Nordheim (Aure): Forskjell mellom sideversjoner

m
Teksterstatting – «{{pl.}}» til «''pl.''»
m (Teksterstatting – «{{pl.}}» til «''pl.''»)
 
(32 mellomliggende versjoner av 3 brukere er ikke vist)
Linje 1: Linje 1:
<onlyinclude>{{thumb|0513j Nordheim paa Stabblandet.jpg|Nordheim i mai 2007.|Olve Utne}}
{{Infoboks gard
'''[[Nordheim (Aure)|Nordheim]]''' (utt. ["nɷ:ɾˌhɛ.m] el. ["nɷ:ˌɾɛ.m]), eldre namn '''Nautan''' (utt. ["nʌ:taɲ.] ({{NA}}) / ["nʌ:tɔ.] ({{D}})), er ein matrikkelgard og tidlegare butikk, post- og skulestad på nordaustsida av [[Stabblandet]] i [[Tustna sokn]] av [[Aure kommune]] på [[Nordmøre]]. Det nylaga namnet Nordheim dukkar opp første gongen i tinglyste erklæringar frå [[1879]]&ndash;[[1880]] om at eigarane vil ta i bruk dette namnet. Topografisk er den sørlege enden av garden avgrensa av [[Sagvikvatnet]] i aust og ein lang og bratt men relativt låg åsrygg i vest.</onlyinclude> Nordenden av garden er avgrensa mot matrikkelgarden [[Haltvika (Stabblandet)|Haltvika]] rett nordom Haltvikåsen og vidare av [[Imarsundet]] i aust og av sundet som no blir kalla [[Nordheimsundet (Aure)|Nordheimsundet]] (før: ''Nautsundet''<ref>«Nout-Sund» (Bull, Hans Grøn: [[Kjeldearkiv:Hans Grøn Bull: «Et og Andet om Edøe-Præstegjeld paa Nordmøer»|«Et og Andet om Edøe-Præstegjeld paa Nordmøer»]], 1817)</ref>) i nord. I nordvest går matrikkelgardsgrensa i retning nordvest frå knausen [[Nauthatten]] til neset i austkanten av Haltvika rett sørom [[Stormolta]]. Hovudbusettinga har vore nærme Nordheimsundet i nyare tid, og inntil seint på [[1900-talet]] var det både butikk og postkontor der.
| målform      = nn
| bgfarge      =
| navn          = Nordheim
| bilde        = 0513j Nordheim paa Stabblandet.jpg
| bildestr      =
| bildetekst    = Nordheim i mai 2007.
| altnavn      = Nautan
| førstnevnt    =
| kommune      = [[Aure kommune|Aure]]
| fylke        = [[Møre og Romsdal]]
| gnr          = 233
| bnr          =
| postnr        = 6590
}}
<onlyinclude><includeonly>{{thumb|0513j Nordheim paa Stabblandet.jpg|Nordheim i mai 2007.|[[Olve Utne]]}}</includeonly>
'''[[Nordheim (Aure)|Nordheim]]''' (utt. ["nɷ:ɾˌhɛ.m] el. ["nɷ:ˌɾɛ.m]), eldre namn '''Nautan''' (utt. ["nʌ:taɲ.] (''[[nominativ]]/[[akkusativ]]'') / ["nʌ:tɔ.] (''[[dativ]]'')), er ein [[matrikkelgard]] og tidlegare butikk, post- og skulestad på nordaustsida av [[Stabblandet]] i [[Tustna sokn]] av [[Aure kommune]] på [[Nordmøre]]. Det nylaga namnet Nordheim dukkar opp første gongen i tinglyste erklæringar frå [[1879]]&ndash;[[1880]] om at eigarane vil ta i bruk dette namnet. Topografisk er den sørlege enden av garden avgrensa av [[Sagvikvatnet]] i aust og ein lang og bratt men relativt låg åsrygg i vest. Nordenden av garden er avgrensa mot matrikkelgarden [[Haltvika (Stabblandet)|Haltvika]] rett nordom Haltvikåsen og vidare av [[Imarsundet]] i aust og av sundet som no blir kalla [[Nordheimsundet (Aure)|Nordheimsundet]] (før: ''Nautsundet'' </onlyinclude>'<ref>«Nout-Sund» (Bull, Hans Grøn: [[Kjeldearkiv:Hans Grøn Bull: «Et og Andet om Edøe-Præstegjeld paa Nordmøer»|«Et og Andet om Edøe-Præstegjeld paa Nordmøer»]], 1817)</ref>)<onlyinclude> i nord. I nordvest går matrikkelgardsgrensa i retning nordvest frå knausen [[Nauthatten]] til neset i austkanten av Haltvika rett sørom [[Stormolta]]. Hovudbusettinga har vore nærme Nordheimsundet i nyare tid, og inntil seint på [[1900-talet]] var det både butikk og postkontor der.</onlyinclude>


== Namnet «Nautan» ==
== Namnet «Nautan» ==
Linje 16: Linje 31:


Det er elles uklårt kva nøyaktig tyding eit eventuelt verb ''å naute'' skulle ha.
Det er elles uklårt kva nøyaktig tyding eit eventuelt verb ''å naute'' skulle ha.
[[image:24048 Nautan - Navth.jpg|thumb|midt|600px|Her ser vi husa på Nordheim med dei to skaftliknande åsryggane på linje attom. «Skaft» er ''navte'' ({{sg.}} / ''navth'' ({{pl.}} på [[sørsamisk]]). (Attom åsane att ser vi elles fjella [[Storøra]] og [[Stabben (Aure)|Stabben]].) {{byline|Olve Utne}}]]
=== Navte, eller ‘skaftet’ ===
Det er vel rimeleg å tru at namnet var karakteristisk for garden der han faktisk låg i eldre tid &mdash; i austhellinga av den karakteristisk lange, smale og bratte åsryggen som ligg som eit skaft frå rett nordom Bergskallen i sørkant av garden og heilt til Nauthatten vestom nordenden av vatnet. Og der ligg det ei fonetisk sett svært nærliggjande forklaring i ordet '''navte''' eller ''nåvte''. Dette [[sørsamisk]]e ordet tyder ‘langt skaft (på øks, slegge, grev, hakke; lengre enn ''nïrre'')’.<ref>{{Bergsland/Magga 1993}}</ref> Semantisk føyer det seg fint inn blant andre topografiske namn i området, inkludert [[Litløra|Imarn]] (‘ima, grovnåla”) og Stabben (‘hoggstabben’). I dag er namnet først og fremst bevart i det samansette namnet [[Nauthatten]] heilt i nordenden av åsryggen. Nauthatten kan logisk settast i samanheng med hovudplagget ''hatt'', og dette passar rimeleg godt med forma. Samtidig gjer det dén tolkinga litt mindre sikker når vi veit Nauthatten er karakteristisk ved ''“den botnlause slukta”'',<ref>{{Roaldset 1986}}</ref> jf. sørsamisk ''haevtie'', som tyder ‘stort hull i berg eller sandjord’.<ref>{{Bergsland/Magga 1993}}</ref>


=== Naut-horn? ===
=== Naut-horn? ===
[[image:C00763 Nautann kanskje naut-honn.jpg|thumb|right|300px|«Naut-horn» sett vest- til nordvestfrå? {{byline|Olve Utne}}]]
[[image:C00763 Nautann kanskje naut-honn.jpg|thumb|right|300px|«Naut-horn» sett vest- til nordvestfrå? {{byline|Olve Utne}}]]
[[image:C00770crj Highland cattle.jpg|thumb|right|300px|Høglandsfe med karakteristisk, «flat» hornstilling. {{byline|Olve Utne}}]]
Når vi ser den ytste enden av åsrekkja, Trollskarhaugen&ndash;Nauthatten, frå Gullstein, Kalvika eller Elva, så ser vi ein kolle i midten som kan tolkast som toppen av eit hovud, og på kvar side bogar det seg opp ei li som kan tolkast som [[storfe|kuhorn]] &mdash; '''Nauthorn'''. Dei liknar ikkje noko særleg på dei brattboga horna til [[telemarksfe]] og andre hornute, norske kurasar av nyare dato, men heller på dei meir flatboga horna til [[skotsk høglandsfe]] &mdash; ein storferase som truleg ligg nærmare dei kyrne som fanst langs Norskekysten i mykje tidlegare tider. Om det eldre namnet var ''Nauthorn'', så ville den dialektrette uttalen bli ''Nöthåinn'' (IPA /"nʌ:tˌhɔɲ:/). Avstanden derifra er ikkje så stor til uttalen ''Nötainn'' (IPA /"nʌ:ta’ɲ:/), og overgangen frå ''-åinn'' (/-ɔɲ:/) til ''-ainn'' (/-aɲ:/) er kjent både frå [[Smøla kommune|Smøla]] og [[Golma (Aure)|Golma]] &mdash; om enn berre i dativ eintal av svake hokjønnsord, jf. herma ''“Ta va høvele ått loppainn!”'' frå Golma, der andre tustningar ville seie ''ått loppåinn''.
Når vi ser den ytste enden av åsrekkja, Trollskarhaugen&ndash;Nauthatten, frå Gullstein, Kalvika eller Elva, så ser vi ein kolle i midten som kan tolkast som toppen av eit hovud, og på kvar side bogar det seg opp ei li som kan tolkast som [[storfe|kuhorn]] &mdash; '''Nauthorn'''. Dei liknar ikkje noko særleg på dei brattboga horna til [[telemarksfe]] og andre hornute, norske kurasar av nyare dato, men heller på dei meir flatboga horna til [[skotsk høglandsfe]] &mdash; ein storferase som truleg ligg nærmare dei kyrne som fanst langs Norskekysten i mykje tidlegare tider. Om det eldre namnet var ''Nauthorn'', så ville den dialektrette uttalen bli ''Nöthåinn'' (IPA /"nʌ:tˌhɔɲ:/). Avstanden derifra er ikkje så stor til uttalen ''Nötainn'' (IPA /"nʌ:ta’ɲ:/), og overgangen frå ''-åinn'' (/-ɔɲ:/) til ''-ainn'' (/-aɲ:/) er kjent både frå [[Smøla kommune|Smøla]] og [[Golma (Aure)|Golma]] &mdash; om enn berre i dativ eintal av svake hokjønnsord, jf. herma ''“Ta va høvele ått loppainn!”'' frå Golma, der andre tustningar ville seie ''ått loppåinn''.
[[image:C00770crj Highland cattle.jpg|thumb|left|Høglandsfe med karakteristisk, «flat» hornstilling.]]
 
Eitt svakt punkt med nauthorn-hypotesen er at ''Nauthatten'' ligg ytst på eine hornet. Dette passar dårleg med tendensen til [[namnegruppe]]r med logisk samanheng. Eit anna svakt punkt er at nauthorna berre visest frå attersida av åsen i forhold til der garden ligg.
 
[[image:24048 Nautan - Navth.jpg|thumb|center|600px|Her ser vi utsikten frå midt i ''Nautsundet'' (no kalla Nordheimsundet) mot dei austlegaste husa på Nautan/Nordheim med dei to åsryggane på linje attom. (Attom åsane att ser vi elles fjella [[Storøra]] og [[Stabben (Aure)|Stabben]].) Åsryggane kan minne om skaft. {{byline|Olve Utne}}]]
 
=== Navth, eller ‘skafta’ ===
[[image:26352j Navth-haevtie.jpg|thumb|300px|Nedgangen til hola ved Nauthatten. Er dette ''Navth-haevtie''?. {{byline|Olve Utne}}]]
[[image:26357j Navth-haevtie.jpg|thumb|300px|Utsikten nedover holegangen ved Nauthatten. {{byline|Olve Utne}}]]
Det er vel rimeleg å tru at namnet var karakteristisk for garden der han faktisk låg i eldre tid &mdash; i austhellinga av den karakteristisk lange, smale og bratte åsryggen som ligg som eit skaft frå rett nordom Bergskallen i sørkant av garden og heilt til Nauthatten vestom nordenden av vatnet. (Vatnet i seg sjølv er elles òg langsmalt og rett.) Og der ligg det ei fonetisk sett svært nærliggjande forklaring i ordet '''navte''' (''[[grammatisk tal|pl.]]'' ''navth'') eller '''nåvte''' (''[[grammatisk tal|pl.]]'' ''nåvth''). Dette [[sørsamisk]]e ordet tyder ‘langt skaft (på øks, slegge, grev, hakke; lengre enn ''nïrre'')’.<ref>{{Bergsland/Magga 1993}}</ref> Semantisk føyer det seg fint inn blant andre topografiske namn i området, inkludert [[Litløra|Imarn]] (‘ima, grovnåla”) og Stabben (‘hoggstabben’). I dag er namnet først og fremst bevart i det samansette namnet [[Nauthatten]] heilt i nordenden av åsryggen.
 
==== Hatt eller haevtie? ====
Nauthatten kan logisk settast i samanheng med hovudplagget ''hatt'', og dette passar rimeleg godt med forma. Samtidig gjer det dén tolkinga litt mindre sikker når vi veit Nauthatten er karakteristisk ved ''“den botnlause slukta”'',<ref>{{Roaldset 1986}}</ref> jf. sørsamisk ''haevtie'', som tyder ‘stort hull i berg eller sandjord’:<ref>{{Bergsland/Magga 1993}}</ref> Når vi går opp mot toppen av Nauthatten langs stien frå nordenden, så kan vi svinge av til venstre på siste flata føre toppen. Etter ei bratt nedstigning nokre meter går vi nokre få meter mot høgre, og da ser vi eit relativt stort hol i bergskråninga. Frå opninga går det ei hole fleire meter ned på skrå inn i åsryggen. Dette er ei typisk '''haevtie'''. Om namnet på åsryggen har vore Navth, vil ein treffande beskrivelse av denne hola vera ''Navth-haevtie'' eller ''Navti-haevtie''.
 
Hola ved Nauthatten er elles ikkje den einaste markante hola i åsryggen. Lenger inn mot [[Soleimsdalen (Aure)|Soleimsdalen]] og på [[Soleim (Aure)|Soleim]]ssida finst '''Jo-Anders-holå''.


== Fotnotar ==
== Fotnotar ==
{{reflist}}
{{reflist}}


[[kategori:garder i Aure kommune]]
{{artikkelkoord|63.2245815|N|8.2130785|Ø}}
[[kategori:Stabblandet]]
[[kategori:garder]]
[[kategori:Aure kommune]]
[[kategori:Tustna]]
[[Kategori:Stedsnavn]]
[[Kategori:Stedsnavn]]
 
{{nn}}
{{f1}}
{{f2}}
Veiledere, Administratorer
58 567

redigeringer