Tosten Olsen Oppnåsen - Sideversjonshistorikk

Kallrustad: lenkjer

2022-11-01T07:36:42Z

lenkjer

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 1. nov. 2022 kl. 07:36
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb høyre\|Lom Stamstad nov 2011.jpg\|Sygard Stamstad i Lom. Store delar av sitt vaksne liv budde Tosten Olsen i [[Øvergrenda (Lom)\|Øvergrenda]] på husmannsplassar under Stamstad og andre gardar i nærleiken. Nordgard Stamstad, som kan skimtast i bakgrunnen, var lensmannsgard 1823-ca. 1846. Nabogarden Synstad var lensmannsgard etter det, fram til 1884, så var Sygard Stamstad og deretter igjen Synstad bustad for lensmannen fram til 1891. Tosten var godt kjend i desse gardane. Han var fleire gonger arrestant der. I bakgrunnen: Lomsegga og Fossbergom bygdesentrum.\|[[Hans P. Hosar]]\|2011}}		<onlyinclude>{{thumb høyre\|Lom Stamstad nov 2011.jpg\|Sygard Stamstad i Lom. Store delar av sitt vaksne liv budde Tosten Olsen i [[Øvergrenda (Lom)\|Øvergrenda]] på husmannsplassar under Stamstad og andre gardar i nærleiken. Nordgard Stamstad, som kan skimtast i bakgrunnen, var lensmannsgard 1823-ca. 1846. Nabogarden Synstad var lensmannsgard etter det, fram til 1884, så var Sygard Stamstad og deretter igjen Synstad bustad for lensmannen fram til 1891. Tosten var godt kjend i desse gardane. Han var fleire gonger arrestant der. I bakgrunnen: [[Lomsegga]] og [[Fossbergom]] bygdesentrum.\|[[Hans P. Hosar]]\|2011}}
	'''[[Tosten Olsen Oppnåsen]]''' (fødd i [[Skjåk]] 11. april 1829, død i [[Lom]] 1918) var ~~husmannsson~~, og livnærde seg i vaksen alder som åkerbrytar, grøftegravar og med anna slags manuelt arbeid. Han fekk tidleg ord på seg for å vere ein rabagast og notorisk tjuvradd. Rettsprotokollane viser at ryktet ikkje var heilt ugrunna. Han vart også hugsa som ein god historieforteljar og skrønemakar. I likskap med ei rekkje samtidige representantar for bygdeproletariatet i Lom og Skjåk, er Tosten udøyeleggjord som ein av aktørane i [[Olav Aukrust]]s dikt «Aksion på Tande», under oppnamnet '''Musken'''.</onlyinclude>		'''[[Tosten Olsen Oppnåsen]]''' (fødd i [[Skjåk]] 11. april 1829, død i [[Lom]] 1918) var [[husmann]]sson, og livnærde seg i vaksen alder som åkerbrytar, grøftegravar og med anna slags manuelt arbeid. Han fekk tidleg ord på seg for å vere ein rabagast og notorisk tjuvradd. Rettsprotokollane viser at ryktet ikkje var heilt ugrunna. Han vart også hugsa som ein god historieforteljar og skrønemakar. I likskap med ei rekkje samtidige representantar for bygdeproletariatet i Lom og Skjåk er Tosten udøyeleggjord som ein av aktørane i [[Olav Aukrust]]s dikt «Aksion på Tande», under oppnamnet '''Musken'''.</onlyinclude>

	== Oppnamnet ==		== Oppnamnet ==

PaulVIF: /* Bustader og levebrød */

2021-07-23T20:35:55Z

Bustader og levebrød

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 23. jul. 2021 kl. 20:35
Linje 46:		Linje 46:
	Ikkje berre einslege, men også familiefolk innan dette sosiale sjiktet flytta gjerne mykje rundt, oftast innanfor heimbygda. Det blir til fulle illustrert ved dei bustadene vi har registrert at Tosten og familien budde på.		Ikkje berre einslege, men også familiefolk innan dette sosiale sjiktet flytta gjerne mykje rundt, oftast innanfor heimbygda. Det blir til fulle illustrert ved dei bustadene vi har registrert at Tosten og familien budde på.

	Ved ekteskapsinngåinga i 1861 er både Tosten og Oline nemnde Haugom, og det er namnet på eit småbruk i [[Øvergrenda]] i Lom hovudsokn. I bygdeboka står det at Tosten og Oline ei tid budde som ~~innerstar~~ i Haugomkvea, ein plass eller småbruk der som syster til Tosten og hennar familie dreiv. Vi har ikkje funne familien i folketeljinga 1865. I den neste teljinga, 1875, har bur Tosten og Oline med småborna sine på plassen «Gjeilen», eller Geilstugu under [[Stamstad]] i det same grannelaget. Tosten er da titulert jordarbeider.<ref>{{folketelling\|pf01052088001842\|Tosten Olsen\|1875\|Lom.}}.</ref>		Ved ekteskapsinngåinga i 1861 er både Tosten og Oline nemnde Haugom, og det er namnet på eit småbruk i [[Øvergrenda]] i Lom hovudsokn. I bygdeboka står det at Tosten og Oline ei tid budde som [[innerst]]ar i Haugomkvea, ein plass eller småbruk der som syster til Tosten og hennar familie dreiv. Vi har ikkje funne familien i folketeljinga 1865. I den neste teljinga, 1875, har bur Tosten og Oline med småborna sine på plassen «Gjeilen», eller Geilstugu under [[Stamstad]] i det same grannelaget. Tosten er da titulert jordarbeider.<ref>{{folketelling\|pf01052088001842\|Tosten Olsen\|1875\|Lom.}}.</ref>

	Da Tosten gifta seg andre gongen, i 1885, budde han i Frøysehagen og brura Marit på Andvordseige, om vi har funne rette paret i kyrkjeboka.<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:NBN:no-a1450-kb20070115630030.jpg Kyrkjebok for Lom.]</ref> Der er dei nemleg båe oppgjevne med fødselsåret 1832, som jo ikkje stemmer. Brudgomen er «dagarbeider». Dagarbeidar er Tosten også i følgje folketeljinga 1900.<ref>{{folketelling\|pf01037080001741\|Tosten Olsen\|1900\|Lom}}.</ref> Da bur han i Sevaldstugu under Andvord. Han er enkjemann, og dei andre som bur der, er ekteparet Herman Andersen og Ingrid Pedersen, som er arbeidarar og hovudpersonar på plassen. Mor til Herman, Marit Helgesdotter, bur der også. Om ikkje før, er det rimeleg å tenkje seg at Olav Aukrust vart kjend med Muskeguten på denne tida. Sevaldstugu ligg ikkje langt frå heimegarden til diktaren, og Marit Helgesdotter var endatil mor til Aukrusts jamaldrande ven Jørgen Bråten («Jørgen jeger og fisker»).		Da Tosten gifta seg andre gongen, i 1885, budde han i Frøysehagen og brura Marit på Andvordseige, om vi har funne rette paret i kyrkjeboka.<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:NBN:no-a1450-kb20070115630030.jpg Kyrkjebok for Lom.]</ref> Der er dei nemleg båe oppgjevne med fødselsåret 1832, som jo ikkje stemmer. Brudgomen er «dagarbeider». Dagarbeidar er Tosten også i følgje folketeljinga 1900.<ref>{{folketelling\|pf01037080001741\|Tosten Olsen\|1900\|Lom}}.</ref> Da bur han i Sevaldstugu under Andvord. Han er enkjemann, og dei andre som bur der, er ekteparet Herman Andersen og Ingrid Pedersen, som er arbeidarar og hovudpersonar på plassen. Mor til Herman, Marit Helgesdotter, bur der også. Om ikkje før, er det rimeleg å tenkje seg at Olav Aukrust vart kjend med Muskeguten på denne tida. Sevaldstugu ligg ikkje langt frå heimegarden til diktaren, og Marit Helgesdotter var endatil mor til Aukrusts jamaldrande ven Jørgen Bråten («Jørgen jeger og fisker»).

Hans P. Hosar: Kategori

2018-03-22T08:33:26Z

Kategori

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 22. mar. 2018 kl. 08:33
Linje 91:		Linje 91:
	[[Kategori:Fødsler i 1829]]		[[Kategori:Fødsler i 1829]]
	[[Kategori:Dødsfall i 1918]]		[[Kategori:Dødsfall i 1918]]
			[[Kategori:Kriminalhistorie]]
	{{F2}}		{{F2}}
	{{nn}}		{{nn}}

Cnyborg: hbr

2017-11-08T14:29:56Z

hbr

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 8. nov. 2017 kl. 14:29
Linje 46:		Linje 46:
	Ikkje berre einslege, men også familiefolk innan dette sosiale sjiktet flytta gjerne mykje rundt, oftast innanfor heimbygda. Det blir til fulle illustrert ved dei bustadene vi har registrert at Tosten og familien budde på.		Ikkje berre einslege, men også familiefolk innan dette sosiale sjiktet flytta gjerne mykje rundt, oftast innanfor heimbygda. Det blir til fulle illustrert ved dei bustadene vi har registrert at Tosten og familien budde på.

	Ved ekteskapsinngåinga i 1861 er både Tosten og Oline nemnde Haugom, og det er namnet på eit småbruk i [[Øvergrenda]] i Lom hovudsokn. I bygdeboka står det at Tosten og Oline ei tid budde som innerstar i Haugomkvea, ein plass eller småbruk der som syster til Tosten og hennar familie dreiv. Vi har ikkje funne familien i folketeljinga 1865. I den neste teljinga, 1875, har bur Tosten og Oline med småborna sine på plassen «Gjeilen», eller Geilstugu under [[Stamstad]] i det same grannelaget. Tosten er da titulert jordarbeider.<ref>{{folketelling ~~person~~\|pf01052088001842\|Tosten Olsen\|1875\|Lom.}}.</ref>		Ved ekteskapsinngåinga i 1861 er både Tosten og Oline nemnde Haugom, og det er namnet på eit småbruk i [[Øvergrenda]] i Lom hovudsokn. I bygdeboka står det at Tosten og Oline ei tid budde som innerstar i Haugomkvea, ein plass eller småbruk der som syster til Tosten og hennar familie dreiv. Vi har ikkje funne familien i folketeljinga 1865. I den neste teljinga, 1875, har bur Tosten og Oline med småborna sine på plassen «Gjeilen», eller Geilstugu under [[Stamstad]] i det same grannelaget. Tosten er da titulert jordarbeider.<ref>{{folketelling\|pf01052088001842\|Tosten Olsen\|1875\|Lom.}}.</ref>

	Da Tosten gifta seg andre gongen, i 1885, budde han i Frøysehagen og brura Marit på Andvordseige, om vi har funne rette paret i kyrkjeboka.<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:NBN:no-a1450-kb20070115630030.jpg Kyrkjebok for Lom.]</ref> Der er dei nemleg båe oppgjevne med fødselsåret 1832, som jo ikkje stemmer. Brudgomen er «dagarbeider». Dagarbeidar er Tosten også i følgje folketeljinga 1900.<ref>{{folketelling ~~person~~\|pf01037080001741\|Tosten Olsen\|1900\|Lom}}.</ref> Da bur han i Sevaldstugu under Andvord. Han er enkjemann, og dei andre som bur der, er ekteparet Herman Andersen og Ingrid Pedersen, som er arbeidarar og hovudpersonar på plassen. Mor til Herman, Marit Helgesdotter, bur der også. Om ikkje før, er det rimeleg å tenkje seg at Olav Aukrust vart kjend med Muskeguten på denne tida. Sevaldstugu ligg ikkje langt frå heimegarden til diktaren, og Marit Helgesdotter var endatil mor til Aukrusts jamaldrande ven Jørgen Bråten («Jørgen jeger og fisker»).		Da Tosten gifta seg andre gongen, i 1885, budde han i Frøysehagen og brura Marit på Andvordseige, om vi har funne rette paret i kyrkjeboka.<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:NBN:no-a1450-kb20070115630030.jpg Kyrkjebok for Lom.]</ref> Der er dei nemleg båe oppgjevne med fødselsåret 1832, som jo ikkje stemmer. Brudgomen er «dagarbeider». Dagarbeidar er Tosten også i følgje folketeljinga 1900.<ref>{{folketelling\|pf01037080001741\|Tosten Olsen\|1900\|Lom}}.</ref> Da bur han i Sevaldstugu under Andvord. Han er enkjemann, og dei andre som bur der, er ekteparet Herman Andersen og Ingrid Pedersen, som er arbeidarar og hovudpersonar på plassen. Mor til Herman, Marit Helgesdotter, bur der også. Om ikkje før, er det rimeleg å tenkje seg at Olav Aukrust vart kjend med Muskeguten på denne tida. Sevaldstugu ligg ikkje langt frå heimegarden til diktaren, og Marit Helgesdotter var endatil mor til Aukrusts jamaldrande ven Jørgen Bråten («Jørgen jeger og fisker»).

	Tosten og enkja Marit Helgesdotter ser ut til å ha vorte eit sambuarpar. Dei bur iallfall toeine på ein plass under Blakar på folketeljingstidspunktet i 1910.<ref>{{folketelling ~~person~~\|pf01036427001282\|Tosten Olsen\|1910\|Lom}}.</ref> Plassen er i folketeljinga omtala som Roen, og er vel identisk med Roastugu som er oppført under Blakar i bygdeboka. Der er rett nok ikkje Tosten og Marit nemnde. At enkjemannen Tosten og enkja Marit levde i eit parforhold, blir stadfesta av det Olav T. Kvaale fortel om Tosten:		Tosten og enkja Marit Helgesdotter ser ut til å ha vorte eit sambuarpar. Dei bur iallfall toeine på ein plass under Blakar på folketeljingstidspunktet i 1910.<ref>{{folketelling\|pf01036427001282\|Tosten Olsen\|1910\|Lom}}.</ref> Plassen er i folketeljinga omtala som Roen, og er vel identisk med Roastugu som er oppført under Blakar i bygdeboka. Der er rett nok ikkje Tosten og Marit nemnde. At enkjemannen Tosten og enkja Marit levde i eit parforhold, blir stadfesta av det Olav T. Kvaale fortel om Tosten:
	:«På sine gamle dagar levde han saman med ei enkje. – Du trøyng da ikkje kvinnfolk du som er så gamal, sa ho mor, han Tosten sat og venta på mjølkespannet. – Veit du ikkje det da, at gamlaste bukkein har stivaste høynne, sa’n Tosten.»		:«På sine gamle dagar levde han saman med ei enkje. – Du trøyng da ikkje kvinnfolk du som er så gamal, sa ho mor, han Tosten sat og venta på mjølkespannet. – Veit du ikkje det da, at gamlaste bukkein har stivaste høynne, sa’n Tosten.»

Linje 78:		Linje 78:
	*Kvaale, Olav T.: ''Gamalt frå Lom. Folk og fylgje tå alle slag.'' Lom Heimbygdslag 1975.		*Kvaale, Olav T.: ''Gamalt frå Lom. Folk og fylgje tå alle slag.'' Lom Heimbygdslag 1975.
	*''Ættebok for Skjåk, bd. 1'', Skjåk historielag 1946.		*''Ættebok for Skjåk, bd. 1'', Skjåk historielag 1946.
			* {{hbr1-1\|pf01052088001842\|Tosten Olsen Oppnåsen}}.

	== Referansar ==		== Referansar ==

Kallrustad: byline-fiks på bilete, oppgraderer til F2

2017-10-10T13:24:55Z

byline-fiks på bilete, oppgraderer til F2

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 10. okt. 2017 kl. 13:24
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb høyre\|Lom Stamstad nov 2011.jpg\|Sygard Stamstad i Lom. Store delar av sitt vaksne liv budde Tosten Olsen i [[Øvergrenda (Lom)\|Øvergrenda]] på husmannsplassar under Stamstad og andre gardar i nærleiken. Nordgard Stamstad, som kan skimtast i bakgrunnen, var lensmannsgard 1823-ca. 1846. Nabogarden Synstad var lensmannsgard etter det, fram til 1884, så var Sygard Stamstad og deretter igjen Synstad bustad for lensmannen fram til 1891. Tosten var godt kjend i desse gardane. Han var fleire gonger arrestant der. I bakgrunnen: Lomsegga og Fossbergom bygdesentrum.\|Hans P. Hosar 2011.}}'''[[Tosten Olsen Oppnåsen]]''' (fødd i [[Skjåk]] 11. april 1829, død i [[Lom]] 1918) var husmannsson, og livnærde seg i vaksen alder som åkerbrytar, grøftegravar og med anna slags manuelt arbeid. Han fekk tidleg ord på seg for å vere ein rabagast og notorisk tjuvradd. Rettsprotokollane viser at ryktet ikkje var heilt ugrunna. Han vart også hugsa som ein god historieforteljar og skrønemakar. I likskap med ei rekkje samtidige representantar for bygdeproletariatet i Lom og Skjåk, er Tosten udøyeleggjord som ein av aktørane i [[Olav Aukrust]]s dikt «Aksion på Tande», under oppnamnet '''Musken'''.</onlyinclude>		<onlyinclude>{{thumb høyre\|Lom Stamstad nov 2011.jpg\|Sygard Stamstad i Lom. Store delar av sitt vaksne liv budde Tosten Olsen i [[Øvergrenda (Lom)\|Øvergrenda]] på husmannsplassar under Stamstad og andre gardar i nærleiken. Nordgard Stamstad, som kan skimtast i bakgrunnen, var lensmannsgard 1823-ca. 1846. Nabogarden Synstad var lensmannsgard etter det, fram til 1884, så var Sygard Stamstad og deretter igjen Synstad bustad for lensmannen fram til 1891. Tosten var godt kjend i desse gardane. Han var fleire gonger arrestant der. I bakgrunnen: Lomsegga og Fossbergom bygdesentrum.\|[[Hans P. Hosar]]\|2011}}
			'''[[Tosten Olsen Oppnåsen]]''' (fødd i [[Skjåk]] 11. april 1829, død i [[Lom]] 1918) var husmannsson, og livnærde seg i vaksen alder som åkerbrytar, grøftegravar og med anna slags manuelt arbeid. Han fekk tidleg ord på seg for å vere ein rabagast og notorisk tjuvradd. Rettsprotokollane viser at ryktet ikkje var heilt ugrunna. Han vart også hugsa som ein god historieforteljar og skrønemakar. I likskap med ei rekkje samtidige representantar for bygdeproletariatet i Lom og Skjåk, er Tosten udøyeleggjord som ein av aktørane i [[Olav Aukrust]]s dikt «Aksion på Tande», under oppnamnet '''Musken'''.</onlyinclude>

	== Oppnamnet ==		== Oppnamnet ==
Linje 89:		Linje 90:
	[[Kategori:Fødsler i 1829]]		[[Kategori:Fødsler i 1829]]
	[[Kategori:Dødsfall i 1918]]		[[Kategori:Dødsfall i 1918]]
	{{F1}}		{{F2}}
	{{nn}}		{{nn}}

Hans P. Hosar: Tillegg

2017-10-10T07:11:04Z

Tillegg

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 10. okt. 2017 kl. 07:11
Linje 1:		Linje 1:
	<onlyinclude>{{thumb høyre\|Lom Stamstad nov 2011.jpg\|Sygard Stamstad i Lom. Store delar av sitt vaksne liv budde Tosten Olsen i [[Øvergrenda (Lom)\|Øvergrenda]] på husmannsplassar under Stamstad og andre gardar i nærleiken. ~~Nabogarden til~~ Stamstad ~~er Synstad~~, som var lensmannsgard. Tosten var fleire gonger arrestant der. I bakgrunnen: Lomsegga og Fossbergom bygdesentrum.\|Hans P. Hosar 2011.}}'''[[Tosten Olsen Oppnåsen]]''' (fødd i [[Skjåk]] 11. april 1829, død i [[Lom]] 1918) var husmannsson, og livnærde seg i vaksen alder som åkerbrytar, grøftegravar og med anna slags manuelt arbeid. Han fekk tidleg ord på seg for å vere ein rabagast og notorisk tjuvradd. Rettsprotokollane viser at ryktet ikkje var heilt ugrunna. Han vart også hugsa som ein god historieforteljar og skrønemakar. I likskap med ei rekkje samtidige representantar for bygdeproletariatet i Lom og Skjåk, er Tosten udøyeleggjord som ein av aktørane i [[Olav Aukrust]]s dikt «Aksion på Tande», under oppnamnet '''Musken'''.</onlyinclude>		<onlyinclude>{{thumb høyre\|Lom Stamstad nov 2011.jpg\|Sygard Stamstad i Lom. Store delar av sitt vaksne liv budde Tosten Olsen i [[Øvergrenda (Lom)\|Øvergrenda]] på husmannsplassar under Stamstad og andre gardar i nærleiken. Nordgard Stamstad, som kan skimtast i bakgrunnen, var lensmannsgard 1823-ca. 1846. Nabogarden Synstad var lensmannsgard etter det, fram til 1884, så var Sygard Stamstad og deretter igjen Synstad bustad for lensmannen fram til 1891. Tosten var godt kjend i desse gardane. Han var fleire gonger arrestant der. I bakgrunnen: Lomsegga og Fossbergom bygdesentrum.\|Hans P. Hosar 2011.}}'''[[Tosten Olsen Oppnåsen]]''' (fødd i [[Skjåk]] 11. april 1829, død i [[Lom]] 1918) var husmannsson, og livnærde seg i vaksen alder som åkerbrytar, grøftegravar og med anna slags manuelt arbeid. Han fekk tidleg ord på seg for å vere ein rabagast og notorisk tjuvradd. Rettsprotokollane viser at ryktet ikkje var heilt ugrunna. Han vart også hugsa som ein god historieforteljar og skrønemakar. I likskap med ei rekkje samtidige representantar for bygdeproletariatet i Lom og Skjåk, er Tosten udøyeleggjord som ein av aktørane i [[Olav Aukrust]]s dikt «Aksion på Tande», under oppnamnet '''Musken'''.</onlyinclude>

	== Oppnamnet ==		== Oppnamnet ==

Cnyborg: {{nn}}

2016-01-26T11:42:11Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 26. jan. 2016 kl. 11:42
Linje 90:		Linje 90:
	[[Kategori:Dødsfall i 1918]]		[[Kategori:Dødsfall i 1918]]
	{{F1}}		{{F1}}
			{{nn}}

MortenHV: defsort

2015-11-13T19:21:39Z

defsort

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 13. nov. 2015 kl. 19:21
Linje 1:		Linje 1:

	<onlyinclude>{{thumb høyre\|Lom Stamstad nov 2011.jpg\|Sygard Stamstad i Lom. Store delar av sitt vaksne liv budde Tosten Olsen i [[Øvergrenda (Lom)\|Øvergrenda]] på husmannsplassar under Stamstad og andre gardar i nærleiken. Nabogarden til Stamstad er Synstad, som var lensmannsgard. Tosten var fleire gonger arrestant der. I bakgrunnen: Lomsegga og Fossbergom bygdesentrum.\|Hans P. Hosar 2011.}}'''[[Tosten Olsen Oppnåsen]]''' (fødd i [[Skjåk]] 11. april 1829, død i [[Lom]] 1918) var husmannsson, og livnærde seg i vaksen alder som åkerbrytar, grøftegravar og med anna slags manuelt arbeid. Han fekk tidleg ord på seg for å vere ein rabagast og notorisk tjuvradd. Rettsprotokollane viser at ryktet ikkje var heilt ugrunna. Han vart også hugsa som ein god historieforteljar og skrønemakar. I likskap med ei rekkje samtidige representantar for bygdeproletariatet i Lom og Skjåk, er Tosten udøyeleggjord som ein av aktørane i [[Olav Aukrust]]s dikt «Aksion på Tande», under oppnamnet '''Musken'''.</onlyinclude>		<onlyinclude>{{thumb høyre\|Lom Stamstad nov 2011.jpg\|Sygard Stamstad i Lom. Store delar av sitt vaksne liv budde Tosten Olsen i [[Øvergrenda (Lom)\|Øvergrenda]] på husmannsplassar under Stamstad og andre gardar i nærleiken. Nabogarden til Stamstad er Synstad, som var lensmannsgard. Tosten var fleire gonger arrestant der. I bakgrunnen: Lomsegga og Fossbergom bygdesentrum.\|Hans P. Hosar 2011.}}'''[[Tosten Olsen Oppnåsen]]''' (fødd i [[Skjåk]] 11. april 1829, død i [[Lom]] 1918) var husmannsson, og livnærde seg i vaksen alder som åkerbrytar, grøftegravar og med anna slags manuelt arbeid. Han fekk tidleg ord på seg for å vere ein rabagast og notorisk tjuvradd. Rettsprotokollane viser at ryktet ikkje var heilt ugrunna. Han vart også hugsa som ein god historieforteljar og skrønemakar. I likskap med ei rekkje samtidige representantar for bygdeproletariatet i Lom og Skjåk, er Tosten udøyeleggjord som ein av aktørane i [[Olav Aukrust]]s dikt «Aksion på Tande», under oppnamnet '''Musken'''.</onlyinclude>

Linje 82:		Linje 81:
	<references/>		<references/>

			{{DEFAULTSORT:Oppnåsen, Tosten}}
	[[Kategori:Personer]]		[[Kategori:Personer]]
	[[Kategori:Skjåk kommune]]		[[Kategori:Skjåk kommune]]

Hans P. Hosar: Språkvask

2015-02-20T08:01:41Z

Språkvask

Hans P. Hosar på 7. feb. 2015 kl. 20:03

2015-02-07T20:03:21Z

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 7. feb. 2015 kl. 20:03
Linje 1:		Linje 1:

	<onlyinclude>{{thumb høyre\|Lom Stamstad nov 2011.jpg\|Sygard Stamstad i Lom. Store delar av sitt vaksne liv budde Tosten Olsen i [[Øvergrenda (Lom)\|Øvergrenda]] på husmannsplassar under Stamstad og andre gardar i nærleiken. Nabogarden til Stamstad er Synstad, som var lensmannsgard. Tosten var fleire gonger arrestant der. I bakgrunnen: Lomsegga og Fossbergom bygdesentrum.\|Hans P. Hosar 2011.}}'''[[Tosten Olsen Oppnåsen]]''' (fødd i [[Skjåk]] 11. april 1829, død i [[Lom]] 1918) var husmannsson, og livnærde seg i vaksen alder som åkerbrytar, grøftegravar og med anna slags manuelt arbeid. Han fekk tidleg ord på seg for å vere ein rabagast og notorisk tjuvradd. Rettsprotokollane viser at ryktet ikkje var heilt ugrunna. Han vart også hugsa som ein god historieforteljar og skrønemakar. I likskap med ei rekkje samtidige representantar for bygdeproletariatet i Lom og Skjåk, er Tosten udøyeleggjord som ein av aktørane i [[Olav Aukrust]]s dikt «Aksion på Tande», under oppnamnet Musken.</onlyinclude>		<onlyinclude>{{thumb høyre\|Lom Stamstad nov 2011.jpg\|Sygard Stamstad i Lom. Store delar av sitt vaksne liv budde Tosten Olsen i [[Øvergrenda (Lom)\|Øvergrenda]] på husmannsplassar under Stamstad og andre gardar i nærleiken. Nabogarden til Stamstad er Synstad, som var lensmannsgard. Tosten var fleire gonger arrestant der. I bakgrunnen: Lomsegga og Fossbergom bygdesentrum.\|Hans P. Hosar 2011.}}'''[[Tosten Olsen Oppnåsen]]''' (fødd i [[Skjåk]] 11. april 1829, død i [[Lom]] 1918) var husmannsson, og livnærde seg i vaksen alder som åkerbrytar, grøftegravar og med anna slags manuelt arbeid. Han fekk tidleg ord på seg for å vere ein rabagast og notorisk tjuvradd. Rettsprotokollane viser at ryktet ikkje var heilt ugrunna. Han vart også hugsa som ein god historieforteljar og skrønemakar. I likskap med ei rekkje samtidige representantar for bygdeproletariatet i Lom og Skjåk, er Tosten udøyeleggjord som ein av aktørane i [[Olav Aukrust]]s dikt «Aksion på Tande», under oppnamnet '''Musken'''.</onlyinclude>

	== Oppnamnet ==		== Oppnamnet ==
	«Dei kalla’n Musken au, og Brisken, etter hamliten og faktene», skriv [[Olav T. Kvaale]], lærar og lokalhistorikar, som kjende Tosten personleg på Tostens eldre dagar.		«Dei kalla’n Musken au, og Brisken, etter hamliten og faktene», skriv [[Olav T. Kvaale]], lærar og lokalhistorikar, som kjende Tosten personleg på Tostens eldre dagar.

	Musken (Muskeguten, Muske-Tosten) kjem av substantivet ''musk'', som mellom anna tyder boss, rusk, og dertil i følgje [[Ivar Aasen]] ([[Norsk Ordbog]]) «Dunkelhed i Farve, et mørkt eller taaget Udseende, en mørk Plet og deslige.» Så oppnamnet kan vel ha samanheng med Tostens ikkje spesielt pertentlege ytre, eller at han var mørk i hud og hår. Han kan ha vore i tankane til Aukrust når han i «Aksion på Tande» nemner «svartøygd tater frå nørdst i Skjåk» som festdeltakarar. «Brisken» kan kome av verbet å briske (seg), dvs. hovere, skryte, framstå som ein fan-te'-kar.		Musken (Muskeguten, Muske-Tosten) kjem av substantivet ''musk'', som mellom anna tyder boss, rusk, og dertil i følgje [[Ivar Aasen]] ([[Norsk Ordbog]]) «Dunkelhed i Farve, et mørkt eller taaget Udseende, en mørk Plet og deslige.» Så oppnamnet kan vel ha samanheng med Tostens ikkje spesielt pertentlege ytre, og/eller at han var mørk i hud og hår. Han kan ha vore i tankane til Aukrust når han i «Aksion på Tande» nemner «svartøygd tater frå nørdst i Skjåk» som festdeltakarar. «Brisken» kan kome av verbet å briske (seg), dvs. hovere, skryte, framstå som ein fan-te'-kar.

	== Ettermæle ==		== Ettermæle ==

← Eldre sideversjon		Sideversjonen fra 20. feb. 2015 kl. 08:01
Linje 5:		Linje 5:
	«Dei kalla’n Musken au, og Brisken, etter hamliten og faktene», skriv [[Olav T. Kvaale]], lærar og lokalhistorikar, som kjende Tosten personleg på Tostens eldre dagar.		«Dei kalla’n Musken au, og Brisken, etter hamliten og faktene», skriv [[Olav T. Kvaale]], lærar og lokalhistorikar, som kjende Tosten personleg på Tostens eldre dagar.

	Musken (Muskeguten, Muske-Tosten) kjem av substantivet ''musk'', som mellom anna tyder boss, rusk, og dertil i følgje [[Ivar Aasen]] ([[Norsk Ordbog]]) «Dunkelhed i Farve, et mørkt eller taaget Udseende, en mørk Plet og ~~deslige~~.» Så oppnamnet kan vel ha samanheng med Tostens ikkje spesielt pertentlege ytre, og/eller at han var mørk i hud og hår. Han kan ha vore i tankane til Aukrust når han i «Aksion på Tande» nemner «svartøygd tater frå nørdst i Skjåk» som festdeltakarar. «Brisken» kan kome av verbet å briske (seg), dvs. hovere, skryte, framstå som ein fan-te'-kar.		Musken (Muskeguten, Muske-Tosten) kjem av substantivet ''musk'', som mellom anna tyder boss, rusk, og dertil i følgje [[Ivar Aasen]] ([[Norsk Ordbog]]) «Dunkelhed i Farve, et mørkt eller taaget Udseende, en mørk Plet og deslige». Så oppnamnet kan vel ha samanheng med Tostens ikkje spesielt pertentlege ytre, og/eller at han var mørk i hud og hår. Han kan ha vore i tankane til Aukrust når han i «Aksion på Tande» nemner «svartøygd tater frå nørdst i Skjåk» som festdeltakarar. «Brisken» kan kome av verbet å briske (seg), dvs. hovere, skryte, framstå som ein fan-te'-kar.

	== Ettermæle ==		== Ettermæle ==
Linje 23:		Linje 23:
	::::fyrkjun’ = jentene (litt uhøgtideleg nemning)		::::fyrkjun’ = jentene (litt uhøgtideleg nemning)
	::::bølje = brøle		::::bølje = brøle
	::::rein = preteritum av ''å rine'', dvs skrike i høgt tonelægje (i fistel)~~, «hvine»~~.		::::rein = preteritum av ''å rine'', dvs kvine, skrike i høgt tonelægje (i fistel).

	Det er fortalt om Musken at når det hadde vore fest ein stad, og han sjølv ikkje hadde vore med, spurde han støtt: «Slost døm bra der?». Olav T. Kvaale, som hermar dette, gjev elles denne karakteristikken av den særmerkte personlegdomen: «Muske-Tosten var flink til å skryte, betre til å skrøne, låkare til å stela og låkast til å koma frå det. – Oss lyg og stel alt for lite alle samen, hermer dei etter ’om.»		Det er fortalt om Musken at når det hadde vore fest ein stad, og han sjølv ikkje hadde vore med, spurde han støtt: «Slost døm bra der?». Olav T. Kvaale, som hermar dette, gjev elles denne karakteristikken av den særmerkte personlegdomen: «Muske-Tosten var flink til å skryte, betre til å skrøne, låkare til å stela og låkast til å koma frå det. – Oss lyg og stel alt for lite alle samen, hermer dei etter ’om.»
Linje 32:		Linje 32:
	Faren er truleg identisk med ein Ole Opnaaslien som i 1815 vart stemna for forlikskommisjonen for å ha rydda plassen og slege seg ned der utan løyve frå ålmenningseigarane (gardbrukarane i bygda). Han fekk etter forliket lov til å behalde plassen mot å inngå husmannskontrakt som mellom anna innebar åtte dagars årleg pliktarbeid.<ref>Hosar, H.P. 1998:28.</ref>		Faren er truleg identisk med ein Ole Opnaaslien som i 1815 vart stemna for forlikskommisjonen for å ha rydda plassen og slege seg ned der utan løyve frå ålmenningseigarane (gardbrukarane i bygda). Han fekk etter forliket lov til å behalde plassen mot å inngå husmannskontrakt som mellom anna innebar åtte dagars årleg pliktarbeid.<ref>Hosar, H.P. 1998:28.</ref>

	Tosten gifta seg i 1861 i Lom med Oline Ottarsdotter (1828-1882). <ref>[http://www.arkivverket.no/URN:NBN:no-a1450-kb20060626060175.jpg Klokkarbok for Lom hovudsokn nr. 12.]</ref>) Ho var fødd på [[Frøyse]] i Lom (blant «uplasserte» under den garden i bygdeboka) og døydde på plassen Blakarseige. Tosten kalla visst kona si for Olea. Folk herma dette etter han (han likte å knote bymål):		Tosten gifta seg i 1861 i Lom med Oline Ottarsdotter (1828-1882).<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:NBN:no-a1450-kb20060626060175.jpg Klokkarbok for Lom hovudsokn nr. 12.]</ref> Ho var fødd på [[Frøyse]] i Lom (blant «uplasserte» under den garden i bygdeboka) og døydde på plassen Blakarseige. Tosten kalla visst kona si for Olea. Folk herma dette etter han (han likte å knote bymål):

	:Briskens skare ut på vakt		:Briskens skare ut på vakt
Linje 42:		Linje 42:

	== Bustader og levebrød ==		== Bustader og levebrød ==
	Når Tosten flytta ut frå ålmenningsplassen Oppnåse veit vi ikkje, anna enn at han høgst sannsynleg måtte ut og tene allerie som smågut. Han budde iallfall i Skjåk til ut i tjueårsalderen, da han vart teken for tjuveri der i 1853(sjå nedanfor). Da vart han send til [[Christiania]] på straff, og kanskje slo han seg ikkje til i heimbygda på nytt etter det. Han har truleg søkt levebrød fleire stader. Mellom anna skal han ha vore i [[Molde]], og han likte sjølv å fortelje at han endatil hadde vore med på Lofot-fiske. Det var vanleg for karar av hans stand og stilling å reise lange vegar for å søkje lykka, eller iallfall arbeid. Ja, ikkje berre karar. Oline var i ungdomen i Trondheim ei tid, frå 1851.		Når Tosten flytta ut frå ålmenningsplassen Oppnåse veit vi ikkje, anna enn at han høgst sannsynleg måtte ut og tene allerie som smågut. Han budde iallfall i Skjåk til ut i tjueårsalderen, da han vart teken for tjuveri der i 1853 (sjå nedanfor). Da vart han send til [[Christiania]] på straff, og kanskje slo han seg ikkje til i heimbygda på nytt etter det. Han har truleg søkt levebrød fleire stader. Mellom anna skal han ha vore i [[Molde]], og han likte sjølv å fortelje at han endatil hadde vore med på Lofot-fiske. Det var vanleg for karar av hans stand og stilling å reise lange vegar for å søkje lykka, eller iallfall arbeid. Ja, ikkje berre karar. Oline var i ungdomen i Trondheim ei tid, frå 1851.

	~~Også~~ familiefolk innan dette sosiale sjiktet flytta gjerne mykje rundt, oftast innanfor heimbygda. Det blir til fulle illustrert ved dei bustadene vi har registrert at Tosten og familien budde på.		Ikkje berre einslege, men også familiefolk innan dette sosiale sjiktet flytta gjerne mykje rundt, oftast innanfor heimbygda. Det blir til fulle illustrert ved dei bustadene vi har registrert at Tosten og familien budde på.

	Ved ekteskapsinngåinga i 1861 er både Tosten og Oline nemnde Haugom, og det er namnet på eit småbruk i [[Øvergrenda]] i Lom hovudsokn. I bygdeboka står det at Tosten og Oline ei tid budde som innerstar i Haugomkvea, ein plass eller småbruk der som syster til Tosten og hennar familie dreiv. Vi har ikkje funne familien i folketeljinga 1865. I den neste teljinga, 1875, har bur Tosten og Oline med småborna sine på plassen «Gjeilen», eller Geilstugu under [[Stamstad]] i det same grannelaget. Tosten er da titulert jordarbeider.<ref>{{folketelling person\|pf01052088001842\|Tosten Olsen\|1875\|Lom.}}.</ref>		Ved ekteskapsinngåinga i 1861 er både Tosten og Oline nemnde Haugom, og det er namnet på eit småbruk i [[Øvergrenda]] i Lom hovudsokn. I bygdeboka står det at Tosten og Oline ei tid budde som innerstar i Haugomkvea, ein plass eller småbruk der som syster til Tosten og hennar familie dreiv. Vi har ikkje funne familien i folketeljinga 1865. I den neste teljinga, 1875, har bur Tosten og Oline med småborna sine på plassen «Gjeilen», eller Geilstugu under [[Stamstad]] i det same grannelaget. Tosten er da titulert jordarbeider.<ref>{{folketelling person\|pf01052088001842\|Tosten Olsen\|1875\|Lom.}}.</ref>

	Da Tosten gifta seg andre gongen, i 1885, budde ~~Tosten~~ i Frøysehagen og brura Marit på Andvordseige, om vi har funne rette paret i kyrkjeboka.<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:NBN:no-a1450-kb20070115630030.jpg Kyrkjebok for Lom.]</ref>Der er dei nemleg båe oppgjevne med fødselsåret 1832, som jo ikkje stemmer. Brudgomen er «dagarbeider». Dagarbeidar er Tosten også i følgje folketeljinga 1900.<ref>{{folketelling person\|pf01037080001741\|Tosten Olsen\|1900\|Lom}}.</ref> Da bur han i Sevaldstugu under Andvord. Han er enkjemann, og dei andre som bur der, er ekteparet Herman Andersen og Ingrid Pedersen, som er arbeidarar og hovudpersonar på plassen. Mor til Herman, Marit Helgesdotter, bur der også. Om ikkje før, er det rimeleg å tenkje seg at Olav Aukrust vart kjend med Muskeguten på denne tida. Sevaldstugu ligg ikkje langt frå heimegarden til diktaren, og Marit Helgesdotter var endatil mor til Aukrusts jamaldrande ven Jørgen Bråten («Jørgen jeger og fisker»).		Da Tosten gifta seg andre gongen, i 1885, budde han i Frøysehagen og brura Marit på Andvordseige, om vi har funne rette paret i kyrkjeboka.<ref>[http://www.arkivverket.no/URN:NBN:no-a1450-kb20070115630030.jpg Kyrkjebok for Lom.]</ref> Der er dei nemleg båe oppgjevne med fødselsåret 1832, som jo ikkje stemmer. Brudgomen er «dagarbeider». Dagarbeidar er Tosten også i følgje folketeljinga 1900.<ref>{{folketelling person\|pf01037080001741\|Tosten Olsen\|1900\|Lom}}.</ref> Da bur han i Sevaldstugu under Andvord. Han er enkjemann, og dei andre som bur der, er ekteparet Herman Andersen og Ingrid Pedersen, som er arbeidarar og hovudpersonar på plassen. Mor til Herman, Marit Helgesdotter, bur der også. Om ikkje før, er det rimeleg å tenkje seg at Olav Aukrust vart kjend med Muskeguten på denne tida. Sevaldstugu ligg ikkje langt frå heimegarden til diktaren, og Marit Helgesdotter var endatil mor til Aukrusts jamaldrande ven Jørgen Bråten («Jørgen jeger og fisker»).

	Tosten og enkja Marit Helgesdotter ser ut til å ha vorte eit sambuarpar. Dei bur iallfall toeine på ein plass under Blakar på folketeljingstidspunktet i 1910.<ref>{{folketelling person\|pf01036427001282\|Tosten Olsen\|1910\|Lom}}.</ref> Plassen er i folketeljinga omtala som Roen, og er vel identisk med Roastugu som er oppført under Blakar i bygdeboka. Der er rett nok ikkje Tosten og Marit nemnde. At enkjemannen og enkja ~~Tosten og~~ Marit levde i eit parforhold, blir stadfesta av det Olav T. Kvaale fortel om Tosten:		Tosten og enkja Marit Helgesdotter ser ut til å ha vorte eit sambuarpar. Dei bur iallfall toeine på ein plass under Blakar på folketeljingstidspunktet i 1910.<ref>{{folketelling person\|pf01036427001282\|Tosten Olsen\|1910\|Lom}}.</ref> Plassen er i folketeljinga omtala som Roen, og er vel identisk med Roastugu som er oppført under Blakar i bygdeboka. Der er rett nok ikkje Tosten og Marit nemnde. At enkjemannen Tosten og enkja Marit levde i eit parforhold, blir stadfesta av det Olav T. Kvaale fortel om Tosten:
	:«På sine gamle dagar levde han saman med ei enkje. – Du trøyng da ikkje kvinnfolk du som er så gamal, sa ho mor, han Tosten sat og venta på mjølkespannet. – Veit du ikkje det da, at gamlaste bukkein har stivaste høynne, sa’n Tosten.»		:«På sine gamle dagar levde han saman med ei enkje. – Du trøyng da ikkje kvinnfolk du som er så gamal, sa ho mor, han Tosten sat og venta på mjølkespannet. – Veit du ikkje det da, at gamlaste bukkein har stivaste høynne, sa’n Tosten.»

	I følgje bygdeboka ~~døydde~~ Muskeguten i Iverstugu da han døydde i 1918. Det var ein plass under Stamstad med det namnet. Men korkje der eller på nokon av dei tre andre plassane i bygdeboka med namn «Ivastugu» er Tosten nemnd.		I følgje bygdeboka hadde Muskeguten tilhald i Iverstugu da han døydde i 1918. Det var ein plass under Stamstad med det namnet. Men korkje der eller på nokon av dei tre andre plassane i bygdeboka med namn «Ivastugu» er Tosten nemnd.

	== Tjuven ==		== Tjuven ==
	«Tosten sat ofte inne for tjuveriet ~~sitt~~,» skriv Olav T. Kvaale. Frå rettsprotokollane har vi iallfall dokumentert at han i 1853 vart dømd til fire år og ein månad straffarbeid i Christiania for fleire tjuveri. Da var han 24 år og budde enno i Skjåk.<ref>Hosar, H.P. 1998:159, 162-163.</ref>		«Tosten sat ofte inne for tjuveriet sitt», skriv Olav T. Kvaale. Frå rettsprotokollane har vi iallfall dokumentert at han i 1853 vart dømd til fire år og ein månad straffarbeid i Christiania for fleire tjuveri. Da var han 24 år og budde enno i Skjåk.<ref>Hosar, H.P. 1998:159, 162-163.</ref>

	Tosten Olsen vart fyrste gongen teken for eit innbrot på garden [[Bøje]] der i bygda. Han var da i hop med ein etter seiande trollkunnig kar som vart kalla [[Asbjør-Sylfest]] og dertil ein kar til frå Skjåk. Dommen frå 1853 galdt dette, og i tillegg ei rad andre innbrot: På setrene til [[Dagsgard]] og [[Kvålheim]], for nasking i [[Lindsheim]] og for å ha stole neper frå ein åker på [[Skjåkøygarden]]. Ved innbrotet på Dagsgardssetra hadde han operert saman med ei ung jente og mor hennar frå Søtilen, ein annan ålmenningsplass ikkje så langt frå Oppnåsen.		Tosten Olsen vart fyrste gongen teken for eit innbrot på garden [[Bøje]] der i bygda. Han var da i hop med ein etter seiande trollkunnig kar som vart kalla [[Asbjør-Sylfest]] og dertil ein kar til frå Skjåk. Dommen frå 1853 galdt dette, og i tillegg ei rad andre innbrot: På setrene til [[Dagsgard]] og [[Kvålheim]], for nasking i [[Lindsheim]] og for å ha stole neper frå ein åker på [[Skjåkøygarden]]. Ved innbrotet på Dagsgardssetra hadde han operert saman med ei ung jente og mor hennar frå Søtilen, ein annan ålmenningsplass ikkje så langt frå Oppnåsen.