Skjåk Almenning - historisk oversyn - Sideversjonshistorikk

Hans P. Hosar: /* Fjellstyre og utmarksbruk */ Korr bilettekst

2020-10-30T04:51:47Z

Fjellstyre og utmarksbruk: Korr bilettekst

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 30. okt. 2020 kl. 04:51
Linje 150:		Linje 150:

	=== Fjellstyre og utmarksbruk ===		=== Fjellstyre og utmarksbruk ===
	{{thumb høyre\|Tverraahytta-Skjaak.jpg\|<small>Tverråhytta i Tordalen, ei av Skjåk ~~ålmennings~~ hytter for turgåarar, jegerar og fiskarar. Hytta var opphavleg oppsett i 1941 ~~til~~ for dei som gjette fellesdriftene der. Også før ~~det~~ har det vore gjetarbuer i same området. Foto: Stig Aaboen.</small>}}		{{thumb høyre\|Tverraahytta-Skjaak.jpg\|<small>Tverråhytta i Tordalen, ei av Skjåk Almenning sine hytter for turgåarar, jegerar og fiskarar. Hytta var opphavleg oppsett i 1941 for dei som gjette fellesdriftene der. Også før den tid har det vore gjetarbuer i det same området. Foto: Stig Aaboen.</small>}}
	I tidsrommet 1920-1925 var det eit [[fjellstyre]] i bygda, oppnemnt av kommunen i samsvar med [[Fjellova av 1920\|Fjellova frå 1920]]. Lova galdt for statsålmenningar. Etter at eigedomsretten til høgfjellet vart tilkjent Skjåk Almenning i 1922, var det eigentleg uaktuelt med eit offentleg oppnemnt fjellstyre i Skjåk.		I tidsrommet 1920-1925 var det eit [[fjellstyre]] i bygda, oppnemnt av kommunen i samsvar med [[Fjellova av 1920\|Fjellova frå 1920]]. Lova galdt for statsålmenningar. Etter at eigedomsretten til høgfjellet vart tilkjent Skjåk Almenning i 1922, var det eigentleg uaktuelt med eit offentleg oppnemnt fjellstyre i Skjåk.

Arnfinn Kjelland: /* Høgfjellet */

2018-05-28T09:16:00Z

Høgfjellet

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 28. mai 2018 kl. 09:16
Linje 94:		Linje 94:

	=== Høgfjellet ===		=== Høgfjellet ===
	Eigedomsretten til høgfjellet var lenge omtvista. Staten hevda at dette var statsålmenning, medan Skjåk Almenning gjorde krav på full eigedomsrett også til høgfjellet innan Skjåks grenser. Saka vart behandla av [[~~Leksikon:~~ Høyfjellskommisjonen\|Høgfjellskommisjonen]]. Ved høgsterettsdom 10.2.1922 vart Skjåk Almenning tilkjend eigedomsretten til høgfjellet med unntak av den såkalla [[Sperstadstrekninga av Grotlis utmål]]. Dette var eit område i [[Breidalen]] som staten hadde kjøpt av privatmannen Hans Hansen Sperstad i 1872 i samband med etablering av [[Grotli fjellstove]]. Dette vart verande eit stridsspørsmål, den såkalla [[Grotli-saka]], som vart løyst ved forlik mellom Skjåk Almenning og staten i 1933. Da vart ålmenninga eigar også av dette området.		Eigedomsretten til høgfjellet var lenge omtvista. Staten hevda at dette var statsålmenning, medan Skjåk Almenning gjorde krav på full eigedomsrett også til høgfjellet innan Skjåks grenser. Saka vart behandla av [[Høyfjellskommisjonen\|Høgfjellskommisjonen]]. Ved høgsterettsdom 10.2.1922 vart Skjåk Almenning tilkjend eigedomsretten til høgfjellet med unntak av den såkalla [[Sperstadstrekninga av Grotlis utmål]]. Dette var eit område i [[Breidalen]] som staten hadde kjøpt av privatmannen Hans Hansen Sperstad i 1872 i samband med etablering av [[Grotli fjellstove]]. Dette vart verande eit stridsspørsmål, den såkalla [[Grotli-saka]], som vart løyst ved forlik mellom Skjåk Almenning og staten i 1933. Da vart ålmenninga eigar også av dette området.

	Da Hans Sperstad selde fjellområde til staten i 1872, hadde han halde attende to delar av det området han hadde hevd på. Det galdt [[Vien]], som Skjåk Almenning fekk kjøpt av Per Sperstad i 1937, og [[Breidablikk]], som vart verande i privat eige til det vart kjøpt, ikkje av ålmenninga, men av Skjåk kommune i 1985.		Da Hans Sperstad selde fjellområde til staten i 1872, hadde han halde attende to delar av det området han hadde hevd på. Det galdt [[Vien]], som Skjåk Almenning fekk kjøpt av Per Sperstad i 1937, og [[Breidablikk]], som vart verande i privat eige til det vart kjøpt, ikkje av ålmenninga, men av Skjåk kommune i 1985.

Arnfinn Kjelland: /* Høgfjellet */

2018-05-28T09:14:28Z

Høgfjellet

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 28. mai 2018 kl. 09:14
Linje 94:		Linje 94:

	=== Høgfjellet ===		=== Høgfjellet ===
	Eigedomsretten til høgfjellet var lenge omtvista. Staten hevda at dette var statsålmenning, medan Skjåk Almenning gjorde krav på full eigedomsrett også til høgfjellet innan Skjåks grenser. Saka vart behandla av [[Høgfjellskommisjonen]]. Ved høgsterettsdom 10.2.1922 vart Skjåk Almenning tilkjend eigedomsretten til høgfjellet med unntak av den såkalla [[Sperstadstrekninga av Grotlis utmål]]. Dette var eit område i [[Breidalen]] som staten hadde kjøpt av privatmannen Hans Hansen Sperstad i 1872 i samband med etablering av [[Grotli fjellstove]]. Dette vart verande eit stridsspørsmål, den såkalla [[Grotli-saka]], som vart løyst ved forlik mellom Skjåk Almenning og staten i 1933. Da vart ålmenninga eigar også av dette området.		Eigedomsretten til høgfjellet var lenge omtvista. Staten hevda at dette var statsålmenning, medan Skjåk Almenning gjorde krav på full eigedomsrett også til høgfjellet innan Skjåks grenser. Saka vart behandla av [[Leksikon: Høyfjellskommisjonen\|Høgfjellskommisjonen]]. Ved høgsterettsdom 10.2.1922 vart Skjåk Almenning tilkjend eigedomsretten til høgfjellet med unntak av den såkalla [[Sperstadstrekninga av Grotlis utmål]]. Dette var eit område i [[Breidalen]] som staten hadde kjøpt av privatmannen Hans Hansen Sperstad i 1872 i samband med etablering av [[Grotli fjellstove]]. Dette vart verande eit stridsspørsmål, den såkalla [[Grotli-saka]], som vart løyst ved forlik mellom Skjåk Almenning og staten i 1933. Da vart ålmenninga eigar også av dette området.

	Da Hans Sperstad selde fjellområde til staten i 1872, hadde han halde attende to delar av det området han hadde hevd på. Det galdt [[Vien]], som Skjåk Almenning fekk kjøpt av Per Sperstad i 1937, og [[Breidablikk]], som vart verande i privat eige til det vart kjøpt, ikkje av ålmenninga, men av Skjåk kommune i 1985.		Da Hans Sperstad selde fjellområde til staten i 1872, hadde han halde attende to delar av det området han hadde hevd på. Det galdt [[Vien]], som Skjåk Almenning fekk kjøpt av Per Sperstad i 1937, og [[Breidablikk]], som vart verande i privat eige til det vart kjøpt, ikkje av ålmenninga, men av Skjåk kommune i 1985.

	=== Begynnande kraftutbygging ===		=== Begynnande kraftutbygging ===

Cnyborg: {{nn}}

2016-01-25T09:53:33Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 25. jan. 2016 kl. 09:53
Linje 190:		Linje 190:
	[[Kategori:Skjåk Almenning]]		[[Kategori:Skjåk Almenning]]
	[[Kategori:Skjåk kommune]]		[[Kategori:Skjåk kommune]]
			{{nn}}
	{{F2}}		{{F2}}

Hans P. Hosar på 19. jun. 2015 kl. 09:12

2015-06-19T09:12:21Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 19. jun. 2015 kl. 09:12
Linje 188:		Linje 188:


	[[Kategori:~~Allmenninger~~]]		[[Kategori:Skjåk Almenning]]
	[[Kategori:Skjåk kommune]]		[[Kategori:Skjåk kommune]]

	{{F2}}		{{F2}}

Aslak Kittelsen: /* Den fyrste nyryddinga */ rettar lenkje

2014-05-16T08:22:43Z

Den fyrste nyryddinga: rettar lenkje

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 16. mai 2014 kl. 08:22
Linje 42:		Linje 42:
	=== Den fyrste nyryddinga ===		=== Den fyrste nyryddinga ===
	{{thumb høyre\|Øyberget.jpg\|Øyberget var ei av dei nyryddingane som fekk Anker-skøyte i 1790-åra. Der budde [[Anne Olsdotter Hyrve\|Anne]] og [[Syver Sylfestsen Hyrve\|Syver Hyrve]] i åra 1806-1811, og der vart sonen deira [[Sylvester Sivertson]] fødd. Foto: Kristian Hosar}}		{{thumb høyre\|Øyberget.jpg\|Øyberget var ei av dei nyryddingane som fekk Anker-skøyte i 1790-åra. Der budde [[Anne Olsdotter Hyrve\|Anne]] og [[Syver Sylfestsen Hyrve\|Syver Hyrve]] i åra 1806-1811, og der vart sonen deira [[Sylvester Sivertson]] fødd. Foto: Kristian Hosar}}
	Ein sideeffekt av skogsdrifta var at det vart rydda gardar og plassar i [[Bråtå]], [[Kvitingslia]] og [[Langleitsgrend]]. Tosten Hjelle gav dei fyrste løyva til slik nyrydding i 1739. Det galdt tre bruk i Bråtå ([[Mork]], [[Slette]] og [[Storbråtå]]) og eitt i Langleitsgrenda (truleg nåverande [[Søre Langleite]]). Sidan kom det mange bruk og plassar til, med og utan løyve frå grunneigar og styresmakter. Nokre av nyryddingane vart matrikulerte bygselsbruk, medan andre vart verande husmannsplassar. 14 av dei matrikulerte småbruka vart sjølveigande da Bernt Anker selde dei til brukarane i 1790-åra. Dei blir den dag i dag omtala som gardar med Anker-skøyte. Desse bruka var:<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:tl_read?idx_id=10056&uid=ny&idx_side=-4 Panteboka på Digitalarkivet]</ref>		Ein sideeffekt av skogsdrifta var at det vart rydda gardar og plassar i [[Bråtå]], [[Kvitingslia]] og [[Langleitsgrend]]. Tosten Hjelle gav dei fyrste løyva til slik nyrydding i 1739. Det galdt tre bruk i Bråtå ([[Mork (Skjåk)\|Mork]], [[Slette]] og [[Storbråtå]]) og eitt i Langleitsgrenda (truleg nåverande [[Søre Langleite]]). Sidan kom det mange bruk og plassar til, med og utan løyve frå grunneigar og styresmakter. Nokre av nyryddingane vart matrikulerte bygselsbruk, medan andre vart verande husmannsplassar. 14 av dei matrikulerte småbruka vart sjølveigande da Bernt Anker selde dei til brukarane i 1790-åra. Dei blir den dag i dag omtala som gardar med Anker-skøyte. Desse bruka var:<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:tl_read?idx_id=10056&uid=ny&idx_side=-4 Panteboka på Digitalarkivet]</ref>

	I Bråtå:		I Bråtå:

Hans P. Hosar: /* Ny vektlegging i næringsverksemda */ Korrektur

2013-05-08T07:30:09Z

Ny vektlegging i næringsverksemda: Korrektur

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 8. mai 2013 kl. 07:30
Linje 172:		Linje 172:

	=== Ny vektlegging i næringsverksemda ===		=== Ny vektlegging i næringsverksemda ===
	I løpet av dei siste 20-30 åra har det foregått ei fleire viktige vektforskyvingar både kva gjeld sysselsetjing og økonomi mellom dei ulike greiner av verksemd som ålmenninga har drive. Andre enn tømmer og trelast har fått auka relativ betydning. Det gjeld hytteutbygging, jakt, fiske og anna friluftsliv. Dette er ei utvikling som nok er blitt forsterka ved etableringa av nasjonalparkar på store delar av ålmenninga sitt territorium på 2000-talet		I løpet av dei siste 20-30 åra har det foregått fleire viktige vektforskyvingar både kva gjeld sysselsetjing og økonomi mellom dei ulike greiner av verksemd som ålmenninga har drive. Andre produkt og ressursar enn tømmer og trelast har fått auka relativ betydning. Det gjeld hytteutbygging, jakt, fiske og anna friluftsliv. Dette er ei utvikling som nok er blitt forsterka ved etableringa av nasjonalparkar på store delar av ålmenninga sitt territorium på 2000-talet

	== Kjelder og litteratur ==		== Kjelder og litteratur ==

Hans P. Hosar på 15. mar. 2013 kl. 09:05

2013-03-15T09:05:23Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 15. mar. 2013 kl. 09:05
Linje 127:		Linje 127:

	=== Strid om utbetaling av utbytte ===		=== Strid om utbetaling av utbytte ===
	Utbetaling av kontantutbytte til eigarane har i medhald av ålmenningslova berre lovleg kunne gjerast med godkjenning frå departementet. Dette er ei avgrensing på den private eigedomsretten, og har vore kjelde til strid i Skjåk-ålmenninga. I 1959 vedtok ålmenningsstyret med fire mot tre røyster å utdele utbytte i strid med departementets pålegg. Dei fire som hadde røysta for styrevedtaket vart melde til politiet, men vart frifunne i heradsretten. Saka vart anka av påtalemakta, og gjekk heilt til høgsterett, men anken vart forkasta i kjennelse der 29.9.1962.		Utbetaling av kontantutbytte til eigarane har i medhald av ålmenningslova berre lovleg kunne gjerast med godkjenning frå departementet. Dette er ei avgrensing på den private eigedomsretten, og har vore kjelde til strid i Skjåk-ålmenninga. I 1959 vedtok ålmenningsstyret med fire mot tre røyster å utdele utbytte i strid med departementets pålegg. Dei fire som hadde røysta for styrevedtaket vart melde til politiet, men vart frifunne i heradsretten. Saka vart anka av påtalemakta, og gjekk heilt til høgsterett, men anken vart forkasta i kjennelse der 29.9.1962.

	Også nokre år tidlegare, 1953, hadde ålmenningsstyret vedteke utbetaling av større utbytte enn departementet hadde gjeve løyve til, utan at det den gongen vart reist sak.		Også nokre år tidlegare, 1953, hadde ålmenningsstyret vedteke utbetaling av større utbytte enn departementet hadde gjeve løyve til, utan at det den gongen vart reist sak.

Hans P. Hosar på 15. mar. 2013 kl. 09:04

2013-03-15T09:04:33Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 15. mar. 2013 kl. 09:04
Linje 75:		Linje 75:

	=== Heimkjøpet 1798 ===		=== Heimkjøpet 1798 ===
			{{thumb høyre\|Skjaak almenn minnesmerke 2.jpg\|Minnetavle ved Skjåk Almennings administrasjonsbygning i Bismo, Skjåk, reist i 1948 til 150-årsjubileet for heimkjøpet av ålmenninga i 1798. Foto: Hans P. Hosar.}}
	I 1798 selde daverande eigar Bernt Anker ålmenninga til «Ole Mallaug, Sevald og Hans Spærstad, Lars Eriksen Andvord og med Intressentere, som ere alle Almuer i Schiagers Annex til Loms Præstegjeld», som det heiter i skøytet i [[Leksikon:Pantebok\|panteboka]] (22. januar 1798).<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:tl_read?idx_id=10056&uid=ny&idx_side=-4 Panteboka på Digitalarkivet]</ref> (I andre avskrifter heiter det «Almuesmænd». Originalskøytet er gått tapt.)		I 1798 selde daverande eigar Bernt Anker ålmenninga til «Ole Mallaug, Sevald og Hans Spærstad, Lars Eriksen Andvord og med Intressentere, som ere alle Almuer i Schiagers Annex til Loms Præstegjeld», som det heiter i skøytet i [[Leksikon:Pantebok\|panteboka]] (22. januar 1798).<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:tl_read?idx_id=10056&uid=ny&idx_side=-4 Panteboka på Digitalarkivet]</ref> (I andre avskrifter heiter det «Almuesmænd». Originalskøytet er gått tapt.)

Hans P. Hosar: Justeringar - innhald og layout

2013-03-15T08:38:03Z

Justeringar - innhald og layout

Vis endringer