Språkskiftet til nynorsk i Austevoll - Sideversjonshistorikk

Stigrp: lenke og navneretting; Johan Willoch Erichsen

2022-04-03T13:55:24Z

lenke og navneretting; Johan Willoch Erichsen

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 3. apr. 2022 kl. 13:55
Linje 85:		Linje 85:

	===Strid om Blix-salmane===		===Strid om Blix-salmane===
	I Austevoll er to røystingar om Blix-salmane kjende gjennom Hovdan-protokollen. 2. august 1914 røysta 19 for og 13 mot å ta i bruk Blix-salmane i Storekalsøy kyrkje i Møkster sokn. Biskopane kunne krevja ny røysting dersom det etter deira oppfatning var utilfredsstillande forhold ved røystinga i den første runden. Biskop ~~John~~ Willoch Erichsen nekta av ukjend grunn å godkjenna røystinga og krevde ny. Målfolka i Hordaland hadde eit skeivt auge til biskopen som dei mistenkte for å la seg styra av «maalhat». <ref>Haugland 1984 s. 348</ref> I neste røysting var fleirtalet for bruk av Blix-salmane endå større: 37 for og 17 mot.		I Austevoll er to røystingar om Blix-salmane kjende gjennom Hovdan-protokollen. 2. august 1914 røysta 19 for og 13 mot å ta i bruk Blix-salmane i Storekalsøy kyrkje i Møkster sokn. Biskopane kunne krevja ny røysting dersom det etter deira oppfatning var utilfredsstillande forhold ved røystinga i den første runden. Biskop [[Johan Willoch Erichsen]] nekta av ukjend grunn å godkjenna røystinga og krevde ny. Målfolka i Hordaland hadde eit skeivt auge til biskopen som dei mistenkte for å la seg styra av «maalhat». <ref>Haugland 1984 s. 348</ref> I neste røysting var fleirtalet for bruk av Blix-salmane endå større: 37 for og 17 mot.

	I Austevoll kyrkje i Austevoll hovudsokn var det røysting over Blix-salmane 18. april 1926. Resultatet blei 111 for bruk av Blix-salmane, mens 163 gjekk imot. Motstandskjensla i folket hadde ikkje vore så sterk sidan folkeavrøystinga om unionsoppløysinga i 1905. Nynorskavisa Gula Tidend kommenterer det slik 28. april: «Det møtte fram folk som ikkje hadde vore i kyrkja sidan 1905 då dei og møtte og røysta nei.» <ref>Hovdan-protokollen s. 16.</ref>		I Austevoll kyrkje i Austevoll hovudsokn var det røysting over Blix-salmane 18. april 1926. Resultatet blei 111 for bruk av Blix-salmane, mens 163 gjekk imot. Motstandskjensla i folket hadde ikkje vore så sterk sidan folkeavrøystinga om unionsoppløysinga i 1905. Nynorskavisa Gula Tidend kommenterer det slik 28. april: «Det møtte fram folk som ikkje hadde vore i kyrkja sidan 1905 då dei og møtte og røysta nei.» <ref>Hovdan-protokollen s. 16.</ref>

Nils Steinar Våge: Lenke m.m.

2021-01-26T11:07:52Z

Lenke m.m.

Kallrustad: Tilbakestilte endring av Kallrustad (samtale · blokker) til siste versjon av Nils Steinar Våge

2020-10-14T07:02:01Z

Tilbakestilte endring av Kallrustad (samtale · blokker) til siste versjon av Nils Steinar Våge

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 14. okt. 2020 kl. 07:02
Linje 151:		Linje 151:
	[[Kategori:Nynorsk]]		[[Kategori:Nynorsk]]
	[[Kategori:Austevoll kommune]]		[[Kategori:Austevoll kommune]]
			[[Kategori: Skulehistorie i Hordaland]]
	{{F2}}		{{F2}}
	{{ikke koord}}		{{ikke koord}}
	{{nn}}		{{nn}}

Kallrustad: raud kategori

2020-10-12T06:29:26Z

raud kategori

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 12. okt. 2020 kl. 06:29
Linje 151:		Linje 151:
	[[Kategori:Nynorsk]]		[[Kategori:Nynorsk]]
	[[Kategori:Austevoll kommune]]		[[Kategori:Austevoll kommune]]
	~~[[Kategori: Skulehistorie i Hordaland]]~~
	{{F2}}		{{F2}}
	{{ikke koord}}		{{ikke koord}}
	{{nn}}		{{nn}}

Nils Steinar Våge: Kategori

2020-10-12T06:03:41Z

Kategori

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 12. okt. 2020 kl. 06:03
Linje 151:		Linje 151:
	[[Kategori:Nynorsk]]		[[Kategori:Nynorsk]]
	[[Kategori:Austevoll kommune]]		[[Kategori:Austevoll kommune]]
			[[Kategori: Skulehistorie i Hordaland]]
	{{F2}}		{{F2}}
	{{ikke koord}}		{{ikke koord}}
	{{nn}}		{{nn}}

Nils Steinar Våge: Mindre endringar

2016-04-21T06:25:49Z

Mindre endringar

Cnyborg: {{nn}}

2016-01-25T16:35:15Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 25. jan. 2016 kl. 16:35
Linje 153:		Linje 153:
	{{F2}}		{{F2}}
	{{ikke koord}}		{{ikke koord}}
			{{nn}}

Nils Steinar Våge: Lenke

2015-10-16T05:46:50Z

Lenke

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 16. okt. 2015 kl. 05:46
Linje 31:		Linje 31:
	\|-		\|-
	\|1920		\|1920
	\|Bratta, Haukanes, Litlekalsøy, Lunnøy, Møkster, Stolmen, Søreide		\|Bratta, Haukanes, Litlekalsøy, [[Lunnøy]], Møkster, Stolmen, Søreide
	\|-		\|-
	\|1929		\|1929

Nils Steinar Våge: {{ikke koord}}

2015-05-13T04:57:34Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 13. mai 2015 kl. 04:57
Linje 152:		Linje 152:
	[[Kategori:Austevoll kommune]]		[[Kategori:Austevoll kommune]]
	{{F2}}		{{F2}}
			{{ikke koord}}

Nils Steinar Våge: Korr

2014-07-07T05:09:15Z

Korr

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 7. jul. 2014 kl. 05:09
Linje 82:		Linje 82:

	==Språkskiftet i kyrkja==		==Språkskiftet i kyrkja==
	4. mars 1892 vart Nokre salmar av Elias Blix autoriserte til kyrkjebruk, og kyrkjelydane kunne gjennom fleirtalsvedtak ta i bruk desse nynorsksalmane. I 1906 kom ein nynorsk liturgi som kyrkjelydane kunne innføra. Begge vekte strid ~~i kyrkjene~~ i Austevoll.		4. mars 1892 vart Nokre salmar av Elias Blix autoriserte til kyrkjebruk, og kyrkjelydane kunne gjennom fleirtalsvedtak ta i bruk desse nynorsksalmane. I 1906 kom ein nynorsk liturgi som kyrkjelydane kunne innføra. Begge vekte strid i Austevoll.

	===Strid om Blix-salmane===		===Strid om Blix-salmane===
Linje 139:		Linje 139:
	*Forhandlingsprotokollar for Møkster sokn skulestyre 1886-1940.		*Forhandlingsprotokollar for Møkster sokn skulestyre 1886-1940.
	*Haugland, Kjell: «Lærarane i brodden for norsk målreising på 1800-talet. Tar det romet som den akademiske stand fyrr hev havt». I ''Syn og Segn'', 1977.		*Haugland, Kjell: «Lærarane i brodden for norsk målreising på 1800-talet. Tar det romet som den akademiske stand fyrr hev havt». I ''Syn og Segn'', 1977.
	*Haugland, Kjell: «Me syngja skal den nye song!» Striden om Blix-salmane. I ''Syn og Segn'' nr. 4, ~~1986~~.		*Haugland, Kjell: «Me syngja skal den nye song!» Striden om Blix-salmane. I ''Syn og Segn'' nr. 4, 1984.
	*Hoel, Oddmund Løkensgard Hoel: ''Mål og modernisering 1868-1940.'' Oslo 2011.		*Hoel, Oddmund Løkensgard Hoel: ''Mål og modernisering 1868-1940.'' Oslo 2011.
	*Hovdan, Peder: Norsk målreising. ''Målskiftet i heradi. 1865 – 19 – 40 – 19…Handskriven protokoll i Arkiv for norsk målreising ved Nynorsk kultursenter i Ørsta.'' Stabekk 1946.		*Hovdan, Peder: Norsk målreising. ''Målskiftet i heradi. 1865 – 19 – 40 – 19…Handskriven protokoll i Arkiv for norsk målreising ved Nynorsk kultursenter i Ørsta.'' Stabekk 1946.

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 26. jan. 2021 kl. 11:07
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb\|Hans og Kristoffer Aase.jpeg\|Brørne Kristoffer (til venstre) og Hans Aase var aktive i arbeidet med innføringa av nynorsk i skulen og kommuneadministrasjonen i Austevoll.}}		<onlyinclude>{{thumb\|Hans og Kristoffer Aase.jpeg\|Brørne Kristoffer (til venstre) og Hans Aase var aktive i arbeidet med innføringa av nynorsk i skulen og kommuneadministrasjonen i Austevoll.\|Privat}}.
	'''[[Språkskiftet til nynorsk i Austevoll\|Språkskiftet til nynorsk]]''' i skulen, kyrkja og den kommunale administrasjonen i [[Austevoll]] gjekk offisielt føre seg mellom 1920 og 1980. I 1920 tok sju skulekrinsar i bruk nynorsk som opplæringsspråk, og åtte gjekk over til nynorsk mellom 1929 og 1939. Austevoll fekk tilført tre nye skulekrinsar frå [[Fitjar kommune]] etter kommuneendringane frå 1964. Den eine av krinsane tok i bruk nynorsk i 1929, dei to andre i 1936. Innanfor dagens kommunegrense var det 19 skulekrinsar, og i denne framstillinga er dei tre tidlegare Fitjar-krinsane førebels så vidt nemnde her. Kommuneadministrasjonen tok i bruk nynorsk i 1933, medan eit mangeårig ordskifte i kyrkja enda med at den nynorske liturgien kom i bruk i 1980.		'''[[Språkskiftet til nynorsk i Austevoll\|Språkskiftet til nynorsk]]''' i skulen, kyrkja og den kommunale administrasjonen i [[Austevoll]] gjekk offisielt føre seg mellom 1920 og 1980. I 1920 tok sju skulekrinsar i bruk nynorsk som opplæringsspråk, og åtte gjekk over til nynorsk mellom 1929 og 1939. Austevoll fekk tilført tre nye skulekrinsar frå [[Fitjar kommune]] etter kommuneendringane frå 1964. Den eine av krinsane tok i bruk nynorsk i 1929, dei to andre i 1936. Innanfor dagens kommunegrense var det 19 skulekrinsar, og i denne framstillinga er dei tre tidlegare Fitjar-krinsane førebels så vidt nemnde her. Kommuneadministrasjonen tok i bruk nynorsk i 1933, medan eit mangeårig ordskifte i kyrkja enda med at den nynorske liturgien kom i bruk i 1980.

Linje 61:		Linje 61:
	[[Målparagrafen]] i folleskulelovene frå 1892 opna for ein stegvis overgang frå bokmål til nynorsk, og det gjorde tilvenjinga til landsmålet enklare. Skulane kunne derfor ta i bruk ei for ei bok eller innføra nynorskopplæring i eitt for eitt fag, og det skriftlege opplæringsmålet kunne så vedtakast særskilt. At målparagrafen opna for ulike variantar, har vi døme på i Austevoll. Rolfsens lesebok med Støylens nynorsktillegg vart innført omkring århundreskiftet, og det same vart Alvestads songbok som inneheldt 580 songtekstar. <ref>Underteikna har gjennomgått ei privat samling av lærebøker som vart brukte i nokre av skulekrinsane frå 1890-åra til 1930-åra. I Rolfsens lesebok og Alvestads songbok har eigarane skrive namnetrekka sine med årstal ved sida av.</ref>		[[Målparagrafen]] i folleskulelovene frå 1892 opna for ein stegvis overgang frå bokmål til nynorsk, og det gjorde tilvenjinga til landsmålet enklare. Skulane kunne derfor ta i bruk ei for ei bok eller innføra nynorskopplæring i eitt for eitt fag, og det skriftlege opplæringsmålet kunne så vedtakast særskilt. At målparagrafen opna for ulike variantar, har vi døme på i Austevoll. Rolfsens lesebok med Støylens nynorsktillegg vart innført omkring århundreskiftet, og det same vart Alvestads songbok som inneheldt 580 songtekstar. <ref>Underteikna har gjennomgått ei privat samling av lærebøker som vart brukte i nokre av skulekrinsane frå 1890-åra til 1930-åra. I Rolfsens lesebok og Alvestads songbok har eigarane skrive namnetrekka sine med årstal ved sida av.</ref>

	{{thumb\|Alvestads songbok.jpeg\|Olaus Alvestads songbok inneheldt 580 songtekstar. Halvparten var på nynorsk. Boka var i bruk i Austevoll like etter 1900.}}		{{thumb\|Alvestads songbok.jpeg\|Olaus Alvestads songbok inneheldt 580 songtekstar. Halvparten var på nynorsk. Boka var i bruk i Austevoll like etter 1900.\|Nils Steinar Våge}}.
	==Bruk av Olaus Alvestad si songbok==		==Bruk av Olaus Alvestad si songbok==
	Ein god pedagogisk måte å tileigna seg kunnskap på er å bruka song i innlæringsprosessen. Kommunen tok i bruk Olaus Alvestad si songbok, ''Norsk songbok for ungdomsskular og ungdomslag'', som kom ut første gong i 1898. Boka var ei av dei mest brukte songbøkene på 1900-talet, og kom i bruk i Austevoll like etter 1900.		Ein god pedagogisk måte å tileigna seg kunnskap på er å bruka song i innlæringsprosessen. Kommunen tok i bruk [[Olaus Alvestad]] si songbok, ''Norsk songbok for ungdomsskular og ungdomslag'', som kom ut første gong i 1898. Boka var ei av dei mest brukte songbøkene på 1900-talet, og kom i bruk i Austevoll like etter 1900.

	Av dei 580 songtekstane var det fleire på bokmål av Bjørnson, Wergeland, Lie, Moe, Grundtvig, Ingemann, Wexels og andre. 49 av dei nynorske songane var skrivne av [[Elias Blix]] og resten av dei første brukarane av nynorsken som Sivle, Hovden, Garborg, Vinje, Aasen, Vassbotn, Janson, Eskeland o.fl. Nynorske omsetjingar av 18 norske og nokre danske og svenske folkeviser og nasjonalsongane til dei andre nordiske landa var òg med i boka. Halvparten av songtekstane var på nynorsk.		Av dei 580 songtekstane var det fleire på bokmål av Bjørnson, Wergeland, Lie, Moe, Grundtvig, Ingemann, Wexels og andre. 49 av dei nynorske songane var skrivne av [[Elias Blix]] og resten av dei første brukarane av nynorsken som Sivle, Hovden, Garborg, Vinje, Aasen, Vassbotn, Janson, Eskeland o.fl. Nynorske omsetjingar av 18 norske og nokre danske og svenske folkeviser og nasjonalsongane til dei andre nordiske landa var òg med i boka. Halvparten av songtekstane var på nynorsk.
Linje 71:		Linje 71:
	==Lærarane var pådrivarar==		==Lærarane var pådrivarar==
	I 1907 skreiv Vestlandske Maalkontor at bortsett frå ein lærar brukte alle lærarane i kommunen dialekt eller nynorsk i undervisninga. Ein av dei var [[Ole Strømme]] (1856-1940) som tok lærarprøva på [[Stord lærarskule]] i 1877. Han var med i [[Mållaget ved Stord lærarskule\|mållaget]] ved lærarskulen, og Hovdan nemner at Strømme «der gjekk saman med norskihuga gutar som t.d. Oddmund Vik», som seinare var statsråd og nynorskforkjempar på nasjonalt plan. Vidare seier Hovdan om Strømme at «han fekk sin dåp i stridstidi 1880 åri, og hev halde på ideali, målmann og norskhuga.» Strømme var lærar i kommunen i 45 år, frå 1878 til 1923, og klokkar i 58 år. Dessutan var han ordførar I Austevoll frå 1886 til 1901, formann og medlem i Møkster sokn skulestyre i fleire periodar og hadde i tillegg fleire ulike tillitsverv. For dette arbeidet vart han tildelt Kongens fortenestmedalje.		I 1907 skreiv Vestlandske Maalkontor at bortsett frå ein lærar brukte alle lærarane i kommunen dialekt eller nynorsk i undervisninga. Ein av dei var [[Ole Strømme]] (1856-1940) som tok lærarprøva på [[Stord lærarskule]] i 1877. Han var med i [[Mållaget ved Stord lærarskule\|mållaget]] ved lærarskulen, og Hovdan nemner at Strømme «der gjekk saman med norskihuga gutar som t.d. Oddmund Vik», som seinare var statsråd og nynorskforkjempar på nasjonalt plan. Vidare seier Hovdan om Strømme at «han fekk sin dåp i stridstidi 1880 åri, og hev halde på ideali, målmann og norskhuga.» Strømme var lærar i kommunen i 45 år, frå 1878 til 1923, og klokkar i 58 år. Dessutan var han ordførar I Austevoll frå 1886 til 1901, formann og medlem i Møkster sokn skulestyre i fleire periodar og hadde i tillegg fleire ulike tillitsverv. For dette arbeidet vart han tildelt Kongens fortenestmedalje.
	{{thumb\|Ole Strømme 1.jpeg\|[[Ole Strømme]] var lærar og klokkar og den første ordføraren i Austevoll kommune. For dette og anna arbeid vart han tildelt Kongens fortenestmedalje.}}		{{thumb\|Ole Strømme 1.jpeg\|[[Ole Strømme]] var lærar og klokkar og den første ordføraren i Austevoll kommune. For dette og anna arbeid vart han tildelt Kongens fortenestmedalje.\|Austevoll Menighetsblad}}

	Brørne Hans Aase (1882-1950) og Kristoffer Aase (1881-1952) frå Bømlo, sunnmøringen Rasmus Ringdal (1876-?), Johannes Søreide (1851-1931) og sonen hans som òg heitte Johannes Søreide (1891-1974) var alle med i skulestyret, og Ringdal og Aase-brørne sat i fleire periodar i kommunestyret. Hans Aase var varaordførar i to periodar. På denne måten var desse nynorsktilhengjarane med og påverka språkdebattane og utfallet av røystingane.		Brørne Hans Aase (1882-1950) og Kristoffer Aase (1881-1952) frå Bømlo, sunnmøringen Rasmus Ringdal (1876-?), Johannes Søreide (1851-1931) og sonen hans som òg heitte Johannes Søreide (1891-1974) var alle med i skulestyret, og Ringdal og Aase-brørne sat i fleire periodar i kommunestyret. Hans Aase var varaordførar i to periodar. På denne måten var desse nynorsktilhengjarane med og påverka språkdebattane og utfallet av røystingane.
Linje 89:		Linje 89:
	I Austevoll kyrkje i Austevoll hovudsokn var det røysting over Blix-salmane 18. april 1926. Resultatet blei 111 for bruk av Blix-salmane, mens 163 gjekk imot. Motstandskjensla i folket hadde ikkje vore så sterk sidan folkeavrøystinga om unionsoppløysinga i 1905. Nynorskavisa Gula Tidend kommenterer det slik 28. april: «Det møtte fram folk som ikkje hadde vore i kyrkja sidan 1905 då dei og møtte og røysta nei.» <ref>Hovdan-protokollen s. 16.</ref>		I Austevoll kyrkje i Austevoll hovudsokn var det røysting over Blix-salmane 18. april 1926. Resultatet blei 111 for bruk av Blix-salmane, mens 163 gjekk imot. Motstandskjensla i folket hadde ikkje vore så sterk sidan folkeavrøystinga om unionsoppløysinga i 1905. Nynorskavisa Gula Tidend kommenterer det slik 28. april: «Det møtte fram folk som ikkje hadde vore i kyrkja sidan 1905 då dei og møtte og røysta nei.» <ref>Hovdan-protokollen s. 16.</ref>

	{{thumb\|Landstads salmebok.jpeg\|Landstads salmebok med tillegget Nokre salmar av Elias Blix.}}		{{thumb\|Landstads salmebok.jpeg\|Landstads salmebok med tillegget Nokre salmar av Elias Blix.\|Nils Steinar Våge}}.
	Bjørgvin bispedøme fekk ny biskop i 1916, [[Peter Hognestad]]. Han var nynorskbrukar, og arbeidde for innføring av nynorsk i kyrkje og skule. Likevel ser det ikkje ut til at røystinga i Austevoll-kyrkja let seg påverka av biskopen. Det kyrkjelyden stemte over i 1926, var tillegget med 165 Blix-salmar i Landstads salmebok. I tillegg til Blix sine eigne 84 salmar hadde han med over 70 omsette salmetekstar og nynorskversjon av litaniet og preikestolvers.		Bjørgvin bispedøme fekk ny biskop i 1916, [[Peter Hognestad]]. Han var nynorskbrukar, og arbeidde for innføring av nynorsk i kyrkje og skule. Likevel ser det ikkje ut til at røystinga i Austevoll-kyrkja let seg påverka av biskopen. Det kyrkjelyden stemte over i 1926, var tillegget med 165 Blix-salmar i Landstads salmebok. I tillegg til Blix sine eigne 84 salmar hadde han med over 70 omsette salmetekstar og nynorskversjon av litaniet og preikestolvers.

Linje 125:		Linje 125:
	I følgje Ottar Grepstad <ref>Ottar Grepstad: ''Avisene som utvida Noreg. Nynorskpressa 1850-2010.'' Oslo 2010, s. 23</ref> føregjekk innføringa av nynorsk i skule, kyrkje og kommunal administrasjon i tre fasar i dei kommunane i landet som tok i bruk nynorsk. 3/4 av kommunane innførte Blix-salmane og liturgien i kyrkjelydane frå omkring 1910, nynorsk som opplæringsmål før 1920 og kommunestyra vedtok å innføra nynorsk som tenestemål helst før 1930.		I følgje Ottar Grepstad <ref>Ottar Grepstad: ''Avisene som utvida Noreg. Nynorskpressa 1850-2010.'' Oslo 2010, s. 23</ref> føregjekk innføringa av nynorsk i skule, kyrkje og kommunal administrasjon i tre fasar i dei kommunane i landet som tok i bruk nynorsk. 3/4 av kommunane innførte Blix-salmane og liturgien i kyrkjelydane frå omkring 1910, nynorsk som opplæringsmål før 1920 og kommunestyra vedtok å innføra nynorsk som tenestemål helst før 1930.

	Austevoll tilhøyrde den siste fjerdedelen. Her vart Blix-salmane berre innført i ei av dei tre kyrkjene før kravet kom i 1926. Nynorskliturgien vart innført i 1980, og Landstad reviderte salmebok var i bruk til 1985. Etter to avrøystingar i dei 16 skulekrinsane, vart nynorsk som opplæringsmål i skulen innført mellom 1920 og 1939. Frå 1933 begynte kommuneadministrasjonen å ta i bruk nynorsk.		Austevoll tilhøyrde den siste fjerdedelen. Her vart Blix-salmane berre innført i ei av dei tre kyrkjene før kravet kom i 1926. Nynorskliturgien vart innført i 1980, og Landstad reviderte salmebok var i bruk til 1985. Etter to avrøystingar i dei 16 skulekrinsane vart nynorsk som opplæringsmål i skulen innført mellom 1920 og 1939. Frå 1933 begynte kommuneadministrasjonen å ta i bruk nynorsk.

	==Referansar==		==Referansar==

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 21. apr. 2016 kl. 06:25
Linje 7:		Linje 7:
	Frå 1892 kunne skulekrinsane sjølv velja om dei ville ta i bruk landsmål som opplæringsmål, men allereie i 1888 finn ein spor etter motstand mot landsmålet i kommunen. Austevoll skulekommisjon uttalte seg i 1888 om framlegget til den nye skulelova som vart vedteken i 1889. I lova var det mellom anna nemnt at skulestyra kunne avgjera kva mål som skulle brukast i undervisninga og i lærebøkene. Skulekommisjonen uttrykte at landsmålet ikkje måtte koma inn i skulen og «forkvakle Undervisningen. Børnene har nok at gjøre med det Maal de kjender.»<ref>[http://lokalhistorie.austevoll.kommune.no\| Lokalhistorie i Austevoll]</ref>. Denne paragrafen i skulelova vart ikkje vedteken, men kom inn igjen i 1892 kjend som ''Målparagrafen''. Den tydelege haldninga heldt seg lenge, og i 2013 er det framleis mange bokmålsbrukarar i denne nynorskkomunen.		Frå 1892 kunne skulekrinsane sjølv velja om dei ville ta i bruk landsmål som opplæringsmål, men allereie i 1888 finn ein spor etter motstand mot landsmålet i kommunen. Austevoll skulekommisjon uttalte seg i 1888 om framlegget til den nye skulelova som vart vedteken i 1889. I lova var det mellom anna nemnt at skulestyra kunne avgjera kva mål som skulle brukast i undervisninga og i lærebøkene. Skulekommisjonen uttrykte at landsmålet ikkje måtte koma inn i skulen og «forkvakle Undervisningen. Børnene har nok at gjøre med det Maal de kjender.»<ref>[http://lokalhistorie.austevoll.kommune.no\| Lokalhistorie i Austevoll]</ref>. Denne paragrafen i skulelova vart ikkje vedteken, men kom inn igjen i 1892 kjend som ''Målparagrafen''. Den tydelege haldninga heldt seg lenge, og i 2013 er det framleis mange bokmålsbrukarar i denne nynorskkomunen.

	Eit anna spor etter språkspørsmålet finn ein i ''Melding frå Det vestlandske Maalkontor'' i 1907: «Austevoll hev innført Rolfsen og Støylens Tillegg til Rolfsenboki til 3. Band.» <ref>Yversyn yver Maaltilstandet i Kyrkja og Skule i Hordaland, Sogn og Fjordane Nyaarsbil. Det vestlandske Maalkontor 1907 s. 13.</ref> Ved at ''Nordahl Rolfsens Læsebog for Folkeskolen'' med landsmålstillegget av [[Bernt Støylen]] var innført i kommunen, vart elevane kjende med den nye målforma. Det var stor strid om innføringa både av denne og Jensens lesebok som vart innført i 1873. <ref>Utne 1994</ref> Rolfsens si lesebok frå 1896 hadde eit eige nynorskkapittel på sju sider med fem dikt og seks prosatekstar. I dei 10 andre kapitla i boka var det 10 nynorsktekstar. Boka hadde 134 lesestykke. Dessutan inneheldt tekstar som fleire i soknestyra meinte ikkje passa for ungar, og saman med landsmålstillegget skapte dette motvilje. Utgåva frå 1896 vart likevel innført i begge soknene i 1898 (?). Sidan dei fleste lærarane i kommunen var utdanna ved [[Stord lærarskule]], der det var eit sterkt målmiljø med eit aktivt [[Mållaget ved Stord lærarskule\|mållag]], kan ein gå ut frå at landsmålstekstane vart mykje brukte. Til begynnaropplæring i lesing valde kommunen fleire år seinare ''Den fyrste boki åt barnet'' av Jonas Vellesen.		Eit anna spor etter språkspørsmålet finn ein i ''Melding frå Det vestlandske Maalkontor'' i 1907: «Austevoll hev innført Rolfsen og Støylens Tillegg til Rolfsenboki til 3. Band.» <ref>Yversyn yver Maaltilstandet i Kyrkja og Skule i Hordaland, Sogn og Fjordane Nyaarsbil. Det vestlandske Maalkontor 1907 s. 13.</ref> Ved at ''Nordahl Rolfsens Læsebog for Folkeskolen'' med landsmålstillegget av [[Bernt Støylen]] var innført i kommunen, vart elevane kjende med den nye målforma. Det var stor strid om innføringa både av denne og Jensens lesebok som vart innført i 1873. <ref>Utne 1994</ref> Rolfsens si lesebok frå 1896 hadde eit eige nynorskkapittel på sju sider med fem dikt og seks prosatekstar. I dei 10 andre kapitla i boka var det 10 nynorsktekstar. Boka hadde 134 lesestykke. Dessutan inneheldt leseboka tekstar som fleire i soknestyra meinte ikkje passa for ungar, og saman med landsmålstillegget skapte dette motvilje. Utgåva frå 1896 vart likevel innført i begge soknene i 1898 (?). Sidan dei fleste lærarane i kommunen var utdanna ved [[Stord lærarskule]], der det var eit sterkt målmiljø med eit aktivt [[Mållaget ved Stord lærarskule\|mållag]], kan ein gå ut frå at landsmålstekstane vart mykje brukte. Til begynnaropplæring i lesing valde kommunen fleire år seinare ''Den fyrste boki åt barnet'' av Jonas Vellesen.

	{{thumb\|Nordahl Rolfsens lesebok.JPG\|Nordahl Rolfsens lesebok med landsmålstillegget var i bruk i Austevoll frå 1898 (?) Foto: Nils Steinar Våge.}}		{{thumb\|Nordahl Rolfsens lesebok.JPG\|Nordahl Rolfsens lesebok med landsmålstillegget var i bruk i Austevoll frå 1898 (?) Foto: Nils Steinar Våge.}}
Linje 63:		Linje 63:
	{{thumb\|Alvestads songbok.jpeg\|Olaus Alvestads songbok inneheldt 580 songtekstar. Halvparten var på nynorsk. Boka var i bruk i Austevoll like etter 1900.}}		{{thumb\|Alvestads songbok.jpeg\|Olaus Alvestads songbok inneheldt 580 songtekstar. Halvparten var på nynorsk. Boka var i bruk i Austevoll like etter 1900.}}
	==Bruk av Olaus Alvestad si songbok==		==Bruk av Olaus Alvestad si songbok==
	Ein god pedagogisk måte å tileigna seg kunnskap på er å bruka song i innlæringsprosessen. Kommunen tok i bruk Olaus Alvestad si songbok, ''Norsk songbok for ungdomsskular og ungdomslag'', som kom ut første gong i 1898. Boka var ei av dei mest brukte songbøkene på 1900-talet, og ~~var~~ i bruk i Austevoll like etter 1900.		Ein god pedagogisk måte å tileigna seg kunnskap på er å bruka song i innlæringsprosessen. Kommunen tok i bruk Olaus Alvestad si songbok, ''Norsk songbok for ungdomsskular og ungdomslag'', som kom ut første gong i 1898. Boka var ei av dei mest brukte songbøkene på 1900-talet, og kom i bruk i Austevoll like etter 1900.

	Av dei 580 songtekstane var det fleire på bokmål av Bjørnson, Wergeland, Lie, Moe, Grundtvig, Ingemann, Wexels og andre. 49 av dei nynorske songane var skrivne av [[Elias Blix]] og resten av dei første brukarane av nynorsken som Sivle, Hovden, Garborg, Vinje, Aasen, Vassbotn, Janson, Eskeland o.fl. Nynorske omsetjingar av 18 norske og nokre danske og svenske folkeviser og nasjonalsongane til dei andre nordiske landa var òg med i boka. Halvparten av songtekstane var på nynorsk.		Av dei 580 songtekstane var det fleire på bokmål av Bjørnson, Wergeland, Lie, Moe, Grundtvig, Ingemann, Wexels og andre. 49 av dei nynorske songane var skrivne av [[Elias Blix]] og resten av dei første brukarane av nynorsken som Sivle, Hovden, Garborg, Vinje, Aasen, Vassbotn, Janson, Eskeland o.fl. Nynorske omsetjingar av 18 norske og nokre danske og svenske folkeviser og nasjonalsongane til dei andre nordiske landa var òg med i boka. Halvparten av songtekstane var på nynorsk.

	Gjennom songen vart elevane kjende med nynorsken, og då språkskiftet vart gjennomført, gjekk nok innføringa greitt. Ei anna årsak var at nynorsk låg tett opp til talemålet. Mest å seia hadde nok læraren som kunne kommentera og forklara.		Gjennom songen vart elevane kjende med nynorsken, og då språkskiftet vart gjennomført, gjekk nok innføringa greitt. Ei anna årsak var at nynorsk låg tett opp til talemålet. Mest å seia hadde nok læraren som kunne kommentera og forklara ord og uttrykk.

	==Lærarane var pådrivarar==		==Lærarane var pådrivarar==
Linje 73:		Linje 73:
	{{thumb\|Ole Strømme 1.jpeg\|[[Ole Strømme]] var lærar og klokkar og den første ordføraren i Austevoll kommune. For dette og anna arbeid vart han tildelt Kongens fortenestmedalje.}}		{{thumb\|Ole Strømme 1.jpeg\|[[Ole Strømme]] var lærar og klokkar og den første ordføraren i Austevoll kommune. For dette og anna arbeid vart han tildelt Kongens fortenestmedalje.}}

	Brørne Hans Aase (1882-1950) og Kristoffer Aase (1881-1952) frå Bømlo, sunnmøringen Rasmus Ringdal (1876-?), Johannes Søreide (1851-1931) og sonen hans som òg heitte Johannes Søreide (1891-1974) var alle med i skulestyret, og Ringdal og Aase-brørne sat i fleire periodar i kommunestyret. Hans Aase var varaordførar i to periodar. På denne måten var ~~dei~~ med og påverka språkdebattane og utfallet av røystingane.		Brørne Hans Aase (1882-1950) og Kristoffer Aase (1881-1952) frå Bømlo, sunnmøringen Rasmus Ringdal (1876-?), Johannes Søreide (1851-1931) og sonen hans som òg heitte Johannes Søreide (1891-1974) var alle med i skulestyret, og Ringdal og Aase-brørne sat i fleire periodar i kommunestyret. Hans Aase var varaordførar i to periodar. På denne måten var desse nynorsktilhengjarane med og påverka språkdebattane og utfallet av røystingane.

	Kristoffer Aase var særs aktiv når det gjaldt innføringa av nynorsk i kommuneadministrasjonen i 1930-åra. Johannes Søreide d.e. arbeidde i Søreide skulekrins som i 1920 var den første krinsen i Austevoll som tok i bruk nynorsk. Han sat i Austevoll sokn skulestyre då det vedtok at Søreide og to andre krinsar i sokna skulle bruka nynorsk som opplæringsmål.		Kristoffer Aase var særs aktiv når det gjaldt innføringa av nynorsk i kommuneadministrasjonen i 1930-åra. Johannes Søreide d.e. arbeidde i Søreide skulekrins som i 1920 var den første krinsen i Austevoll som tok i bruk nynorsk. Han sat i Austevoll sokn skulestyre då det vedtok at Søreide og to andre krinsar i sokna skulle bruka nynorsk som opplæringsmål.
Linje 110:		Linje 110:
	13. april 1932 foreslo nynorskbrukaren Kristoffer Aase at kommunestyret skulle venda seg til styresmaktene om å få alle skriv tilsendt på nynorsk, og at tenestemennene i kommunen skulle «nytta landsmaalet so longt dei kan.» Saka kom opp i juli 1933, og med sju mot seks røyster vedtok kommunestyret måljamstelling etter at framlegget om nynorsk og bokmål som tenestemål i kommunen hadde blitt vraka.		13. april 1932 foreslo nynorskbrukaren Kristoffer Aase at kommunestyret skulle venda seg til styresmaktene om å få alle skriv tilsendt på nynorsk, og at tenestemennene i kommunen skulle «nytta landsmaalet so longt dei kan.» Saka kom opp i juli 1933, og med sju mot seks røyster vedtok kommunestyret måljamstelling etter at framlegget om nynorsk og bokmål som tenestemål i kommunen hadde blitt vraka.

	Då Hans Aase var varaordførar og førte møteboka i Austevoll kommunstyre frå 1932, skreiv han saksframlegga og vedtaka på nynorsk mens ordføraren refererte på bokmål. <ref>Forhandlingsprotokoll for Austevoll herredsstyre 1930-1942 </ref>. ~~Det same gjorde~~ Ole Strømme ~~då han~~ førte ~~møteprotokollen i skulestyret~~ i Møkster sokn~~. Frå~~ 1914 og fram til han gjekk av som leiar i 1922~~, refererte han på nynorsk~~ <ref>Forhandlingsprotokoll for Møkster sokn skolestyre 1910-1930 </ref>. Noko anna enn at Aase og Strømme var nynorskbrukarar og arbeidde for nynorsk i kommuneadministrasjonen, er det uvisst kva som var årsaka.		Då Hans Aase var varaordførar og førte møteboka i Austevoll kommunstyre frå 1932, skreiv han saksframlegga og vedtaka på nynorsk mens ordføraren refererte på bokmål. <ref>Forhandlingsprotokoll for Austevoll herredsstyre 1930-1942 </ref>. Ole Strømme førte møtereferata på nynorsk i Møkster sokn sin skulestyreprotokoll frå 1914 og fram til han gjekk av som leiar i 1922 <ref>Forhandlingsprotokoll for Møkster sokn skolestyre 1910-1930 </ref>. Noko anna enn at Aase og Strømme var nynorskbrukarar og arbeidde for nynorsk i kommuneadministrasjonen, er det uvisst kva som var årsaka.

	Kommunestyret vedtok dessutan å ta i bruk nasjonale vedtekter på nynorsk: «Vedtekter om stengjetid» i 1936 og «Politivedtekt» i 1939.<ref>Hovdan-protokollen s. 166</ref>		Kommunestyret vedtok dessutan å ta i bruk nasjonale vedtekter på nynorsk: «Vedtekter om stengjetid» i 1936 og «Politivedtekt» i 1939.<ref>Hovdan-protokollen s. 166</ref>
Linje 118:		Linje 118:
	Austevoll Mållag vart skipa i 1924, men laget si levetid er uviss. At det var liv i laget i 1939, ser ein av eit skriv frå formannen i laget til skulestyret i Austevoll soknekommune om framleis å bruka i-formene i opplæringa i skulen.<ref>Forhandlingsprotokoll for Austevoll sokn skolestyre 1929-1942.</ref> Eit nytt mållag vart skipa i 1960-åra, og då det vart oppattliva i 2010, hadde det sju medlemmer. I 2013 har laget med namnet [[Austevoll Mållag]] 45 medlemmer. Ein av grunnane til at det har vore dårleg grobotn for mållag i kommunen, er at bokmålet alltid har stått sterkt.		Austevoll Mållag vart skipa i 1924, men laget si levetid er uviss. At det var liv i laget i 1939, ser ein av eit skriv frå formannen i laget til skulestyret i Austevoll soknekommune om framleis å bruka i-formene i opplæringa i skulen.<ref>Forhandlingsprotokoll for Austevoll sokn skolestyre 1929-1942.</ref> Eit nytt mållag vart skipa i 1960-åra, og då det vart oppattliva i 2010, hadde det sju medlemmer. I 2013 har laget med namnet [[Austevoll Mållag]] 45 medlemmer. Ein av grunnane til at det har vore dårleg grobotn for mållag i kommunen, er at bokmålet alltid har stått sterkt.

	To av landhandlarane i Austevoll annonserte i kyrkjebladet i 1930-åra, og ein av dei brukte nynorsk.<ref>Austevoll Menighetsblad. Mai 1932</ref> Ved å annonsera i kyrkjebladet, nådde dei truleg fleire enn om dei annonserte i avisene. Kommunen hadde ikkje lokalavis, men mange abonnerte på bokmålsavisa [[Bergens Tidende]] og nokre på nynorskavisene [[Gula Tidend]] og [[Sunnhordland (avis)\|Sunnhordland]]. I 1978 fekk kommunen si eiga avis, [[Marsteinen]], og ho er redigert å nynorsk.		To av landhandlarane i Austevoll annonserte i kyrkjebladet i 1930-åra, og ein av dei brukte nynorsk.<ref>Austevoll Menighetsblad. Mai 1932</ref> Ved å annonsera i kyrkjebladet, nådde dei truleg fleire enn om dei annonserte i avisene. Kommunen hadde ikkje lokalavis, men mange abonnerte på bokmålsavisa [[Bergens Tidende]] og nokre på nynorskavisene [[Gula Tidend]] og [[Sunnhordland (avis)\|Sunnhordland]]. I 1978 fekk kommunen si eiga avis, [[Marsteinen (avis)\|Marsteinen]], og ho er redigert å nynorsk.

	Forstandarskapet i Sund og Austevoll sparebank vedtok at frå 1. januar 1933 skulle begge mål vera jamstelte, og at alt prenta tilfang skulle skaffast på begge mål.<ref>Hovdan-protokollen s. 166.</ref>		Forstandarskapet i Sund og Austevoll sparebank vedtok at frå 1. januar 1933 skulle begge mål vera jamstelte, og at alt prenta tilfang skulle skaffast på begge mål.<ref>Hovdan-protokollen s. 166.</ref>