Skogssamar - Sideversjonshistorikk

Kallrustad: korr.

2023-07-31T06:23:21Z

korr.

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 31. jul. 2023 kl. 06:23
Linje 8:		Linje 8:
	{{Innhald høgre}}		{{Innhald høgre}}
	== Språk ==		== Språk ==
	~~Idag~~ har de fleste skogssamane svensk eller finsk som morsmål, men samisk blir stadig bruka i varierande grad ein del plassar. I '''[[Lule lappmark]]''' har såvel skogssamar som fjellsamar tala [[lulesamisk]]. I '''[[Pite lappmark]]''' har det derimot funnest ei tydelig språkgrense mellom fjellsamane, som tala [[pitesamisk]], eit språk nærmast i slekt med lulesamisk, og skogssamane, som vel så ofte<ref>I alle fall i nyare tid finst det likevel eksempel på pitesamiskspråklige skogssamar.</ref> tala [[umesamisk]], som ligg nærmare [[sørsamisk]]. Skogssamane i Malå og austre Sorsele har òg tala umesamisk.<ref name="Bergsland">Bergsland, Knut: Lapps and Norsemen in olden times, Instituttet for sammenlignende kulturforskning XXVI, Bergen 1967 "Lapp dialectal groups and problems of history",, sid. 32–53. </ref>		I dag har dei fleste skogssamane svensk eller finsk som morsmål, men samisk blir stadig bruka i varierande grad ein del plassar. I '''[[Lule lappmark]]''' har såvel skogssamar som fjellsamar tala [[lulesamisk]]. I '''[[Pite lappmark]]''' har det derimot funnest ei tydelig språkgrense mellom fjellsamane, som tala [[pitesamisk]], eit språk nærmast i slekt med lulesamisk, og skogssamane, som vel så ofte<ref>I alle fall i nyare tid finst det likevel eksempel på pitesamiskspråklige skogssamar.</ref> tala [[umesamisk]], som ligg nærmare [[sørsamisk]]. Skogssamane i Malå og austre Sorsele har òg tala umesamisk.<ref name="Bergsland">Bergsland, Knut: Lapps and Norsemen in olden times, Instituttet for sammenlignende kulturforskning XXVI, Bergen 1967 "Lapp dialectal groups and problems of history",, sid. 32–53. </ref>

	Innafor '''[[Lycksele lappmark\|Lycksele]]''' og '''[[Åsele lappmark\|Åsele]]''' lappmarker vart skogssamane mesta heilt assimilert i løpet av 1800-talet og bytta språk til svensk. Det gamle språket deira gikk stort sett tapt. Men den samiske litteraturen som vart forfatta i Lycksele mot slutten av 1600-talet av [[Olaus Stephani Graan]] og begynnelsen av 1700-talet av [[Pehr Fjellström]] viser at de tala umesamisk der òg. Grensa mellom umesamisk og [[sørsamisk]] er omdiskutert, men oppteikningar av [[J.A. Nensén]] frå 1800-talets Åsele lappmark tyder på at skogssamane der òg tala ein dialekt som kan reknast til umesamisk. Språket deira skilte seg dermed frå den sørsamisken som vart tala og til ein viss grad enno blir tala av fjellsamane i Vilhelmina.<ref name="Bergsland"/>		Innafor '''[[Lycksele lappmark\|Lycksele]]''' og '''[[Åsele lappmark\|Åsele]]''' lappmarker vart skogssamane mesta heilt assimilert i løpet av 1800-talet og bytta språk til svensk. Det gamle språket deira gikk stort sett tapt. Men den samiske litteraturen som vart forfatta i Lycksele mot slutten av 1600-talet av [[Olaus Stephani Graan]] og begynnelsen av 1700-talet av [[Pehr Fjellström]] viser at de tala umesamisk der òg. Grensa mellom umesamisk og [[sørsamisk]] er omdiskutert, men oppteikningar av [[J.A. Nensén]] frå 1800-talets Åsele lappmark tyder på at skogssamane der òg tala ein dialekt som kan reknast til umesamisk. Språket deira skilte seg dermed frå den sørsamisken som vart tala og til ein viss grad enno blir tala av fjellsamane i Vilhelmina.<ref name="Bergsland"/>

Cnyborg: /* Bortkomne skogssamiske kulturar */

2023-04-04T07:06:40Z

Bortkomne skogssamiske kulturar

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 4. apr. 2023 kl. 07:06
Linje 111:		Linje 111:
	== Bortkomne skogssamiske kulturar ==		== Bortkomne skogssamiske kulturar ==

	Samtidig som skogsreindrifta vart utvikla i store deler av indre Norrland, forsvann de skogssamiske kulturane frå ytterområda. I [[Kemi lappmark]] kom det ei intensiv innflytting av [[svedjebruk]]ande [[finnar]] i løpet av 1500- og 1600-talet, noko som førte med seg at samane i området vart fullstendig assimilert og gikk heilt over til finsk i staden for samisk.<ref name="Tegengren /">		Samtidig som skogsreindrifta vart utvikla i store deler av indre Norrland, forsvann de skogssamiske kulturane frå ytterområda. I [[Kemi lappmark]] kom det ei intensiv innflytting av [[svedjebruk]]ande [[finnar]] i løpet av 1500- og 1600-talet, noko som førte med seg at samane i området vart fullstendig assimilert og gikk heilt over til finsk i staden for samisk.<ref name="Tegengren"/>

	Ein tilsvarande prosess fann stad i [[Åsele lappmark\|Åsele]] og [[Lycksele lappmark]]er i løpet av 1700-talet. I slutten av 1820-åra skreiv [[Petrus Læstadius]] i sin journal om muligheitene for å lære seg samisk for prestane:		Ein tilsvarande prosess fann stad i [[Åsele lappmark\|Åsele]] og [[Lycksele lappmark]]er i løpet av 1700-talet. I slutten av 1820-åra skreiv [[Petrus Læstadius]] i sin journal om muligheitene for å lære seg samisk for prestane:

Cnyborg: fjerner f-merking, WP-artikkel

2023-02-28T08:09:59Z

fjerner f-merking, WP-artikkel

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 28. feb. 2023 kl. 08:09
Linje 162:		Linje 162:

	{{Wikipedia\|sv\|Skogssamer}}		{{Wikipedia\|sv\|Skogssamer}}
	~~{{f2}}~~
	[[kategori:skogssamisk historie og kultur]]		[[kategori:skogssamisk historie og kultur]]
	[[kategori:samisk historie og kultur]]		[[kategori:samisk historie og kultur]]

Cnyborg på 12. jan. 2023 kl. 07:49

2023-01-12T07:49:21Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 12. jan. 2023 kl. 07:49
Linje 12:		Linje 12:
	Innafor '''[[Lycksele lappmark\|Lycksele]]''' og '''[[Åsele lappmark\|Åsele]]''' lappmarker vart skogssamane mesta heilt assimilert i løpet av 1800-talet og bytta språk til svensk. Det gamle språket deira gikk stort sett tapt. Men den samiske litteraturen som vart forfatta i Lycksele mot slutten av 1600-talet av [[Olaus Stephani Graan]] og begynnelsen av 1700-talet av [[Pehr Fjellström]] viser at de tala umesamisk der òg. Grensa mellom umesamisk og [[sørsamisk]] er omdiskutert, men oppteikningar av [[J.A. Nensén]] frå 1800-talets Åsele lappmark tyder på at skogssamane der òg tala ein dialekt som kan reknast til umesamisk. Språket deira skilte seg dermed frå den sørsamisken som vart tala og til ein viss grad enno blir tala av fjellsamane i Vilhelmina.<ref name="Bergsland"/>		Innafor '''[[Lycksele lappmark\|Lycksele]]''' og '''[[Åsele lappmark\|Åsele]]''' lappmarker vart skogssamane mesta heilt assimilert i løpet av 1800-talet og bytta språk til svensk. Det gamle språket deira gikk stort sett tapt. Men den samiske litteraturen som vart forfatta i Lycksele mot slutten av 1600-talet av [[Olaus Stephani Graan]] og begynnelsen av 1700-talet av [[Pehr Fjellström]] viser at de tala umesamisk der òg. Grensa mellom umesamisk og [[sørsamisk]] er omdiskutert, men oppteikningar av [[J.A. Nensén]] frå 1800-talets Åsele lappmark tyder på at skogssamane der òg tala ein dialekt som kan reknast til umesamisk. Språket deira skilte seg dermed frå den sørsamisken som vart tala og til ein viss grad enno blir tala av fjellsamane i Vilhelmina.<ref name="Bergsland"/>

	Skogssamane vart mesta fullstendig assimilert i '''[[Kemi lappmark]]''' òg; der bytta de språk til finsk. Av det gamle språket finst det i dag berre ein rest att i form av [[enaresamisk]], som blir tala av 200–300 personar. Den [[nordsamisk]]en som blir tala av betydelig fleire innbyggjarar i Finsk Lappland har vorte innført gjennom seinare innvandring av fjellsamar.<ref name="Tegengren"/>		Skogssamane vart mesta fullstendig assimilert i '''[[Kemi lappmark]]''' òg; der bytta de språk til finsk. Av det gamle språket finst det i dag berre ein rest att i form av [[enaresamisk]], som blir tala av 200–300 personar. Den [[nordsamisk]]en som blir tala av betydelig fleire innbyggjarar i Finsk Lappland har vorte innført gjennom seinare innvandring av fjellsamar.<ref name="Tegengren">Tegengren, Helmer: En utdöd lappkultur i Kemi lappmark: studier i Nordfinlands kolonisationshistoria, 1952.</ref>

	==Religion==		==Religion==

Cnyborg på 12. jan. 2023 kl. 07:48

2023-01-12T07:48:54Z

Vis endringer

Olve Utne på 1. des. 2022 kl. 19:52

2022-12-01T19:52:38Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 1. des. 2022 kl. 19:52
Linje 28:		Linje 28:
	}}		}}

	På begynnelsen av 1600-talet kunne termen ''granlapp'' òg bli bruka om samar som berre skatta til Sverige, i motsetning til fjellappane som betalte skatt til både Sverige og [[Norge]], ettersom dei hadde virket sitt på fjellryggen mellom de to landa.<ref> {{bokref \|efternamn=Wiklund\|förnamn=K.B. \|medförfattare=J.K. Qvigstad \|titel= Dokument angående flyttlapparna m.m. \|år=1909 \|utgivare=Renbeteskommissionen af 1907 \|utgivningsort=Kristiania \|sid=229}}</ref>		På begynnelsen av 1600-talet kunne termen ''granlapp'' òg bli bruka om samar som berre skatta til Sverige, i motsetning til fjellappane som betalte skatt til både Sverige og [[Norge]], ettersom dei hadde virket sitt på fjellryggen mellom ide to landa.<ref> {{bokref \|efternamn=Wiklund\|förnamn=K.B. \|medförfattare=J.K. Qvigstad \|titel= Dokument angående flyttlapparna m.m. \|år=1909 \|utgivare=Renbeteskommissionen af 1907 \|utgivningsort=Kristiania \|sid=229}}</ref>

	== Utbreiing og antal ==		== Utbreiing og antal ==
Linje 59:		Linje 59:
	=== Vinterbyar ===		=== Vinterbyar ===

	Så langt tilbake som vi har skriftlige kjelder har skogssamane inngått i ein større samfunnsstruktur òg — såkalla ''[[sida]]er'' (~~{{sørsam.}}~~ ''sijte'', ~~{{lule.}}~~ ''sijdda'', ~~{{nordsam.}}~~ ''siida'') eller ''lappbyar'' ([[svensk]]). Sjølv om ordet ''lappby'' har vorte mykje bruka på svensk, så hade ikkje sidaene i si opprinnelige form så mykje til felles med vår tids svenske samebyar. De var heller ikkje ''byar'' eller ''grender'' i vanlig meining; dei hadde for eksempel ikkje nødvendigvis nokon permanente bygningar. Petrus Læstadius kalla sidaene ''stammar'' og la dermed vekt på sidaen som ei menneskegruppe heller enn som ein fysisk einheit.<ref name="Læstadius"/>		Så langt tilbake som vi har skriftlige kjelder har skogssamane inngått i ein større samfunnsstruktur òg — såkalla ''[[sida]]er'' ([[sørsamisk]] ''sijte'', [[pitesamisk]] ''sijjda'', [[lulesamisk]] ''sijdda'', [[nordsamisk]] ''siida'') eller ''lappbyar'' ([[svensk]]). Sjølv om ordet ''lappby'' har vorte mykje bruka på svensk, så hade ikkje sidaene i si opprinnelige form så mykje til felles med vår tids svenske samebyar. De var heller ikkje ''byar'' eller ''grender'' i vanlig meining; dei hadde for eksempel ikkje nødvendigvis nokon permanente bygningar. Petrus Læstadius kalla sidaene ''stammar'' og la dermed vekt på sidaen som ei menneskegruppe heller enn som ein fysisk einheit.<ref name="Læstadius"/>

	At det i svenskspråklig samanheng blir tala om «byar» trur vi kjem av at handelsmenn og futar på 1500-talet oppsøkte samane på vinteren når dei fanst samla på store felles buplassar, eller ''vinterbyar''. Frå [[Kemi lappmark]] veit vi at det fanst ni ''lappbyar'' med kvar sin vinterby på begynnelsen av 1600-talet. I følgje Helmer Tegengren vart plasseringa av vinterbyane avgjort dels av kjente ferdselsvegar, dels av muligheita til vinterjakt på [[villrein]]. Vintertid vandra villreinen opp til de [[lav]]rike markene ved vasskiljet, og vinterbyane var plassert nærme vandringsruta.<ref name="Tegengren">{{bokref \|titel=En utdöd lappkultur i Kemi lappmark: studier i Nordfinlands kolonisationshistoria\| efternamn=Tegengren\|förnamn=Helmer\|år=1952 }}</ref>		At det i svenskspråklig samanheng blir tala om «byar» trur vi kjem av at handelsmenn og futar på 1500-talet oppsøkte samane på vinteren når dei fanst samla på store felles buplassar, eller ''vinterbyar''. Frå [[Kemi lappmark]] veit vi at det fanst ni ''lappbyar'' med kvar sin vinterby på begynnelsen av 1600-talet. I følgje Helmer Tegengren vart plasseringa av vinterbyane avgjort dels av kjente ferdselsvegar, dels av muligheita til vinterjakt på [[villrein]]. Vintertid vandra villreinen opp til de [[lav]]rike markene ved vasskiljet, og vinterbyane var plassert nærme vandringsruta.<ref name="Tegengren">{{bokref \|titel=En utdöd lappkultur i Kemi lappmark: studier i Nordfinlands kolonisationshistoria\| efternamn=Tegengren\|förnamn=Helmer\|år=1952 }}</ref>

Olve Utne: Teksterstatting – «{{nyn.}}» til «nynorsk»

2022-12-01T16:41:16Z

Teksterstatting – «{{nyn.}}» til «nynorsk»

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 1. des. 2022 kl. 16:41
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|Spanningsvallen von Duben.jpg\|<noinclude>Den skogssamiske leiren </noinclude>Spänningsvallen mellom Järfojaur og Seudnur i [[Arvidsjaurs kommun]]<noinclude>, på grensa mellom noverande Östra og Västra Kikkejaurs samebyar</noinclude>. Tresnitt etter foto av Lotten von Düben 1871.}}		<onlyinclude>{{thumb\|Spanningsvallen von Duben.jpg\|<noinclude>Den skogssamiske leiren </noinclude>Spänningsvallen mellom Järfojaur og Seudnur i [[Arvidsjaurs kommun]]<noinclude>, på grensa mellom noverande Östra og Västra Kikkejaurs samebyar</noinclude>. Tresnitt etter foto av Lotten von Düben 1871.}}
	'''[[Skogssamar]]''' (~~{{nyn.}}~~; [[bokmål]]/[[svensk]] ''skogssamer'', [[dansk]] ''skovsamer'') er [[samar]] som held til i skogslandet heile året og som altså ikkje flyttar opp til fjella om sommaren eller vinteren, i motsetning til [[fjellsamar]]. I praksis blir namnet bruka i samband med svenske og finske område; de norske samane med liknande levevis blir oftast kalla [[sjøsamar]] (og tidligare ''sjøfinnar'' eller ''bufinnar''). </onlyinclude>		'''[[Skogssamar]]''' ([[nynorsk]]; [[bokmål]]/[[svensk]] ''skogssamer'', [[dansk]] ''skovsamer'') er [[samar]] som held til i skogslandet heile året og som altså ikkje flyttar opp til fjella om sommaren eller vinteren, i motsetning til [[fjellsamar]]. I praksis blir namnet bruka i samband med svenske og finske område; de norske samane med liknande levevis blir oftast kalla [[sjøsamar]] (og tidligare ''sjøfinnar'' eller ''bufinnar''). </onlyinclude>

	<onlyinclude>I historisk tid har det funnest skogssamar i alle fall frå nordre Ångermanland og nordover i Sverige. Dei to sørligaste [[lappmark]]ene, [[Åsele lappmark\|Åsele]] og [[Lycksele lappmark]], omfatta føre [[1606]] ikkje fjellområdet, men berre reint skogssamiske område. Det same galdt [[Kemi lappmark]] i noverande [[Finland]]. I dei andre lappmarkene fanst skogssamar innafor heile skogslandet. </onlyinclude>		<onlyinclude>I historisk tid har det funnest skogssamar i alle fall frå nordre Ångermanland og nordover i Sverige. Dei to sørligaste [[lappmark]]ene, [[Åsele lappmark\|Åsele]] og [[Lycksele lappmark]], omfatta føre [[1606]] ikkje fjellområdet, men berre reint skogssamiske område. Det same galdt [[Kemi lappmark]] i noverande [[Finland]]. I dei andre lappmarkene fanst skogssamar innafor heile skogslandet. </onlyinclude>

Olve Utne: Teksterstatting – «{{bokm.}}» til «bokmål»

2022-12-01T12:06:34Z

Teksterstatting – «{{bokm.}}» til «bokmål»

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 1. des. 2022 kl. 12:06
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|Spanningsvallen von Duben.jpg\|<noinclude>Den skogssamiske leiren </noinclude>Spänningsvallen mellom Järfojaur og Seudnur i [[Arvidsjaurs kommun]]<noinclude>, på grensa mellom noverande Östra og Västra Kikkejaurs samebyar</noinclude>. Tresnitt etter foto av Lotten von Düben 1871.}}		<onlyinclude>{{thumb\|Spanningsvallen von Duben.jpg\|<noinclude>Den skogssamiske leiren </noinclude>Spänningsvallen mellom Järfojaur og Seudnur i [[Arvidsjaurs kommun]]<noinclude>, på grensa mellom noverande Östra og Västra Kikkejaurs samebyar</noinclude>. Tresnitt etter foto av Lotten von Düben 1871.}}
	'''[[Skogssamar]]''' ({{nyn.}}; ~~{{bokm.}}~~/[[svensk]] ''skogssamer'', [[dansk]] ''skovsamer'') er [[samar]] som held til i skogslandet heile året og som altså ikkje flyttar opp til fjella om sommaren eller vinteren, i motsetning til [[fjellsamar]]. I praksis blir namnet bruka i samband med svenske og finske område; de norske samane med liknande levevis blir oftast kalla [[sjøsamar]] (og tidligare ''sjøfinnar'' eller ''bufinnar''). </onlyinclude>		'''[[Skogssamar]]''' ({{nyn.}}; [[bokmål]]/[[svensk]] ''skogssamer'', [[dansk]] ''skovsamer'') er [[samar]] som held til i skogslandet heile året og som altså ikkje flyttar opp til fjella om sommaren eller vinteren, i motsetning til [[fjellsamar]]. I praksis blir namnet bruka i samband med svenske og finske område; de norske samane med liknande levevis blir oftast kalla [[sjøsamar]] (og tidligare ''sjøfinnar'' eller ''bufinnar''). </onlyinclude>

	<onlyinclude>I historisk tid har det funnest skogssamar i alle fall frå nordre Ångermanland og nordover i Sverige. Dei to sørligaste [[lappmark]]ene, [[Åsele lappmark\|Åsele]] og [[Lycksele lappmark]], omfatta føre [[1606]] ikkje fjellområdet, men berre reint skogssamiske område. Det same galdt [[Kemi lappmark]] i noverande [[Finland]]. I dei andre lappmarkene fanst skogssamar innafor heile skogslandet. </onlyinclude>		<onlyinclude>I historisk tid har det funnest skogssamar i alle fall frå nordre Ångermanland og nordover i Sverige. Dei to sørligaste [[lappmark]]ene, [[Åsele lappmark\|Åsele]] og [[Lycksele lappmark]], omfatta føre [[1606]] ikkje fjellområdet, men berre reint skogssamiske område. Det same galdt [[Kemi lappmark]] i noverande [[Finland]]. I dei andre lappmarkene fanst skogssamar innafor heile skogslandet. </onlyinclude>

Olve Utne: Teksterstatting – «{{sv.}}» til «svensk»

2022-12-01T11:46:06Z

Teksterstatting – «{{sv.}}» til «svensk»

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 1. des. 2022 kl. 11:46
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|Spanningsvallen von Duben.jpg\|<noinclude>Den skogssamiske leiren </noinclude>Spänningsvallen mellom Järfojaur og Seudnur i [[Arvidsjaurs kommun]]<noinclude>, på grensa mellom noverande Östra og Västra Kikkejaurs samebyar</noinclude>. Tresnitt etter foto av Lotten von Düben 1871.}}		<onlyinclude>{{thumb\|Spanningsvallen von Duben.jpg\|<noinclude>Den skogssamiske leiren </noinclude>Spänningsvallen mellom Järfojaur og Seudnur i [[Arvidsjaurs kommun]]<noinclude>, på grensa mellom noverande Östra og Västra Kikkejaurs samebyar</noinclude>. Tresnitt etter foto av Lotten von Düben 1871.}}
	'''[[Skogssamar]]''' ({{nyn.}}; {{bokm.}}/~~{{sv.}}~~ ''skogssamer'', [[dansk]] ''skovsamer'') er [[samar]] som held til i skogslandet heile året og som altså ikkje flyttar opp til fjella om sommaren eller vinteren, i motsetning til [[fjellsamar]]. I praksis blir namnet bruka i samband med svenske og finske område; de norske samane med liknande levevis blir oftast kalla [[sjøsamar]] (og tidligare ''sjøfinnar'' eller ''bufinnar''). </onlyinclude>		'''[[Skogssamar]]''' ({{nyn.}}; {{bokm.}}/[[svensk]] ''skogssamer'', [[dansk]] ''skovsamer'') er [[samar]] som held til i skogslandet heile året og som altså ikkje flyttar opp til fjella om sommaren eller vinteren, i motsetning til [[fjellsamar]]. I praksis blir namnet bruka i samband med svenske og finske område; de norske samane med liknande levevis blir oftast kalla [[sjøsamar]] (og tidligare ''sjøfinnar'' eller ''bufinnar''). </onlyinclude>

	<onlyinclude>I historisk tid har det funnest skogssamar i alle fall frå nordre Ångermanland og nordover i Sverige. Dei to sørligaste [[lappmark]]ene, [[Åsele lappmark\|Åsele]] og [[Lycksele lappmark]], omfatta føre [[1606]] ikkje fjellområdet, men berre reint skogssamiske område. Det same galdt [[Kemi lappmark]] i noverande [[Finland]]. I dei andre lappmarkene fanst skogssamar innafor heile skogslandet. </onlyinclude>		<onlyinclude>I historisk tid har det funnest skogssamar i alle fall frå nordre Ångermanland og nordover i Sverige. Dei to sørligaste [[lappmark]]ene, [[Åsele lappmark\|Åsele]] og [[Lycksele lappmark]], omfatta føre [[1606]] ikkje fjellområdet, men berre reint skogssamiske område. Det same galdt [[Kemi lappmark]] i noverande [[Finland]]. I dei andre lappmarkene fanst skogssamar innafor heile skogslandet. </onlyinclude>
Linje 59:		Linje 59:
	=== Vinterbyar ===		=== Vinterbyar ===

	Så langt tilbake som vi har skriftlige kjelder har skogssamane inngått i ein større samfunnsstruktur òg — såkalla ''[[sida]]er'' ({{sørsam.}} ''sijte'', {{lule.}} ''sijdda'', {{nordsam.}} ''siida'') eller ''lappbyar'' (~~{{sv.}}~~). Sjølv om ordet ''lappby'' har vorte mykje bruka på svensk, så hade ikkje sidaene i si opprinnelige form så mykje til felles med vår tids svenske samebyar. De var heller ikkje ''byar'' eller ''grender'' i vanlig meining; dei hadde for eksempel ikkje nødvendigvis nokon permanente bygningar. Petrus Læstadius kalla sidaene ''stammar'' og la dermed vekt på sidaen som ei menneskegruppe heller enn som ein fysisk einheit.<ref name="Læstadius"/>		Så langt tilbake som vi har skriftlige kjelder har skogssamane inngått i ein større samfunnsstruktur òg — såkalla ''[[sida]]er'' ({{sørsam.}} ''sijte'', {{lule.}} ''sijdda'', {{nordsam.}} ''siida'') eller ''lappbyar'' ([[svensk]]). Sjølv om ordet ''lappby'' har vorte mykje bruka på svensk, så hade ikkje sidaene i si opprinnelige form så mykje til felles med vår tids svenske samebyar. De var heller ikkje ''byar'' eller ''grender'' i vanlig meining; dei hadde for eksempel ikkje nødvendigvis nokon permanente bygningar. Petrus Læstadius kalla sidaene ''stammar'' og la dermed vekt på sidaen som ei menneskegruppe heller enn som ein fysisk einheit.<ref name="Læstadius"/>

	At det i svenskspråklig samanheng blir tala om «byar» trur vi kjem av at handelsmenn og futar på 1500-talet oppsøkte samane på vinteren når dei fanst samla på store felles buplassar, eller ''vinterbyar''. Frå [[Kemi lappmark]] veit vi at det fanst ni ''lappbyar'' med kvar sin vinterby på begynnelsen av 1600-talet. I følgje Helmer Tegengren vart plasseringa av vinterbyane avgjort dels av kjente ferdselsvegar, dels av muligheita til vinterjakt på [[villrein]]. Vintertid vandra villreinen opp til de [[lav]]rike markene ved vasskiljet, og vinterbyane var plassert nærme vandringsruta.<ref name="Tegengren">{{bokref \|titel=En utdöd lappkultur i Kemi lappmark: studier i Nordfinlands kolonisationshistoria\| efternamn=Tegengren\|förnamn=Helmer\|år=1952 }}</ref>		At det i svenskspråklig samanheng blir tala om «byar» trur vi kjem av at handelsmenn og futar på 1500-talet oppsøkte samane på vinteren når dei fanst samla på store felles buplassar, eller ''vinterbyar''. Frå [[Kemi lappmark]] veit vi at det fanst ni ''lappbyar'' med kvar sin vinterby på begynnelsen av 1600-talet. I følgje Helmer Tegengren vart plasseringa av vinterbyane avgjort dels av kjente ferdselsvegar, dels av muligheita til vinterjakt på [[villrein]]. Vintertid vandra villreinen opp til de [[lav]]rike markene ved vasskiljet, og vinterbyane var plassert nærme vandringsruta.<ref name="Tegengren">{{bokref \|titel=En utdöd lappkultur i Kemi lappmark: studier i Nordfinlands kolonisationshistoria\| efternamn=Tegengren\|förnamn=Helmer\|år=1952 }}</ref>

Cnyborg: Teksterstatting – «{{da.}}» til «dansk»

2022-12-01T10:09:21Z

Teksterstatting – «{{da.}}» til «dansk»

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 1. des. 2022 kl. 10:09
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|Spanningsvallen von Duben.jpg\|<noinclude>Den skogssamiske leiren </noinclude>Spänningsvallen mellom Järfojaur og Seudnur i [[Arvidsjaurs kommun]]<noinclude>, på grensa mellom noverande Östra og Västra Kikkejaurs samebyar</noinclude>. Tresnitt etter foto av Lotten von Düben 1871.}}		<onlyinclude>{{thumb\|Spanningsvallen von Duben.jpg\|<noinclude>Den skogssamiske leiren </noinclude>Spänningsvallen mellom Järfojaur og Seudnur i [[Arvidsjaurs kommun]]<noinclude>, på grensa mellom noverande Östra og Västra Kikkejaurs samebyar</noinclude>. Tresnitt etter foto av Lotten von Düben 1871.}}
	'''[[Skogssamar]]''' ({{nyn.}}; {{bokm.}}/{{sv.}} ''skogssamer'', ~~{{da.}}~~ ''skovsamer'') er [[samar]] som held til i skogslandet heile året og som altså ikkje flyttar opp til fjella om sommaren eller vinteren, i motsetning til [[fjellsamar]]. I praksis blir namnet bruka i samband med svenske og finske område; de norske samane med liknande levevis blir oftast kalla [[sjøsamar]] (og tidligare ''sjøfinnar'' eller ''bufinnar''). </onlyinclude>		'''[[Skogssamar]]''' ({{nyn.}}; {{bokm.}}/{{sv.}} ''skogssamer'', [[dansk]] ''skovsamer'') er [[samar]] som held til i skogslandet heile året og som altså ikkje flyttar opp til fjella om sommaren eller vinteren, i motsetning til [[fjellsamar]]. I praksis blir namnet bruka i samband med svenske og finske område; de norske samane med liknande levevis blir oftast kalla [[sjøsamar]] (og tidligare ''sjøfinnar'' eller ''bufinnar''). </onlyinclude>

	<onlyinclude>I historisk tid har det funnest skogssamar i alle fall frå nordre Ångermanland og nordover i Sverige. Dei to sørligaste [[lappmark]]ene, [[Åsele lappmark\|Åsele]] og [[Lycksele lappmark]], omfatta føre [[1606]] ikkje fjellområdet, men berre reint skogssamiske område. Det same galdt [[Kemi lappmark]] i noverande [[Finland]]. I dei andre lappmarkene fanst skogssamar innafor heile skogslandet. </onlyinclude>		<onlyinclude>I historisk tid har det funnest skogssamar i alle fall frå nordre Ångermanland og nordover i Sverige. Dei to sørligaste [[lappmark]]ene, [[Åsele lappmark\|Åsele]] og [[Lycksele lappmark]], omfatta føre [[1606]] ikkje fjellområdet, men berre reint skogssamiske område. Det same galdt [[Kemi lappmark]] i noverande [[Finland]]. I dei andre lappmarkene fanst skogssamar innafor heile skogslandet. </onlyinclude>