa og mekaniseringa gjorde at arbeidsstokken vart redusert. Det vart jamt slutt på sesongpreget over ålmenningsarbeidet. Drifta var frå 1970-åra gjennomført ved ein mindre stab fast- og heilårstilsette arbeidarar.		Motorisringa og mekaniseringa gjorde at arbeidsstokken vart redusert. Det vart jamt slutt på sesongpreget over ålmenningsarbeidet. Drifta var frå 1970-åra gjennomført ved ein mindre stab fast- og heilårstilsette arbeidarar.
Linje 104:		Linje 88:

	I løpet av dei siste 30-40 åra har andre sider ved ålmenningsdrifta enn tømmer og trelast fått auka tyding. Det gjeld hytteutbygging, jakt, fiske og anna friluftsliv.		I løpet av dei siste 30-40 åra har andre sider ved ålmenningsdrifta enn tømmer og trelast fått auka tyding. Det gjeld hytteutbygging, jakt, fiske og anna friluftsliv.



	== Sagbruk ==		== Sagbruk ==

	Vi kjenner til desse sagbruka som har lege i ålmenninga eller som Skjåk Almenning har drive:		Vi kjenner til desse sagbruka som har lege i ålmenninga eller som Skjåk Almenning har drive:

Linje 142:		Linje 123:

	== Nasjonalparkar og verneområde ==		== Nasjonalparkar og verneområde ==

	I 2005 vart [[Honnsrøve naturreservat]] oppretta, eit område på 16,4 km<sup>2</sup>. Det var det fyrste av fleire verneområde innan Skjåk Almennings eige.		I 2005 vart [[Honnsrøve naturreservat]] oppretta, eit område på 16,4 km<sup>2</sup>. Det var det fyrste av fleire verneområde innan Skjåk Almennings eige.

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 24. sep. 2014 kl. 10:57
Linje 1:		Linje 1:

	<onlyinclude>{{thumb høyre\|ReinTundradalen.jpg\|<small>Reinsdyr i Tundradalen i Skjåk-ålmenninga. I bakgrunnen Tundradalskyrkja og Tverrådalskyrkja. Foto: Per Dagsgard.</small>}}'''[[Skjåk Almenning]]''' (i lokal daglegtale Skjåk ålmenning eller berre «Ålmeinningje») er ei [[Leksikon:Bygdeallmenning\|bygdeålmenning]] i [[Skjåk kommune]]. Med sine 2 millionar dekar er Skjåk Almenning landets tredje største [[Liste over Norges største grunneiere\|grunneigedom]], og den største private. Den omfattar praktisk tala all grunn over tregrensa i heile kommunen, og dessutan skogen i det meste av Nordberg sokn. Mesteparten av høgfjellsområdet i ålmenninga inngår nå i nasjonalparkane [[Reinheimen]] og [[Breheimen]].		<onlyinclude>{{thumb høyre\|ReinTundradalen.jpg\|<small>Reinsdyr i Tundradalen i Skjåk-ålmenninga. I bakgrunnen Tundradalskyrkja og Tverrådalskyrkja. Foto: Per Dagsgard.</small>}}
			'''[[Skjåk Almenning]]''' (i lokal daglegtale Skjåk ålmenning eller berre «Ålmeinningje») er ei [[Leksikon:Bygdeallmenning\|bygdeålmenning]] i [[Skjåk kommune]]. Med sine 2 millionar dekar er Skjåk Almenning landets tredje største [[Liste over Norges største grunneiere\|grunneigedom]], og den største private. Den omfattar praktisk tala all grunn over tregrensa i heile kommunen, og dessutan skogen i det meste av Nordberg sokn. Mesteparten av høgfjellsområdet i ålmenninga inngår nå i nasjonalparkane [[Reinheimen]] og [[Breheimen]].

	Som bygdeålmenning går historia attende til 1798, da gardbrukarane i bygda fekk kjøpt eigedomen av daverande eigar [[Bernt Anker]]. Eigedomsretten hadde til da lege til enkeltpersonar, alt sidan kongen hadde selt ålmenninga på auksjon i 1726. Etter seinare definisjonar vart Skjåk Almenning ved salet i 1726 til ei [[Leksikon:Privatallmenning\|privatålmenning]], og før det kongs- eller [[Leksikon:Allmenning\|statsålmenning]], sidan kongen hevda ein overordna eigedomsrett.</onlyinclude> Til langt ut på 1800-talet vart eigedomen kalla Nordherredsmarkens allmenning («Nordheradsmorkje») etter det gamle bygdenamnet Nordherad. Stundom finn ein også brukt namnet Langmarken («Langmorkje»), og desse namna må ikkje forvekslast med Nordherad og Langmorkje i [[Vågå]].		Som bygdeålmenning går historia attende til 1798, da gardbrukarane i bygda fekk kjøpt eigedomen av daverande eigar [[Bernt Anker]]. Eigedomsretten hadde til da lege til enkeltpersonar, alt sidan kongen hadde selt ålmenninga på auksjon i 1726. Etter seinare definisjonar vart Skjåk Almenning ved salet i 1726 til ei [[Leksikon:Privatallmenning\|privatålmenning]], og før det kongs- eller [[Leksikon:Allmenning\|statsålmenning]], sidan kongen hevda ein overordna eigedomsrett.</onlyinclude> Til langt ut på 1800-talet vart eigedomen kalla Nordherredsmarkens allmenning («Nordheradsmorkje») etter det gamle bygdenamnet Nordherad. Stundom finn ein også brukt namnet Langmarken («Langmorkje»), og desse namna må ikkje forvekslast med Nordherad og Langmorkje i [[Vågå]].